Кіріспе

Dean Cyril Reed (22 қыркүйек 1938 – 13 маусым 1986) – американдық актер, әнші-сазгер, режиссер және әлеуметтік белсенді, өмірінің көп бөлігін Оңтүстік Америкада, кейін Шығыс Германияда өткізген. "Қызыл Элвис" лақап атымен танылған Рид коммунистік елдердегі батыстың ең көп сатылған орындаушысы болды, оның әндері жиі жергілікті хит-парадтарда көш бастады, ал миллиондаған жазбалары "Melodiya" лейблімен Шығыс блогында және басқа да елдерде сатылды. АҚШ үкіметінің саясатын жиі сынағанына қарамастан, ол ешқашан АҚШ азаматтығынан бас тартқан жоқ және батыс медиасы оны қауіпті тұлға және революциялық суретші деп қарастырды.

Ерте өмір және білім

Дин Рид 1938 жылғы 22 қыркүйекте Колорадо штатының Денвер қаласында дүниеге келген. Оның әкесі жоғары мектепте математика және тарих пәнін оқытқан, қатал антикоммунист және Барри Голдуотерді қолдаушы ретінде сипатталған. Ридтің отбасы 1940 жылдары Калифорния және Юта штаттарының түрлі қалаларында көп көшіп-қонып, соңынан Колорадоға қайтып келген. Ол 1956 жылы Wheat Ridge орта мектебін бітірді, онда жеңіл атлетика командасының жұлдызы болған. Әкесі Ридті әскери академияға түсуін қаласа да, Рид Колорадо университетінде бірнеше жыл метеорологияны оқыды және рок-н-ролл мен кантри музыкасын орындап, бардтарда ақша тапқан.

Мансап

Рид 19 жасында Голливудқа (Лос-Анджелес, Калифорния) көшіп келді және өзінің сұлу келбетінің арқасында телеарналарда рөлдерді жеңіп алды. Прайс пацифист болғандықтан, өнер адамның нанымдарын тарату құралы болуы керек екенін үйретті. Музыкадағы қабілетін сезгеннен кейін, ол Imperial Records компаниясы үшін "Once Again" әнін жеке сингл ретінде жаздырып, оған қандай реакция болатынын және толық келісімшартқа қол қоюға бола ма екенін білгісі келді. Imperial Records келісімшарт ұсынбады, бірақ 1958 жылы Рид Capitol Records компаниясымен ұзақ мерзімді келісімшартқа қол қойды. Capitol Records оны жасөспірімдерге арналған жұлдызға айналдыруға тырысты және ол "Аннабель", "The Search", "No Wonder", "A Pair of Scissors", "I Kissed a Queen" және "Our Summer Romance" сияқты шамалы танымал болған бірнеше сингл шығарды. Ол сондай-ақ "Бакалавр әкесі" сияқты отбасылық телешоуларда эпизодтық рөлдерде ойнады. 1985 жылы ол: "Голливудта болғанда, ол қорқыныш пен қанаудың, ізгіліксіздіктің ошағы болды, онда өте аз адам өз адалдығын сақтай алды. Мен енді қайтып келіп, тіршілік табу үшін Coca-Cola жарнамаларына түсуге дайын емеспін" деді. Бұл шамамен төрт жылға созылды. Концерттік өнер көрсетулерінде оны Ланустан шыққан Los Dominantes тобы сүйемелдеді, бұл топтың құрамында Хуан Луис Бе 'Рикки' (сахнада ойнайтын аспаптар), Карлос Реал 'Чарли' (бас гитара), Дардо Риверо (бірінші гитара), Хуан Чиарелло (екінші гитара) және Хасинто Атенсио (добыл) болды. Рид көптеген альбомдар мен фильмдер шығарды, көптеген турлар жасады және тіпті Буэнос-Айресте Антонио Карризоның қатысуымен "Sabados Continuados" сияқты жеке телешоуларында пайда болды. 1965 жылдың шілдесінде ол алғаш рет Еуропаға сапар шегіп, Дүниежүзілік бейбітшілік конгресінде өнер көрсетті. Ол Испания мен Италияға жиі саяхаттап, 1966 жылы КСРО бойынша концерттік турне жасады. 1970 жылы Чили президенті Сальвадор Альенде сайлауға бір апта қалғанда, ол Сантьягодағы АҚШ консулдығының алдында АҚШ туын жуып тастағаны үшін тұтқындалды. Пабло Неруда оған түрмеден шығуға көмектесті.

Кеңес блогындағы өмір

1973 жылы Рид Шығыс Германияға тұрақты қоныстануға шешім қабылдады, онда ол фильмдер жазуды, режиссерлік етуді және актерлік өнермен айналысуды жалғастырды. Осы жылдар ішінде ол 20 фильмде ойнады, 13 пластинка шығарды және 32 елде концерттер берді. Осы кезеңде оның әндерінің көп бөлігі Чак Берри, Элвис Пресли, The Beatles және басқалардың танымал хиттерінің ресми тіркелмеген кавер-нұсқалары болды. 1978 жылы ол «El Cantor» («Әнші») фильмін режиссерлік етіп, бас рөлде өзі ойнады, бұл оның досы, 1973 жылғы президентке қарсы төңкерістен кейін әскерилер тарапынан өлтірілген танымал чилилік әнші-күйші Виктор Хара туралы өмірбаяндық фильм болды. Өзі қабылдаған коммунистік мемлекеттің саясатына адал болғанымен, ол биліктегі Социалистік бірлік партиясына (СЕД) қосылмады. АҚШ үкіметі мен экономикалық саясатының көптеген аспектілеріне қарсы болғанына қарамастан, ол өмірінің соңына дейін Американы сүйетінін айтты, ал оның әндері көбінесе туған жеріне деген құрметін көрсететін. Ол АҚШ азаматтығынан ешқашан бас тартпады және Ішкі кірістер қызметіне салық декларацияларын тапсыруды жалғастырды. 1986 жылы CBS телеарнасының «60 минут» бағдарламасындағы сұхбатында ол Ауғанстанға кеңес әскерлерінің кіргенін және Берлин қабырғасының салынуын қорғады, сондай-ақ Рейганды Сталинмен теріс салыстырды, бұл АҚШ-тағы көптеген адамдарды, соның ішінде Ридтің отбасы мен достарын ашуландырды. Сұхбаттан кейін Ридке АҚШ-тан оны сатқындықпен айыптайтын көптеген хаттар келді.

