Кіріспе

Арло Дэви Гатри (10 шілде 1947 жылы туған) – американдық халық әншісі және ән жазушы. Ол әлеуметтік теңсіздікке қарсы наразылық әндерімен және әндер орындағанда оқиғалар айтуымен белгілі, бұл оның әкесі Вуди Гатри дәстүрін жалғастырады. Гатридің ең танымал туындысы – оның тұңғыш жұмысы, "Алисаның мейрамханасындағы қырғын", 18 минуттық сатирикалық әңгімелі блюз, ол қазір Алғыс айту күнінің гимніне айналды. Оның ең жоғары 40-қа кірген хиті – Стив Гудманның "Жаңа Орлеан қаласы" әнінің кавер-нұсқасы. Оның анасының әжесі – идиш тіліндегі ақын Алиса Гринблатт, ал Арло нәресте кезінде қайтыс болған кантри/вестерн әншісі Джек Гатри – Арлоның алыс туысы. Гатри бар-мицваға дайындық үшін діни білімді еврей қорғаныс лигасының негізін қалаған раввин Мейр Каханеден алды. "Раввин Кахане өте жақсы, шыдамды ұстаз еді", – деді кейін Гатри, – "бірақ маған сабақ бере бастағаннан кейін көп ұзамай ол ашуланып кетті. Мүмкін, мен кінәлімін". Гатри 1977 жылы католицизмге көшті, ал өмірінің кейінгі кезеңдерінде түрлі діни сенімдерді қабылдады. "Мен әртүрлі діни дәстүрлердің бір адамда, бір ұлтта, тіпті бір әлемде де болуы мүмкін деп сенемін", – деді Гатри 2015 жылы. 2020 жылы зейнетке шыққаннан кейін Гатри госпел музыкасына деген философиялық құштарлығын білдірді, былай деді: "Мен үшін госпел музыкасы – наразылық музыкасының ең ірі жанры. Егер осы әлем сіз үшін болмаса және сіздің үмітіңіз келесі әлемде болса, сіз одан артық наразылық білдіре алмайсыз". Гатри Бруклиндегі Клинтон-Хиллдегі Вудвард мектебінде бірінші сыныптан сегізінші сыныпқа дейін оқыды. 1965 жылы Массачусетс штатының Стокбридж қаласындағы Стокбридж мектебін бітірді. 1965 жылдың жазында ол Лондонға барып, Карл Далласпен танысты, ол Гатриді Лондонның фолк-рок ортасымен байланыстырды және оның өмір бойы досы болды. Ол қысқа уақыт Монтана штатының Биллингс қаласындағы Роки Маунтин колледжінде оқыды. 1981 жылы Сиена колледжінен, ал 2008 жылы Вестфилд мемлекеттік колледжінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Әнші, ән жазушы және өмір бойы саяси белсенді болғандықтан, Гатри әкесінің мұрасын жалғастыруда. 1992 жылдың 26 қыркүйегінде ол Бейбітшілік аббаттығының "Адамгершілік батылдығы" сыйлығымен марапатталды.

"Алисаның мейрамханасы"

