Кіріспе

Американдық хоккейші (1964 жылы туған)

Гари Ли Сьютер (24 маусым 1964 жылы туған) – 1985 және 2002 жылдар аралығында Ұлттық хоккей лигасында (НХЛ) 1000-нан астам ойын өткізген американдық бұрынғы кәсіби хоккей қорғаушысы. 1984 жылғы НХЛ драфтында «Калгари Флеймс» командасы оны тоғызыншы раундта, жалпы 180-ші нөмірмен таңдады және тоғыз жыл «Калгари» сапында өнер көрсетті. 1986 жылы НХЛ-дің үздік жаңа ойыншысы ретінде Кальдер мемориалдық трофейін жеңіп алды, төрт «Жұлдыз ойынында» ойнады және 1989 жылы «Калгаридің» Стэнли кубогын жеңіп алған командасының құрамында болды. 1994 жылы «Чикаго Блэкхокс» клубына, ал 1998 жылы «Сан-Хосе Шаркс» клубына ауысты, сонда карьерасын аяқтады. Сьютер АҚШ құрамасын халықаралық аренада көптеген рет өкілдік етті. Ол екі әлем чемпионатына және екі Канада кубогы турниріне қатысты. 1996 жылы өткен Хоккейден әлем чемпионатында жеңіс тұтқан АҚШ құрамасының құрамында болды және екі мәрте Олимпиада ойындарына қатысып, 2002 жылы күміс жүлдеге ие болды. Сьютер 2011 жылы АҚШ Хоккейінің Даңқ залына енгізілді.

Ерте өмір

Сьютер 1964 жылғы 24 маусымда Висконсин штатының Мэдисон қаласында дүниеге келген. Ол бес баланың ең кішісі, барлығы да спортпен белсенді түрде айналысқан. Гари үш үлкен ағасы – Джон, Боб және Стивтің қадамымен хоккейге келді, ал оның әпкесі мәнерлеп сырғанаумен шұғылданған. Ол «Мэдисон Капитолс» жасөспірімдер хоккей клубын құруға және жаттықтыруға көмектесті, осы клубта төртеуі де өсті. Гари 1980 жылғы қысқы Олимпиадада алтын медаль жеңіп алған американдық «Мұз ғажайыбы» командасының құрамында болған ағасы Бобты үлгі етіп алды. 1982 жылғы НХЛ драфтына қатысуға құқылы болған, бірақ Орталық скаутинг бюросы оны бес фут, тоғыз дюймдық деп тіркегендіктен, НХЛ үшін тым аласа бойлы саналды және таңдалмады. Сьютер USHL жастар лигасының алғашқы жұлдыздарының бірі ретінде танылды, 1982–1983 жылдары 41 ойында 39 ұпай жинап, «Дубук» командасын Кларк кубогының жеңімпазы етіп шығарды. Команда капитаны ретінде ол «Дубук» командасын жасөспірімдер арасындағы ұлттық чемпионатта да жеңіске жеткізді. 1983 жылғы драфта да НХЛ оны жіберді. «Калгари Флеймс» клубының скауты Ян Маккензи Сьютердің Висконсиндегі ойынын байқап, оның бойы екі дюймнан астам өскенін көрді, бірақ Орталық скаутинг бюросы оның туралы мәліметін жаңартпаған. Бұрын сыра зауытында жұмыс істеген Сьютер бастапқыда таңдалуына көңілі толмады. Ол драфтқа қатысудың соңғы жылында болды және таңдалмағаннан кейін еркін агент ретінде жоғары төлемді келісімшарттарға қол қойған басқа колледж ойыншыларының қатарын жалғауды үміттенеді. 1984–1985 оқу жылындағы екінші курста 39 ойында 51 ұпай жинады.

