Кіріспе

Бюрабург – тарихи маңызы бар, Фрицлар қаласының жанындағы Эдер өзенін бақылайтын Бюраберг төбесіндегі маңызды төбелік қамал. Қазірде тек іргетас қабырғалары мен Киелі Бригидаға арналған шіркеу ғана сақталған. VII ғасырда осы төбеде христиан монастыры болған. Шамамен 690 жылы франктар оны басып алып, қамалмен нығайтып, атты әскер гарнизоны орналастырған. Франктар әулие Бонифацийдің миссионерлік қызметін қолдады, ол жақын жердегі Гейсмардағы Донар еменін кесіп, Бюрабургте қысқа мерзімді епископтық құрған.

Стратегиялық маңызы

Хессия VII ғасырдың басынан бастап сакстар (солтүстікке қарай) мен франктардың билік еткен аймақтары арасындағы буферлік аймақ қызметін атқарды. Франктар VI ғасырдың басында осы аймақты оңтүстікке қарай өз бақылауына алды және 531 жылы Тюрингияны (шығысқа қарай) жаулап алды. 650 жылға қарай франктар археологиялық зерттеулердегі жерлеу орындарының мәліметтері арқылы иеленуші ретінде бекініп, Крисстенберг сияқты әртүрлі жерлерде бекіністер салды. 690 жылға қарай франктар Гессияны тікелей бақылауға алды, бұл сакстардың кеңеюіне қарсы шара ретінде жасалды. Сакстар Димель өзенінің солтүстік жағында Галльскопф және Эресбургте бекіністер салған, өзен Гессияның солтүстік шекарасын құрады. Бюрабург (бұл жерде VI ғасырда франктер қоныстанған) франктардың сакстардың қысымына қарсы тұру үшін бекіткен орындарының бірі болды. Джон Генри Клейдің сөзіне сүйенсек, Бюрабург «кем дегенде жеті жүз жыл бойы Гессияда салынған ең ірі құрылыс болды». Шамамен бір километрге созылатын қабырғалар мен орлар салынды, олар «Фрицлар мен Гессияның тығыз қоныстанған орталық бөлігіне бақылау жасауға мүмкіндік беретін 8 гектар жерді» қоршады. Археологиялық қазбалар нәтижесінде (мысалы, шпоры, ат жабдықтары және қару-жарақ фрагменттері) атты әскер гарнизоны болғандығы болжамдалады. Карл Ұлының сакстарға қарсы соғыстары кезінде бұл франктердің маңызды бекінісі болды, бірақ 804 жылы сакстардың толық бағынуынан кейін әскери маңызын жоғалтты.