1965 жылғы 26 қарашада Массачусетс штатының Стокбридж қаласында, алғыс айту күні колледждегі қысқа үзілісі кезінде 18 жасар Гатри мен оның досы Ричард Роббинс Гатринің "жарты тонна қоқыс" деп сипаттаған қоқысты жеке меншікке заңсыз тастағаны үшін тұтқындалды. Гатри мен Роббинс сотқа келді, кінәларын мойындады, номиналды айып төледі және сол демалыс күні қоқысты жинап алды. Осы қоқыс тастау оқиғасы Гатридің ең танымал туындысы – 18 минут 34 секундқа созылатын "Алисаның мейрамханасы" атты әнге бастау болды. 1997 жылы Гатри әзілдеп, бұл уақыттың президент Ричард Никсонның Уотергейт таспаларындағы белгілі бір үзілістің ұзындығымен сәйкес келетінін және Никсонның осы жазбаның көшірмесі болғанын айтты. Әндегі Алиса – бұл Арлоның мектеп-интернатында кітапханашы болған, кейін мейрамханасын ашқан Алиса Брок. Одан кейін ол Массачусетс штатының Провинстаун қаласында сурет студиясын ашты. Ән Вьетнам соғысына қарсы бағытталған. Алайда, Гатри көптеген сұхбаттарында әннің соғысқа қарсы емес, "ақымақтыққа қарсы" ән екенін, және оның нағыз оқиғаға негізделгенін мәлімдеді. Әнде Гатри әскерге шақыру комиссиясына шақырылып, жоғарыда аталған қоқыс тастағаны үшін сотталғандығына байланысты әскери қызметке жарамсыз деп табылмайды. Әлиса мен оның мейрамханасы әннің қайырман нұсқасында жиі кездеседі, бірақ әдетте оқиғада тек эпизодтық түрде айтылады (әннің алғашқы нұсқаларында мейрамхана полициядан жасыруға қолайлы орын екені түсіндірілген). Оның қатысуы оқиғаның кейбір жерлерінде сезілсе де, Алисаның өзі әңгімеде тек Гатри мен оның досын түрмеден босату кезінде қысқаша сипатталады. 1969 жылғы фильмнің DVD нұсқасындағы түсіндірмеде Гатри әнде айтылған оқиғаның барлығының шындыққа сәйкес келетінін мәлімдеді (бірақ тұтқындау жасаған офицер Уильям Обанхейн әннің кейбір деректеріне қарсылық білдірді, бірақ оқиғаның жалпы шындығын растады). "Алисаның мейрамханасы" Гатриге алғашқы жазу шартын әкелген ән болды, өйткені контрмәдениет радиосының жүргізушісі Боб Фасс 1967 жылы бір түні Гатридің әннің тікелей орындалуының жазбасын қайта-қайта ойната бастады. 1967 жылғы 17 шілдеде Ньюпорт фольклорлық фестиваліндегі орындалуы да жақсы қабылданып, ризашылық білдірілді. Содан кейін Гатри Нью-Йоркте студиялық аудиторияның алдында әнді жазды және оны "Алисаның мейрамханасы" альбомының бірінші жағы ретінде шығарды. 1967 жылдың қазан айында жарық көргеннен кейін "Алисаның мейрамханасы" АҚШ колледждері мен контрмәдениет радиостанцияларында кеңінен ойнатылды. Бұл 1960 жылдардың соңының символына айналды және көптеген адамдар үшін одан кейін елде кеңінен таралған көзқарас пен өмір салтын анықтады. Оның саусақпен тартылатын акустикалық гитарасы мен еркін әңгімелі лирикасы жастардың көпшілігі тарапынан жатталды және ойналды. Америка Құрама Штаттарының көптеген радиостанциялары Алғыс айту күнінде "Алисаның мейрамханасын" ойнау дәстүрін сақтайды. 1969 жылы Артур Пенн режиссерлік еткен және сценарийін жазған фильм әнде айтылған нағыз оқиғаға негізделген. Гатри, Брок және Роббинс фильмге және олардың бейнеленуіне қанағаттанбағандықтарын білдірді.