Калгари жалыны

Кари Элорантаның 1985–86 жылғы НХЛ маусымы алдында кеткені «Флеймс» командасының қорғанысында бос орын тудырды. Сютер жаттығу лагерінде өте жақсы өнер көрсетіп, командаға ілігіп қана қоймай, бас жаттықтырушы Боб Джонсон оны команданың ең жақсы қорғаушысы деп мойындады. Ол екінші НХЛ ойынындағы алғашқы екі голын «Лос-Анджелес Кингс» командасына қарсы өткен 9–2 есебімен жеңіліс ойынында соқты, ал маусым ортасына қарай НХЛ жаңашылдарының ең көп гол соққан ойыншыларының қатарында болды. Оның шабуылдағы өнімділігі мен кез келген жағдайда ойнай білу қабілеті оны Кальдер мемориалдық жүлдесіне үміткер етті. Сютер маусымды 18 голмен аяқтады, ал оның 68 ұпайы қорғаушылар арасында ең көп ұпай жинаған Аль МакИнниспен теңесті. Ол плей-оффтың он ойынында он ұпай жинады, бірақ Марк Мессьенің соққысынан кейін тізесі ауысып, «Эдмонтон Ойлерс» командасына қарсы Смайт дивизионының финалында маусымды аяқтады. Сютер «Флеймс» командасының 1986 жылғы Стэнли кубогының финалына жеткеніне және «Монреаль Канадиенс» командасына жеңілгеніне куә болды. Маусымнан кейін ол қорғаушылардың арасындағы «Жылдың жаңашылы» командасына енді және Кальдер жүлдесінің иегері атанды. Тізе жарақаты Сютерге 1986–87 жылғы маусымның көп бөлігінде қиындық тудырды; ол оны емдеуге тырысты, бірақ ақырында 12 ойынға қатыса алмады. Дегенмен, ол 68 ойында 49 ұпай жинады. 1987–88 жылдары Сютер мансабындағы ең жақсы маусымын өткізді. Оның 70 нәтижелі пас және 91 ұпайы – оның мансабындағы бір маусымдағы ең жоғары көрсеткіші болды. 1986 жылы болғандай, Сютер «Флеймс» командасының плей-оффтағы терең жорығының басында жарақат алды. Ол 1989 жылғы Стэнли кубогы плей-оффының көп бөлігін «Ванкувер Канукс» командасына қарсы өткен алғашқы кезеңде жауының сынуына байланысты жіберіп алды. Ол команданың Монреальді алты ойынмен жеңіп, Стэнли кубогын жеңгеніне куә болды. Мәселе 1991 жылдың ақпан айында шешілді, ол жазасын жеңілдетіп, 8 250 доллар айып төледі. Тізе жарақаты Сютердің 1991–92 жылдары он ойынға қатыса алмауына себеп болды, бірақ ол маусымда екі маңызды жетістікке қол жеткізді. 1992 жылдың 25 ақпанында «Баффало Сэйбрс» командасына қарсы карьерасындағы 100-ші голын соқты, ал 12 наурызда «Филадельфия Флайерс» командасына қарсы 500-ші ойынын өткізді. Карьерасындағы ең жоғары көрсеткіш – 23 гол Сютердің 1992–93 жылдары 81 ұпай жинауына әкелді. Оның «Калгари» командасымен келісімі 1994 жылдың 10 наурызында аяқталды, осы кезде команда оны алты ойыншыдан тұратын алмасуға қатыстырды. «Флеймс» Сютерді (Пол Ранхайм және Тед Дрюримен бірге) Джеймс Патрик, Зарли Залапски және Майкл Найландерге алмастырып, «Хартфорд Уэйлерс» командасына жіберді.

Чикагоның "Блэкхокс" клубы

Сутердің «Уэйлерс» командасындағы өтеуі бір күн ғана болды, себебі «Хартфорд» оны дереу «Чикаго Блэкхокс» командасына (Рэнди Канниворт пен драфт таңдауымен бірге) Франтишек Кучера мен Джоселин Лемиоға айырбастау үшін жіберді. Сутер «Блэкхокс» сапында 16 рет тұрақты маусым ойындарына қатысты, маусымды 41 ойын және «Калгари» мен «Чикаго» арасында жиналған 18 ұпаймен аяқтады. Ол құлыптама салдарынан қысқартылған 1994–95 маусымының барлық 48 ойынына қатысып, 37 ұпай жинады.

1995–96 маусымында 67 ұпай жинаған. 1996–97 маусымы Сутер үшін көңілі толмаған маусым болды, себебі ол маусым бойы нәтижесіз ойын көрсетті, маусымның басында бір кезде 26 ойын гол соқпай, ал соңында 21 ойын ұпай жинамай өткізді. Ол 28 ұпаймен аяқтады, бұл алдыңғы тоғыз маусымдағы 69 ұпайдан кем. «Чикагомен» келісімшартының соңғы жылында Сутер 1997–98 маусымында 42 ұпайға жетті. «Чикагоның» ең жақсы келісімшарт ұсынысы екі жылдық ұсыныс болды, ол Сутерге маусым сайын 1,85 миллион доллар төлейтін еді. Маусымнан кейін келісімге келе алмағандықтан, «Блэкхокс» оның келіссөз құқықтарын Сан-Хосе «Шаркс» командасына тоғызыншы раунд таңдауы үшін айырбастады, ол еркін агент статусын алуға бірнеше күн қалғанда. Одан кейін ол Сан-Хосемен үш жылдық, 10 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды.

