Кіріспе

Closer (1997) - ағылшын драматургі Патрик Марбердің драмалық пьесасы. Ол 1997 жылы Лондондағы Корольдік ұлттық театрының Коттслоу театрында тұңғыш рет көрсетілді, ал Солтүстік Америкада 1999 жылғы 25 қаңтарда Бродвейдегі «Музыкалық қорап» театрында дебют жасады. Пьеса 2004 жылы Майк Николс түсірген және режиссерлік еткен осы аттас фильмге Патрик Марбердің өзі бейімдеген.

Өмірбаян

Closer алғаш рет 1997 жылдың 22 мамырында Лондонның Корольдік ұлттық театрында сахналанды. Бұл Патрик Марбердің жазған екінші түпнұсқа пьесасы еді.

Сюжет

Ден есімді жас жігіт таксимен соқтығысқан қызды ауруханаға апарады; олар дәрігердің қанды тізесіне көңіл бөлетінін күтіп, флирт жасайды. Дерматолог Ларри аяғын тексеріп, кетеді. Дэн мен жас әйел өзін-өзі таныстырады - ол Дэниел Вулф, некролог және сәтсіз романист, ол оған өзінің және оның әріптестерінің некрологтардағы жұмыстарында эвфемизмдерді қалай әзілмен қолданатынын айтады. Жас қыздың шақыруымен ол өзінің эвфемизмі "қорық" болатынын, ал оның "құралсыздандыру" болатынын айтады. Ол - Элис Айрес, өзін-өзі тастап кеткен бала, аяғында сұрақ белгісі тәрізді жарақат бар. Ол күні бойы күйеуінің қасында болғанын қалайды, сондықтан ол оның кеңсесіне науқас деп хабар береді. Бір жылдан кейін Дэн Элистің стриптизер болған оқиғасы туралы кітап шығаруға дайындалып жатыр, ал Анна оны фотоға түсіріп, танымалдыққа ие болады. Дэн бұрынғы қызын тастап кеткен Алиспен қарым-қатынаста болса да, Аннаға ғашық. Ол Аннадан оны қайта көруді сұрайды, ал Анна оны қабылдамайды. Алиса оның Аннамен сөйлескенін естіп алады. Ол Аннадан өзін суретке түсіруін сұрайды, ал Дэн кеткеннен кейін оған қарсы шығады. Анна өзінің "ұрлық емес" екенін айтып, жылап тұрған Алисаның суретін түсіреді. Алты айдан кейін Дэн мен Ларри ересектер чат-румында кездеседі. Дэн Аннаның кейіпкері болып Ларримен Интернет арқылы жыныстық қатынасқа түседі. Ол Ларримен келесі күні Лондон аквариумында кездесуді ұйымдастырып, Ларриге әзіл жасауға тырысады (Дэн чат бөлмесінде Анна болып жүр). Ларри келгенде, Аннаны көріп, таңғалады (Дэн оның сол жерде болатынын білмеді), ол оның өткен түнгі интернет-дүкендегі адам екеніне сеніп, өзін ақымақ қылады. Анна Дэннің онымен әзіл-оспақ ойнағанын айтады. Ол өзінің туған күні екенін айтып, Ларридің суретін түсіреді. Аннаның фотосуреттер көрмесіне келгенде, Элис өзінің фотосуреті алдында тұр, оған қарап отыр; Дэн оған қарап отыр. Олар Элистің Ден оны тастап кетеді деген сезімінен күмән келтіреді. Ларри Элиспен кездеседі, ол оны фотодағы әйел деп таниды және оның Дэннің қызы екенін біледі. Осы арада Дэн Аннаны өзімен қарым-қатынас жасауға көндіреді. Олар әрқайсысы өз серіктестерін бір-бірімен алдап жүр, тіпті Анна мен Ларридің некелері арқылы. Бір жылдан кейін олар жұбайларына шындықты айтып, бір-бірімен болу үшін кетеді. Аңшылданған Әлиса Дэннің өмірінен жоғалады. Ол Джейн деген атымен стриптизге оралады. Ларри оны Лондонның бір құлазыған стриптиз-клубынан тауып алады, онда ол оны атын шындыққа жеткізуге итермелейді. Бірде ол: "Алиса, маған шындықты айтшы", - деп сұрайды. Ол: "Жалған сөйлеу қыз үшін ең қызықтысы, ол киімін шешпей-ақ болады, бірақ егер солай етсеңіз, жақсы болар еді" дейді. Олардың арасындағы байланыс өзара сатқындық пен жүрек қасіретінен тұрады. Ол қызға кейін жыныстық қатынасқа шығуын сұрайды. Ол бұдан бас тартады. Осыдан бір ай өткен соң Анна Дэнмен кешкі асқа кешігіп барады. Ол Ларриден ажырасу құжатына қол қоюды сұрап жатыр. Дэн Ларридің Аннадан құжатқа қол қою алдында онымен жыныстық қатынасқа түсуді талап еткенін біледі. Дэн ашуланып, қызғанышқа бой алдырады да, Аннадан неге оған өтірік айтпағанын сұрайды. Олар ашық, өрескел шынайы әңгімелеседі. Анна Ларримен жыныстық қатынаста болғанын және ол құжатқа қол қойғанын айтады. Ал Элис Ларримен жыныстық қатынаста болды. Туған күні ол оны мұражайға шақырып, Аннамен кездесуді ұйымдастырады. Ларри мен Анна бір-біріне сөз алмасады, Анна Элис пен Ларридің кездейсоқ қарым-қатынаста болғанын біледі. Ларри Аннадан олардың ажырасуы аяқтала ма деп сұрайды; ол Алис пайда болған кезде кетеді. Екі әйел бір-біріне деген жеккөрушілігін ашық көрсеткен қызу әңгімеге түседі. Анна Алисқа "алғашқы" деп атайды, бұл сипаттама Алисқа ұнайды. Жас Алиса Ларридің эмоционалдық күйін қиын деп сипаттайды және Аннадан Дэн әлі күнге дейін ұйқыда "Бастерді" (Алисаның лақап аты) шақыратынын біледі. Анна Ларриге қайта оралады. Дэн Ларримен оның кеңсесінде кездеседі және Аннаның жоғалуымен татуласуға мәжбүр болады. Ларри Дэнге Алиске қайта баруды ұсынып, оны стриптиз клубында көргенін айтады. Ол алдымен Алиса үшін өтірік айтады және Дэнге олар бірге ұйықтамағандығын айтады, өйткені Алиса егер Дэн оны тапса, оны енді қаламайды деп қорықты. Соңында Ларри Дэнге зиян келтіруге шешім қабылдап, олар бірге ұйықтағанын ашты. Дэн мен Элис Америкаға баруға дайындалуда. Олар алғашқы кездесулерін еске алады, бірақ Денді Ларри мен Аннамен кездесулері қудалайды және Алиске шындықты айтуды талап �...