Музыкалық мансап және сын-пикірлер

"Алисаның мейрамханасы" әні жастардың басты музыка тыңдау құралы ретінде хит-синглдерді алмастыра бастаған кезде танымал болған, өте ұзақ әндердің бірі еді. Бірақ 1972 жылы Гатридің тағы бір сәттілігі болды: Стив Гудманның "Нью-Орлеан қаласы" әні, сондай-ақ "Мотоцикл әнінің" тікелей орындалуы ( "Алисаның мейрамханасы" альбомының B жағындағы әндердің бірі). "Gypsy Davy" халық әнінің кавер нұсқасы оңай тыңдалатын хиттер тізіміне енді. 1975 жылдың күзінде Массачусетс штатындағы қайырымдастық концертінде Гатри алғаш рет Shenandoah тобымен бірге жұрт алдында өнер көрсетті. Олар 1970-ші жылдардың басынан 1990-шы жылдарға дейін гастрольдік сапарлармен айналысып, жазбалар жасады. және оны кантри музыкасының Shenandoah тобымен шатастырмау керек. The Ides және Терри a la Berry 2018 жылғы гастрольге Гатримен қайта қосылды. Гатри Карнеги залында танымал болғаннан бері, әрбір Алғыс айту күні қарсаңында концерт өткізіп келеді, бұл дәстүр 2019 жылғы концерттен кейін аяқталады деп хабарлады. Гатридің 1976 жылғы "Amigo" альбомы Rolling Stone журналынан бес жұлдызды (жоғары баға) алды және оның ең жақсы туындысы болуы мүмкін. Дегенмен, бұл альбом, Гатридің Warner Bros. Records-тағы бұрынғы альбомдары сияқты, бүгінде сирек естіледі, әрқайсысында Ry Cooder сияқты танымал музыканттардың қатысуымен жазылған күшті халық және фолк-рок музыкасын қамтиды. Сахнада Гатриге әртүрлі жанрдағы музыканттар қосылды, олардың ішінде Пит Сигер, Дэвид Бромберг, Сирил Невилл, Эммилу Харрис, Уилли Нельсон, Джуди Коллинз, Джон Прайн, Уэсли Грей, Джош Риттер және тағы да басқалар бар. 1993 жылы "Wolf Trap" клубында Сегермен бірге өткен концерттен түсірілген видео YouTube-та кеңінен таралды, онда Гатридің әңгіме айту шеберлігі "Can't Help Falling in Love" әнін орындау арқылы көрсетілді. 2020 жылы Гатри Джим Уилсонмен бірлесіп Стивен Фостердің "Hard Times Come Again No More" әнінің каверін жасады. 2020 жылдың 23 қазанында Гатри Facebook желісінде "гастрольдік сапарлар мен сахналық қойылымдар енді мүмкін емес деген қиын шешімге келгенін" жариялады, себебі ол басып жүру және өнер көрсету қабілетін шектеген бірнеше инсульттан зардап шеккен. 2020 жылға жоспарланған барлық гастрольдік іс-шаралары тоқтатылды және Гатри жаңа ұсыныстарды қабылдамайтынын мәлімдеді. Карнеги залындағы соңғы концерті 2019 жылдың 29 қарашасында өтті. Оның соңғы гастрольдік концерті 2020 жылдың 7 наурызында Теннесси штатының Пелхам қаласындағы The Caverns клубында болды. 2020 жылдың жазында ол бірнеше жеке концерттерді жазуға тырысты, бірақ оның орындау деңгейі енді оның стандарттарына сай емес екенін түйіндеді. Гатри "What's Left of Me" аяқталғаннан кейін қосымша гастрольдік сапарларға қызығушылық танытпады, ол енді мұндай сапарларға физикалық тұрғыдан дайын емес екенін және "тур автобусында өмір сүруге" ниеті жоқ екенін мойындады.

Актерлік өнер

Гатри музыкант, әнші және композитор ретінде ең жақсы танымал болғанымен, жылдар бойы ол кино мен теледидарда актер ретінде де қатысты. "Алисаның мейрамханасы" (1969) фильміндегі рөлі оның ең танымал жұмысы, бірақ ол бірнеше фильмде шағын рөлдер ойнады және тіпті "Байрз оф Парадайс" теледрамасында түсті. Гатри бірнеше фильм мен телесериалдарда эпизодтық рөлдерде ойнады. Көбінесе ол өзінің ролінде болды, жиі музыка орындап немесе 1960-шы жылдар, халық музыкасы және түрлі қоғамдық мәселелер туралы сұхбат берді. Оның теледидардағы қатысулары "The Muppet Show" (1979) және "Politically Incorrect" (1998) сияқты әртүрлі бағдарламаларды қамтыды. 1992 жылғы "Жол бойындағы пайғамбарлар" фильміндегі рөлі – сирек кездесетін драмалық рөл болды. Гатридің 1969 жылғы Вудсток фестиваліндегі есте қаларлық өнері Майкл Уодлидің "Вудсток" фильмінде бейнеленген.