Сан-Хосе акулалары

Сьютер 1998–99 маусымда «Шаркс» сапында тек бір ойын өткізді, трицепсіндегі микроб инфекция салдарынан үш операция жасау қажет болғандықтан, маусымның басым бөлігін өткізе алмады. Емдеу барысында дәрігерлер оның жүрегінде де кемшілік бар екенін анықтады, оны жою үшін тағы бір операция жасалды. 35 жасында Сьютер денсаулығына қарамастан зейнетке шығу туралы ойламағанын айтты, себебі ол «Шаркс» клубының көрсеткен қолдауына риза болды. Ол сол жылы жалақысының бір бөлігін кейінге шегеріп, «Сан-Хосе» клубына басқа ойыншыны шақыруға мүмкіндік берді. Сьютер 1999–2000 маусымда жаңарып, «Сан-Хосе» командасының ең тәжірибелі қорғаушысы ретінде әр ойында 20 минуттан астам ойнады. Маусымды 34 ұпаймен аяқтады, бірақ «Шаркс» командасының алғашқы плей-офф ойынында миға соққы алғаннан кейін плей-оффтың көп бөлігін қатыстыра алмады. Бір жылдық жаңа келісімшартқа қол қойып, маусым соңында карьерасын аяқтағанын жариялады. Ол 1985 жылғы Әлем чемпионатына қатысқанда «Висконсин» университетінің хоккей командасында ойнаған. Турнирдегі командасының үздік ойыншыларының бірі ретінде АҚШ құрамасының ең құнды ойыншысы атанды. 1987 жылғы Канада кубогында Кеңес Одағымен өткен ойындағы қатыгез эпизодтан кейін халықаралық сынға ұшырады. Андрей Ломакинмен болған физикалық күрестен кейін кеңестік ойыншы оның мойнына сүретіп ұрды. Ол жауап ретінде таяғын Ломакиннің бетіне тигізіп, 20 тігіс салған жарақатын келтірді. Халықаралық шайбалы хоккей федерациясы (IIHF) Сьютерді халықаралық жарыстардан 6 ойынға шеттетуге үкім шығарды, ал НХЛ өз кезегінде 4 ойынға тоқтату жазасын берді. 1991 жылғы Канада кубогында Сьютер тағы да сынға ұшырады, ол турнирдің үздік үш ойынының біріншісінде Уэйн Гретцкиді арттан соққымен турнирден шығарды. Гретцки Сьютерді кешірді, оның әдетте әділ ойыншы екенін атап өтті. Екінші ойында Сьютер голға әкеп соққан екі қателік жасады, соның ішінде Канаданың 4:2 есебімен жеңіске жеткен чемпионатты шешкен гол да бар еді. Сьютер 1996 жылы өткен Хоккей әлем кубогында жеңіс тұтқан АҚШ құрамасының құрамында болды. 38 жасында және ойыншылық карьерасының соңғы маусымында Сьютер екінші рет Олимпиада ойындарына қатысып, 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен турнирде ойнады. Оның мансабы мен жетістіктері үшін Сьютер 2011 жылы АҚШ Хоккей даңқы залына енгізілді.

Мұздан шығыңыз

Сьютер ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Висконсинге оралды және Миноккуа ауылдық қауымдастығына қоныстанды, онда әйелі Кэтимен бірге отбасын өсірді. Екеуі де хоккей ойнайды. Джейк UMass Lowell River Hawks командасының қорғаушысы болды. Ұлдарынан өзге, Сьютердің бірнеше туған ұлдары да қорғаушы болып ойнайды. Олардың ішінде Бобтың ұлы Райан да бар, ол НХЛ-де ойнайды және Олимпиада чемпионы, ал Гари 2003 жылы кіші Сьютерді «Нэшвилл Предеторз» командасына таңдағанда онымен бірге ойнау мүмкіндігін қарастырған. Бірақ, ол жаттықтырушылыққа көшті, «Мэдисон Капитольс» бағдарламасымен жұмыс істеді, сондай-ақ Миноккуа қаласындағы Лейкленд Юнион орта мектебінің «Т-Пирдс» командасына көмектесті.