Кіріспе
Ағылшын соқпа дауылшісі, композитор, өлең жазушы және музыка теориясының маманы.
Өмірбаян
Крис Катлер 1947 жылғы қаңтарда Вашингтон қаласында британдық барлау қызметкері мен оның австриялық әйелінің отбасында дүниеге келді. 1948 жылы отбасы Англияға көшті, және Катлер сол жерде өсті. Ол ешқашан музыканы формалды түрде оқымаған, бірақ мектепте банджо, гитара, труба және флейтада ойнауға тырысты. Ақырында барабандарды таңдады, "өйткені мен топта ойнағым келді, ал барабаншылардың саны аз болды". Катлер 1963 жылы өзінің алғашқы тобын құрды, ол Shadows және Ventures аспаптық пьесаларын орындады, содан кейін бірнеше R&B және соул топтарында ойнады. 1966 жылы ол Тони Дюрантпен (кейін Fuchsia тобының мүшесі) бірге "Луиза" деп аталатын топқа қосылды, ол үш жыл бойы Лондонның психоделикалық клубтарында өнер көрсетті. Жұмыс іздеген Катлер 1970 жылы тоғыз ай бойы "Melody Maker" журналына бірнеше хабарландыру жариялады. Бұл оны көптеген музыканттармен байланыстырды, нәтижесінде Катлер мен Egg тобының клавишшісі Дейв Стюарт 1971 жылы 26 музыканттан тұратын "The Ottawa Music Company" рок-композиторлар оркестрін құрды. Одан кейін Генри Коу тобы бұрынғы барабаншыны алмастыруды көздеп, Катлердің жарнамаларының біріне жауап берді және оны репетицияға шақырды.
Генри Коу
Henry Cow 1968 жылы Кембридж университетінің студенттері Фред Фрит (гитара) және Тим Ходжкинсон (ағаш үрмелі аспаптар мен клавиатуралар) құрған болатын. 1971 жылға қарай топ бірнеше құрамдық өзгерістерден өтті, және Катлер 1971 жылдың қыркүйегінде оларға қосылғанда ғана топ тұрақтап, бекіді. Фрит, Ходжкинсон және Катлер 1978 жылы топ тарағанға дейін Henry Cow-дың тұрақты ядросы болды. Henry Cow-тың прогрессивті рок саласындағы танымалдылығы оның көптеген мүшелерінің, соның ішінде Катлердің мансабын дамытуға көмектесті. Олардың музыкасы ешқандай компромиске бармайтын, принципиалды болды, бұл оларды негізгі музыка бизнесімен қақтығысқа түсірді, нәтижесінде топтың барлық істі өздері атқаруға тура келді: альбомдарды жазудан, өндіруден және шығарудан бастап, өздерінің гастрольдерін ұйымдастыруға және өздерінің менеджерлері мен агенттері болуға дейін. Бұл Катлер үшін болашақ жобаларында үлкен көмек көрсететін, бағалы тәжірибе болды. Топ соңғы үш жылының көп бөлігін Еуропа бойынша гастрольде өткізді, ал Катлердің болашақтағы көптеген ынтымақтастықтары осы гастрольдерде музыканттармен танысудан туындады. Henry Cow-тың соңғы айларында олар Rock in Opposition (RIO) ұйымын құрды, бұл Еуропа бойынша кездескен, музыка индустриясына қарсы тұратын, бірдей ойлы топтардың біріккен жиынтығы еді.