Саяси белсенділік

1960 жылдан 1980 жылға дейін Гатри әкесінің ықпалымен американ саясатына солшыл көзқараспен қарады. Концерттердегі ұзақ сөздерінде ол үнемі соғысқа қарсы, Никсонға қарсы, есірткіге қарсы және ядролық энергияны заңсыз етуді жақтады. Дегенмен, ол өзін БАҚ-тың жастар мәдениетінің бас сөйлеушісі деп санамаған сияқты, оның 1979 жылғы "Пролог" әніндегі сөздері дәлелдейді: "Мен демонстрациялар кезіндегі сіздің күлкілеріңізді есіме түсіре аламын, және біз бірге жеңіс әндерін шырқадық, бірақ біз әлемдердей алыс едік". 1969 жылы "Алисаның мейрамханасы" қайта жазылып, бұрынғы президент Линдон Джонсон мен оның командасын әжуалайды. 1984 жылы ол Джордж Макговерннің демократтардың президенттік тізіміне кандидаттығын қолдаған кампаниясында, Гатридің туған штаты Массачусетстегі митингілер мен қабылдауларда басты тұлға болды. Гатри 2008 жылы тіркелген республикашыл екенін айтты. Ол 2008 жылы Техас штатының конгрессмені Рон Полды Республикалық партияның кандидаттығына қолдады, және былай деді: "Мен осы жігітті жақсы көремін. Доктор Пол – мен білетін АҚШ Конституциясына қол қоятын жалғыз кандидат. Мен онымен келісемін, себебі ол оған сенетін жалғыз кандидат сияқты, ол бүгін де, жүз жыл бұрын да маңызды. Біздің американдық мұрамыздың революциялық көзқарасы мен құлшынысымен айырмашылықтарымызды шеше алатын күнге асыға күтемін". The New York Times Magazine журналына ол республикашыл болғанын айтты, себебі "Бізге жеткілікті жақсы демократтар бар еді. Бізге тағы бірнеше жақсы республикашылдар қажет болды. Бізге адал оппозиция қажет еді". 2016 жылғы сайлау туралы пікір білдірген Гатри өзін тәуелсіз деп таныстырды және "демократтарға да, республикашылдарға да күдікпен қараймын" деді. Ол кандидатты қолдаудан бас тартып, Берни Сандерстің платформасының кейбір бөліктерімен келіспесе де, оны жеке бағалайтынын айтты. Дональд Трамптың сайлау науқанына қаржылық көмек көрсетпегені "тамаша" деп санаса да, Трамп елдің мүддесін ойлап отырғанына сенбеді. 2018 жылы Гатри өзінің саяси ұстанымын түсіндіру үшін Urban Milwaukee басылымына хабарласты. Ол "Мен республикашыл емеспін" деп мәлімдеді және Трамп әкімшілігінің көзқарастарымен, әсіресе иммиграция және тұтқындалған иммигранттарға ICE тарапынан қаралатын саясатпен келіспейтінін білдірді. Гатри одан әрі: "Мен партиядан жылдар бұрын кетіп қалдым және қазіргі таңда ешбір партиямен өзімді байланыстырмаймын. Мен американдықтарды қазіргі қауымдастық арқылы кінәлау үрдісін тоқтатуға, партиялық атаулар мен мүшеліктерге қарап, саясаты өздерінікімен сәйкес келетін кандидаттар үшін жұмыс істеуге шақырамын. Мен әрқашан дұрыс деп ойламаймын, кейде ойымды өзгертемін". Гатри 2020 жылдың маусым айында Джордж Флойдтың наразылықтарын қолдап, саясаткерлердің "американдық болудің өзгеретін мәніне қарсы тұрудың орнына оны қабылдағаны жақсы болар еді" деді. 2023 жылы Гатри белгілі бір мәселелер бойынша жеке көзқарасын сақтап қалғанына қарамастан, ол көбінесе саяси емес болып өскенін мәлімдеді. Ол өзінің бұрынғы саяси көзқарастары кейінгі сұхбаттарда тағы да көтерілгеніне ренжіді және ата-анасының буыны қабылдаған топтар мен институттардың ыдырауы "көңілді қалдырды", бірақ қоғамның табиғи прогресі екенін айтты.