Дін

Фритцлар айналасындағы аймақта бірінші ғасырдан бері ескі діни сенімдердің күшті іздері байқалады. Гейсмар мұндай әрекеттің ерекше орталығы болды; ол римдік дәуірден бері үздіксіз қоныстандырылған, римдік кезеңнен қалған елді мекені болған, ал оның алдында б.з.б. V ғасырда да адамдар тұрған. Археологиялық қазбалар аттың жерленген жерін және қоладан жасалған заттарды тапты. Гейсмардағы табиғи бұлақ – Хейлгенброн, мүмкін, діни культтың ортасы болған; «Гейсмар» атауының өзі осы бұлақтан шыққан болуы мүмкін («энергиялы су»). Маден ауылы, Гуденсберг, қазір Фритцларға жақын Гуденсбергтің бір бөлігі және Гейсмардан он шақырымдай қашықтықта орналасқан, ежелгі діни орталық болған болуы мүмкін: Гуденсбергтің базальтты тасы Воданның құрметіне аталған, ал ауылдың ортасында екі метрлік кварцтан жасалған мегалит – Ватанштейн тұр. Бюрабургтың өзінде Бонифаций келгенге дейін христиандық қоныстар болған. Фулда археологы, 1920 жылдары Бюрабургті қазған Йозеф Вондерау, Киелі Бригида шіркеуінің Гиберно-шотланд миссиясы кезінде салынғанын анықтады. Вандтың пікірінше, шіркеу кейінірек салынған болуы керек; ол, бұл шіркеу шамамен 690 жылы салынған франк бекінісіне қызмет еткен болуы мүмкін деп мәлімдеді. Бір ғалым Вандтың кейінгі мерзімін дұрыс деп санайды және шіркеудің аты Сент-Бригида есімімен аталғанын болжауға ешқандай себеп жоқ дейді, бірақ соңғы зерттеулер Вондераудың Гиберно-шотландтық тарихы туралы болжамын растайды. Мысалы, 2002-2006 жылдардағы жөндеу жұмыстары кезінде шіркеудің аркасынан VI ғасырдың ортасы мен 667/668 жылдар аралығында жасалған ағаш бөліктері табылды. Бұл шіркеудің 680 жылдары осы аймақта уағыз айтқан және 689 жылы Тюрингияда қаза тапқан Килианның миссиясынан бұрын салынғанын көрсетеді – немесе шіркеуді салу үшін ескі ағаш пайдаланылған болуы мүмкін. Вандтың қазбалары (1969-1996) монастырь кешенін ашты, оның ең көне қабатында таспен қапталған цистерна болды; сол тастардың бірінде бенедиктин кресінің бейнесі салынған. Бұл кешенде алты монахпен бірге абат тұруы мүмкін. Археологиялық қазбалар кем дегенде алпыс ғимараттың іздерін көрсетті (барлығы бір уақытта салынбаған). Джон Генри Клей шіркеудің шынымен де Гиберно-шотландтық екенін және жақын жердегі ғимараттан алынған ағаштан жасалған ең алғашқы бекіністерден бастап салынғанын айтады. Килиан мен Бонифацийдің байланысы ерекше емес; Вюрцбургте Бонифаций Килианның культын қолдады, және ол Бюрабургтегі цистернаны крещение тағы ретінде пайдаланып, өзі келгенге дейін басталған миссионерлік жұмысты жалғастырған болуы мүмкін.

Донар дубы және епископтық

723 жылы англосаксон миссионері Әулие Бонифаций орталық және солтүстік неміс тайпаларын христиан дініне өткізу миссиясымен аталған аймаққа келді. Христиан дінінің басымдығын көрсету үшін ол және оның ізбасарлары жергілікті шаттен/шатти тайпасының Донар (Тор) құдайына арналған қасиетті еменді кесіп түсірді. Оның өмірбаянында Тор Бонифацийді жазаламағандықтан, жергілікті тұрғындар дінін қабылдауға келіскені айтылады. Бонифаций емен ағашынан шағын шіркеу салып, оны Әулие Петрге арнады, бұл орын жақын арада маңызды діни, ғылыми және сауда орталығына – Фритцларға айналды. 723 және 741 жылдар аралығында Бюрабургты аббат Гумберт басқарған болуы мүмкін, осылай жергілікті дәстүрлерде айтылады. 742 жылы Бонифаций Бюрабургте епископтық құрды, ол Рим шебінен солтүстікке қарай Германиядағы алғашқы епископтық болды. Бірақ жалғыз епископ Виттаның 748 жылы қайтыс болғаннан кейін, Бонифацийдің Мейнц архиепископы лауазымына ие болған мұрагері Лулл епископтықты өз епархиясына қосты. 747 жылдан 786 жылға дейін Бюрабургты көмекші епископ Мегиноз басқарды, бірақ Мегиноз қайтыс болғаннан кейін бұл лауазым қайта толтырылмады.

Қазіргі жағдай

Қазба жұмыстары нәтижесінде төбеде 7-ші және 8-ші ғасырлардағы кең ауқымды бекіністер табылған. Бүгінде сол жерде Киелі Бригидаға арналған шіркеу орналасқан, оның ішінде 7-ші ғасырға жататын алғашқы шіркеу ғимаратының бөліктері сақталған.