Ұсынылған жазбалар
1978 жылы Henry Cow тобы тарағаннан кейін Катлер Лондонда Recommended Records атты тәуелсіз лейбл мен RIO суретшілері үшін тарату желісін құрды. Жазу компаниясы коммерциялық лейблдердің орнын тез толтырды және көп ұзамай RIO емес топтар мен музыканттарды да шығара бастады. Recommended Records компаниясының мақсаты – музыканттардың мүддесін бірінші орынға қойып, жоғары техникалық және музыкалық сапалы пластинкалар шығару, ал табыс екінші орында тұруы керек еді. Алайда, осы стратегия лейблдің уақыт өте келе қаржылық қиындықтарға тап болуына себеп болды, бірақ ол өз принциптерін сақтап, 25 жылдан астам уақыт бойы сақталды. Катлердің лейблі болмағанда, көптеген музыканттардың шығармалары жарыққа шықпайтын еді. Бұл Катлердің «прогрессивті» айналымдардағы беделін арттырды. 1982 жылы Катлер неміс музыканттары Хайнер Геббельс, Альфред Харт және Кристоф Андерспен бірге англо-неміс тобы Cassiber (1982–1992) құрды. Келесі он жылда Cassiber бес альбом шығарды және Еуропа, Азия, Оңтүстік және Солтүстік Америкада гастрольдік сапарлар жасады. Олардың музыкасы өте эксперименталды болды және көбінесе бұрыннан бар құрылымдалған және реттелген материалды спонтанды түрде импровизациялауды қамтиды. 1983 жылы Катлер News from Babel (1983–1986) атты әнге бағытталған топ құрды. Оның негізгі мүшелері – Катлер, Линдси Купер (Henry Cow тобынан), Зина Паркинс (АҚШ арфашысы) және Дагмар Краузе. Қонақ музыканттардың (оның ішінде Роберт Уайт және Салли Поттер) қатысуымен олар сыншылар тарапынан жоғары бағаланған екі студиялық альбом шығарды, бірақ тікелей эфирде өнер көрсетпеді. Катлер 1987–1989 жылдары АҚШ-тың эксперименталды рок тобы Pere Ubu мүшесі болды. Ол 1978 жылы Вашингтонда Henry Cow тобының Америкада гастрольдеу мүмкіндігін зерттеген кезде олармен танысқан (бірақ Henry Cow тобы жақын арада тарағандықтан бұл жоба іске аспады). Катлер 1980 жылдардың басында Pere Ubu тобымен байланыс орнатып, олардың әншісі Дэвид Томас жеке мансабын бастағанға дейін олар тарады. Катлер мен Линдси Купер 1982 жылы Томасқа қосылып, David Thomas and the Pedestrians тобын құрды. Келесі үш жыл бойы олар Еуропа мен Солтүстік Америкада гастрольдік сапарлар жасады және екі альбом шығарды. Келесі бірнеше жылда бұрынғы Pere Ubu мүшелерінің кейбіреуі Томас тобына қосыла бастады. Купер 1985 жылы топтан кетіп, 1987 жылы топ (қазір David Thomas and the Wooden Birds деп аталады) қайтадан Pere Ubu тобына айналды. Pere Ubu ретінде топ (Катлермен бірге) екі альбом шығарды. Катлер 1989 жылы топтан кетіп, 1991 жылы шыққан World in Collision альбомындағы бірнеше әндердің авторлары ретінде көрсетілді. 1991 жылы Катлер мен неміс композиторы Латц Гландиен сыншылар тарапынан жоғары бағаланған Domestic Stories ән жобасын жазды. Катлер ән мәтіндерін жазып, барабанда ойнады, ал Гландиен музыканы семплерлер мен компьютерлердің көмегімен құрастырып орындады. Қосалқы музыканттар – Дагмар Краузе (вокал), Фред Фрит (бас және гитара) және Альфред Харт (саксофон және кларнет). 1994 жылы Катлер Гландиенмен қайтадан Scenes from no Marriage әнін жазды және Зигмунт Краузе, Мари Гойетт, Отомо Йосихидемен бірге 25-ші Франкфурт джаз фестиваліне арналған p53 комиссиясына қатысты. The (ec) Nudes – 1993 жылы Катлер, Vädi Gysi (гитара) және Amy Denio (вокал, бас, саксофон, аккордеон) құрған топ. Үштік Vanishing Point атты CD-ны жазды, онда мәтіндері Катлерге, ал музыкасы Gysi мен Denio-ға тиесілі болды, содан кейін бүкіл Еуропаны аралап, Бразилияға барды. Кейінірек Боб Дрейк бас гитарада топқа қосылды және квартет ретінде олар бүкіл Еуропа, Канада және Бразилияда гастрольдік сапарлар жасады, бірақ жазба жасаған жоқ. Катлер 1994 жылы топтан кетіп қалды. Катлер мен югослав клавишашысы және композиторы Стивен Тикмайер 1997 жылы The Science Group тобын құрып, A Mere Coincidence (1999) атты ғылыми тақырыптарға арналған әндер альбомын жазды. Катлер мәтіндерді жазды, Тикмайер музыканы жазды, ал топтың қалған бөлігі Боб Дрейк (бас гитара, вокал) және Клаудио Пунтин (бас кларнет), сондай-ақ Эми Денио (вокал) және Фред Фрит (гитара) қатысты. 2003 жылы Катлер мен Тикмайер The Science Group тобын Боб Дрейк (бас гитара) және Майк Джонсон (гитаралар) қатысуымен квартет ретінде қайта құрып, Spoors атты инструменталды альбомын шығарды. 1998 жылы ол Джон Вольф Бреннанның "HeXtet" секстетіне қосылып, Эдгар Аллан Подан бастап Тео Дорган мен Паула Михан сияқты қазіргі заманғы ирланд ақындарына дейінгі өлеңдерді, сондай-ақ аңызға айналған әнші Джули Типпеттс, саксофонист Эван Паркер, тромбонист Пол Рутерфорд және кларнетші Питер Уайманмен бірге жазды.