Мұра

Әкесі Вуди Гатри сияқты, ол да әлеуметтік теңсіздікке қарсы әндер айтады. Шилилік халық әншісі және белсенді Виктор Хараның тарихын әнмен баяндау үшін ол ақын Адриан Митчеллмен бірлесіп жұмыс істеді. Ол әкесінің көп жылдық серігі болған халық музыканты Пит Сигермен үнемі бірге өнер көрсетті. Арло мектеп-интернатқа кетпес бұрын Гатрилердің үйінде екі жыл тұрған Рэмблин Джек Эллиотт, Вуди стилін басқалардан гөрі жақсырақ сіңіріп алған; Арло Эллиотт оны өзіне жеткізгені үшін риза екенін айтқан. 1991 жылы Гатри Грейт-Баррингтондағы (Массачусетс штаты) Алиса мен Рэй Броктың бұрынғы үйі болған шіркеуді сатып алып, оны Гатри орталығына айналдырды. Орталық әртүрлі діндердің өкілдерін біріктіретін және барлық дінге жататын адамдарға қызмет ететін орын. Орталық қауымдастықтағы адамдарға апта сайын тегін түскі ас ұйымдастырып, сондай-ақ, ВИЧ/ЖҚСБ және басқа да өмірге қауіпті аурулармен күресіп жатқан отбасыларға қолдау көрсетеді. Бұдан өзге, жазғы концерттер сериясы өткізіледі және Гатри жыл сайын алты-жеті қайырымдастық концертіне қатысады. Хантингтон ауруын емдеу мақсатында жыл сайын түрлі шаралар ұйымдастырылады, мысалы, Хантингтон ауруымен күресіп жатқан отбасылар, достар, дәрігерлер мен ғалымдар үшін "Ешкім жеңе алмайтын Алғыс айту кешкі асы". "Арло мен Жанис" комиксінің басты кейіпкерлерінің бірі Гатридің құрметіне аталған. Суретші Джимми Джонсон Гатриге ұқсайтын досынан шабыт алып, кейіпкерлерінің бірін Арло деп атағанын айтты. Ағылшын комментаторы Арло Уайт Гатридің құрметіне аталған. Гатри 2012 жылы Хэнк Райнеке жазған "Арло Гатри: Warner Reprise Years" атты рұқсатсыз өмірбаянының тақырыбы болды, ол үшін Гатри ынтымақтастық жасаудан бас тартты. Райнекенің жұмысы "күткеннен жақсы" болғанын және Гатринің қатыспамауы салдарынан зардап шеккенін сезінгеннен кейін, ол Райнекеге "Rising Son: The Life and Music of Arlo Guthrie" атты жалғасын жазуға көмектесуге келісті, ол 2023 жылы жарық көреді. Жэки 2012 жылдың 14 қазанында бауыр қатерлі ісігінен кейін қайтыс болды. Ол екінші әйелі Марти Лэддпен бірге жаз айларында Вашингтон (Массачусетс штаты), қыс айларында Микко (Флорида штаты) арасында уақытын бөліседі. Гатридің ұлы Эйб Гатри және оның қыздары Энни, Сара Ли Гатри және Кэти Гатри де музыканттар. Эйб Гатри бұрын "Xavier" фолк-рок тобында болған және әкесімен бірге гастрольдік сапарларға қатысқан. Энни Гатри ән жазады, өнер көрсетеді және отбасылық гастрольдерді ұйымдастырады. Сара Ли 2000 жылдан 2014 жылға дейін күйеуі Джонни Ирионмен бірге ән шығарды. Кэти Уилли Нельсонның қызы Эми Нельсонмен бірге құрған "Folk Uke" тобында укулеледе ойнайды. Кэти мен Сара Ли сондай-ақ "Guthrie Girls" есімді кантри дуэті ретінде өнер көрсетеді. 2020 жылдың 23 қазанында Гатри денсаулығына байланысты, соның ішінде 2019 жылғы Алғыс айту күнінде өткен инсульт салдарынан ауруханаға жатқан және физиотерапиядан өткендіктен, гастрольдік сапарлар мен сахналық қойылымдардан бас тартатынын мәлімдеді. Өзінің ресми сайтында және әлеуметтік желілерде ол былай деп жазды: "Фолк әншісінің өмірі бишіге немесе спортшыға қарағанда ұзаққа созылуы мүмкін, бірақ белгілі бір сәтте, егер сіз өте бақытты немесе жай ғана ессіз болмаса (бірін немесе екеуін де), "Балық аулауға кеттім" деген белгіні іліп қою керек. Қаладан қалаға саяхаттап, сахналық қойылымдар жасап, жолда болу енді мүмкін емес". 2023 жылдың қарашасында өткен сұхбатында Гатри зейнеткерлікке бейімделудің қиын екенін және өмірінің барлық кезеңінде істегенін істей алмайтынын мойындады. Бұл екеуінің екінші некесі. Гатри Лэддпен 20 жыл бұрын танысқан.