Жеке өмір

Рид үш рет үйленген. Оның алғашқы некесі шамамен 1964 жылы американдық Патриция Хоббспен болған, олардан 1968 жылы туған Рамона деген қызы бар. Патрисия 1971 жылы оны тастап, қызымен бірге АҚШ-қа оралды және одан ажырасты. Рид 1973 жылы шығыс германиялық Вибке Дорндек (Шмидт) әйеліне үйленді, олардан 1975 жылы туған Наташа есімді екінші қызы дүниеге келді. Жұбайлар 1978 жылы ажырасып кетті. 1981 жылы ол үшінші әйеліне, шығыс германиялық актриса Ренате Блюмге үйленді, ол оның өліміне дейін, оның Штазиге хабарласып жатқаны туралы шиеленістер мен айыптауларға қарамастан оның жанында болды. Рид естондық актриса Ива Кивимен жеті жыл бойы үзіліс-үзіліспен қарым-қатынаста болды.

Өлім

"60 минут" бағдарламасында пайда болғаннан кейін алты апта өткен соң Ридті Шығыс Берлиндегі үйіне жақын Зейтенер көлінен өлген күйі тауып алды. Ресми түрде бұл оқиға батқаннан болған жазасыз өлім деп танылса да, Германиядағы достары оның өлімінің өзіне-өзі қол жұмсауынан екенін күдіктенді, ал АҚШ-тағы отбасы оның өлтірілгенін айтты. Кейін Ридтің өсиетнамасы оның машинасынан табылған сценарийдің артында жазылған болатын. Онда Рид үшінші әйелімен арақатынасының нашарлауына өкініш білдірді. Ол ГДР-дің беделін түсіруі мүмкін болған әрекеттері үшін SED Бас хатшысы Эрих Хонеккерден кешірім сұрады. Бұл хат құпия ақпарат ретінде мемлекеттік архивке енгізіліп, Германияның бірігуінен кейін ғана жарияланды. Хатында аталған Еберхард Фенш кейін былай деді: "Себебі әйелінің сезімін сақтау болды. Басқа себеп болған жоқ. Хатта тіпті Эрих Хонеккерге де сәлем жолданған. Біз мұны неге жасырар едік?" 2004 жылы Ресейдің "Россия" телеарнасы Дин Рид туралы "Кто Вы, мистер Рид?" (Сіз кімсіз, мырза Рид?) деген деректі фильмді көрсетті. Фильмде оның ЦРУ, КГБ немесе Штази агенті болу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ мұндай теорияларды растайтын нақты дәлелдер ұсынылмады. 2005 жылы жарық көрген кітапқа сәйкес, 1976-1978 жылдары ол Штазидің халықаралық бөлімінде жұмыс істеген.

Мұра

Колорадо университеті Дин Рид атындағы Бейбітшілік сыйлығын ұсынады, ол Ридтің естелігіне арналған жыл сайынғы эссе байқауы болып табылады.

БАҚ-тағы бейнелеулер

Ридтің өмірі туралы деректі фильм American Rebel: The Dean Reed Story (1985) түсірілген. Ридтің өмірбаяны Гремми сыйлығын жеңіп алған жазушы және комедиан Льюис Блэк пен композитор Расти Магиге «Рок-н-ролл патшасы» музыкалық туындысын жасауға әсер етті. Ол Рид сияқты кейіпкер, Юджин Ривздің Небраска музыкантынан Кеңес Одағының супержұлдызына дейінгі өрлеуін көрсетеді. Музыкалық алғаш рет 1989 жылы Нью-Йорктегі West Bank Café Downstairs Theater Bar-да, содан кейін 1990 жылы Хьюстондағы Alley Theater-да қойылды. 2009 жылдың сәуірінде Эван Кэбнет режиссерлік еткен мюзиклдің концерттік нұсқасы Нью-Йорктегі Joe's Pub-та көрсетілді. 1991 жылы Том Хэнкс Реджи Наделсонның «Комраде Рокстар» атты өмірбаянын алды, ол АҚШ-та 2006 жылы Walker & Company баспасында жарық көрді. Наделсон кітабын жазуға «60 минут» бағдарламасын көргеннен кейін шабыттанды. Хэнкс Ридтің өмірі туралы фильм түсіруді жоспарлаған. 1993 жылы «Дин Рид – Glamour und Protest», 2007 жылы «Der Rote Elvis» (Қызыл Элвис) және 2016 жылы «Gringo Rojo» жарық көрді. 2001 жылы ағылшын әнші-әндер авторы Стив Буш «Salome for Dean Reed» әнін «Blossom Freak» альбомында жариялады. 2022 жылдың қаңтарында Sky UK өз арнасы Sky Documentaries-те Дин Ридтің өмірі туралы деректі фильмін көрсетті. CuriosityStream және Amazon Prime де осы деректі фильмін көрсетіп жатыр.