Басқа да ынтымақтастық
Бұрынғы "Генри Коу" мүшелері әрқашан бір-бірімен тығыз байланыста болды және Катлер әлі де олардың көпшілігімен ынтымақтасады. Катлер, Джон Гривс және Джефф Ли Юми Харамен бірге The Artaud Beats тобын құрды. Катлер мен Хара сонымен қатар 2015 жылы құрылған Half the Sky тобында бірге жұмыс істейді, бұл топ бұрынғы "Генри Коу" мүшесі Линдси Купердің музыкасын орындауға арналған, әсіресе "News from Babel" және "Генри Коу" үшін жазған шығармаларын. Топ Жапонияда, Францияда, Ұлыбританияда және Германияда өнер көрсетті. 2006 жылдың 4 қарашасында Катлер, Джон Роуз (скрипка) және Зина Паркинс (арфа) Илан Волковтың жетекшілігімен BBC Шотландия симфониялық оркестрімен бірге Шотландияның Глазго қаласындағы Глазго қалалық залында өнер көрсетті. Концерт жазылып алынды және кейіннен BBC Radio 3 радиосы 2007 жылдың 24 наурызында эфирге шығарды. Катлер жылдар бойы орындаған және жазған басқа музыканттар мен топтардың ішінде Тим Ходжкинсон, Линдсей Купер, Питер Блегвад, Джон Гривс, Рене Луссиер, Жан Дером, Том Кора, Aksak Maboul, The Residents, The Work, Duck and Cover, Les 4 Guitaristes de l'Apocalypso Bar, Kalahari Surfers, Hail, Biota және Brainville 3 бар. 2009 жылы Катлер Солтүстік Америкада авангардтық чех скрипкашысы Ива Биттовамен гастрольдік сапарда болды. 2015 жылы ол Альфред Хартпен бірлесіп, Казухиса Учихаши және Мицуру Насуно қатысқан 46-шы Франкфурт джаз фестивалі үшін тапсырыс бойынша құрылған Hope тобын құрды.
Жеке орындаушылық
1990 жылдардың соңынан бастап Катлер әлемнің түкпір-түкпіріндегі тыңдаушыларға жеке электрлі соқпалы аспаптармен қойылымдар көрсетуге кірісті. Оның алғашқы қойылымы 1998 жылдың маусымында Токиода өтті, және ол жүлделі кинорежиссер Синдзи Аояманың "Хаостың шегінде" (кейде "12 маусым 1998" деп те аталады) деректі фильміне түсірілді. Фильмнің бірінші бөлігі – жабдықтарды орнату, дыбыс тексеру және Катлермен сұхбаттар, ал екінші бөлігі – импровизацияланған концерт. 2001 жылы Катлер "Solo: A Descent Into the Maelstrom" альбомын жариялады, ол 2000 жылдың тамызы мен 2001 жылдың мамыры аралығында Еуропа мен АҚШ-тағы тікелей өнер көрсетулерден алынған электрлі барабандардағы жеке орындаулар жиынтығынан құралды. 2005 жылы ол "Twice Around the World" альбомын шығарды, ол 23:30 мен түнгі жартысына дейін әлемнің әртүрлі жерлерінен жасалған нақты уақыт жазбаларын қамтиды. Материал Катлердің Resonance FM радиосы үшін 2001 жылдың шілдесінен 2002 жылдың шілдесіне дейін жүргізген күнделікті жарты сағаттық "Out of the Blue Radio" бағдарламасынан алынған. 2006 жылы Катлер 44 қоршаған орта жазбасынан тұратын "There and Back Again" альбомын шығарды.
Электрлі домбыралар
Крис Катлер музыканы формалды оқымаған және қолдағы бар заттардан жиналған, уақытша барабан жиынтықтарында өзіне-өзі домбыра ойнауды үйренген. Ол баяу-баяу "жоғарыдан төменге" қадамдық әдісті дамытты, бұл мектептегі барабаншылар қолданатын дәстүрлі "төменнен жоғарыға" қадамдық әдістен өзгеше. Барабаншыларға әдетте негізгі үлгілер оқытылады, содан кейін олар күрделі үлгілерге біріктіріледі. Ал Катлер керісінше, дыбысты естиді немесе қиялдайды, содан кейін оны қайта шығару үшін қолдарын және аяқтарын бағыттайды. Осы "жоғарыдан төменге" қадамдық әдіс Катлердің барлық өнернамаларында және жазбаларында көрінетін, ерекше барабан ойнау стилін қалыптастырды. 1971 жылы Катлер Генри Коу тобы үшін домбыра ойнаған кезде, ол білікті, бірақ дәстүрлі емес барабаншыға айналды. Генри Коу тобының ерекшелігі – эксперименттер мен зерттеулер жасау болды, және осы жерде Катлер барабан ойнау техникасын жетілдірді. Сондай-ақ, осы жерде ол барабан жиынтығын электрлендіре бастады. Ол ескі телефон тілшелерін барабандар мен тарелкаларға бекітіп, оларды күшейткішке және ревербераторға қосты. Кейіннен төрт тәуелсіз кіріс үшін кішкентай микшер қосты. Нәтижесі өте қарапайым болды: тек эквалайзер мен реверберация арқылы өңделетін бірнеше төмен сапалы кіріс. 1982 жылы Катлер тағы бір кішкентай микшер, питч-шифтер және дилей блогын қосты. Ол сондай-ақ арзан гитара датчиктерін және қосымша сымдармен жабдықталған заттарға (қазандықтар, металл табалар, кішкентай домбыралар және жұмыртқа кескіштер) толы үстелді пайдалана бастады. Катлер қысқа мерзімге үлгірген немесе синтезделген дыбыстарды ойнатуға арналған барабан педтерін сынап көрді, бірақ олардың жауапсыз және икемсіз болғандықтан бұл идеядан бас тартты. Олар барабанды тек қосу-өшіру құрылғысына айналдырды: оны соққанда, барабанға қаншалықты күшпен немесе қандай бұрышпен соққы берілгеніне қарамастан, алдын ала бағдарламаланған дыбыс шығарылады. Катлер нақты уақыт өңдеуді қалайтын: барабан шығаратын нақты дыбыстарды күшейтіп, өзгертіп, оны электр-акустикалық аспапқа айналдырады, ол дереу жауап береді және акустикалық барабан жиынтығының барлық қасиеттерін сақтайды. Катлер бүкіл барабан жиынтығын 16 каналды микшер, "Space pedal", "Whammy pedal", PDS 8000 және ескі Boss питч-шифтер/дилей блогын пайдалана отырып, сымдармен жалғастырды. Ол кейбір барабандар мен таяқтарға миниатюралық микрофондарды да орнатты. Катлер жиынтықтың жанына монитор динамигін орнату арқылы араластыруға кері байланыс енгізді. Электрленген барабан жиынтығы дамып келеді және Катлер үшін ол "қанағаттандырарлық түрде болжауға болмайтын", ол оның барлық ескі техникаларына жауап береді, сонымен бірге жаңаларын жасауға мүмкіндік береді. Оның ерекше "дауысы" бар, бірақ Катлер әлі де оның барлық мүмкіндіктерін ашқан жоқ. Осы себепті ол жеке өнернамалар беруге кірісті, өйткені ол өзінің теңдес аспап ретінде қарауы және онымен бірге дамуы қажет болған аспапта ойнау шеберлігін сынағысы келді.
Фильмдер
Хаос шегінде (2001, DVD) – 65 минуттық деректі фильм (1998 жылдың 12 маусымы деп те аталады), Синдзи Аояманың 1998 жылдың маусымында Токиода өткен Крис Катлердің жеке перкуссиялық концерті туралы. Рулетка ТВ 8-томы (2003, DVD, Рулетка) – 2001 жылдың наурыз айында Шелли Хиршпен бірге түсірілген тікелей тележазба.