Жанр

Closer драма стилімен жазылған, классикалық трагедия, классикалық комедия және мелодрама элементтерін ерекше үйлестіреді. Адамдар арасындағы жанжалдар мелодрамалық сипатта болады. Бірақ сюжеттің өрбуі комедиялық болып келеді, өйткені бірнеше махаббат оқиғасы қозғалады. Дэн Ларриге үлкен комедиялық әйелдерге арналған әзіл жасайды, нәтижесінде тағы бір махаббат пайда болады. Алиса Дэнді енді сүймейтінін, ал Дэн Алисаны жақсы көретінін түсінетін түсінік сәттері бар – ал соңғы ашылу Алисаның нағыз кім екені ашылғанда болады. Бірақ бұл элементтер мелодрамалық сюжеттік бұрылыстармен бірігіп кетеді – төрт кейіпкер жиі өз серіктестерін ауыстырады, ал олардың эмоционалдық жағдайы үнемі жоғары мен төмен арасында құбылып тұрады, бұл кернеуді күшейтетін бірқатар кері қайтаратын жағдайлар тудырады.

Сайыс өткізу

Пьеса бірнеше кішкентай орында - аурухана бөлмесі, студия, екі қонақ бөлмесі, кафе, музейдегі бөлме, фотосурет алдындағы көрініс, дәрігердің кабинеті, ұсынылған аквариум алдындағы орындықта орналасқан. Пьесаның мәтіні барлық жағдайларды "минималды" деп атап көрсетеді. Физикалық егжей-тегжейліліктің жоқтығы сөздік артықшылықты теңестіреді. Мұражайдың алдыңғы жағында орындықтар емес, орындар бейнеленеді; бүкіл экспонат орнына үлкен фотосурет көрсетіледі. Роберт Брустейннің айтуынша, түпнұсқалық қойылымда "Естелік блоктары сахналық дизайнның фонды құрайды, ол драмадағы барлық көркем бөлшектерді біртіндеп жинақтап, осы төрт өмірдің реквизит пен жиһаздың қалдықтары болғандай". Дэн үшін ақиқат - адамдарды жануарлардан ерекшелендіретін нәрсе, ал Алиса өзінің жеке басын басқа кейіпкерлердің ешқайсысына ұқсамайтын адам ретінде қабылдайды және оның примитивизмін жақсы көреді. Шындықты қабылдамауы ақырында Дэнді тастап кетеді. Шындықты сүйетіндер бір-бірін шындықты айту үшін қысым жасайды, эмоционалды ауыртпалықтарға қарамастан. Шындық ешкімді де "жақын" етпейді. Сонымен қатар махаббат пен романтика туралы ойдың да сынға алынып, оның бөлшектері алынып тасталады. Жазушылықтан сәтсіз шыққан Дэн романтика тілінде сөйлейді, бірақ өзінің опасыздықтары туралы ең аз сезімде болады. Кейіпкерлер сүйіспеншілікке деген қажеттілік пен жыныстық қатынасқа деген қажеттілікпен жетеленеді - бұл қажеттіліктер кейде соқтығысады, мысалы, Ларри Дэне Алисқа махаббат керек екенін, ал Дэни оны Аннамен қарым-қатынас үшін тастап кеткенін айтады. Адамның жеке қарым-қатынасына байланысты мифтік құрылымдар, махаббат пен ақиқаттың бізді біріктіретін мифтері Марбердің қалауы бойынша қасақана бұрылып жатыр. Closer "көргендердің терісіне түсетін, эмоционалды жағынан қысылмас" шығарма ретінде сипатталған, онда "Марбер махаббаттың қатыгез теңсіздіктеріне назар аударады, кейде кейіпкерлер серіктестерін өзгертеді, кейде ол "Қорқыт жеке өмірінің" заманауи қайта өңдеуі сияқты көрінеді".

Фонтен театры

Ол 22 желтоқсан 1998 жылы Париждегі Фонтейн театрында Пьер Лавильдің француз тіліне аудармасы негізіндегі қойылымда тұңғыш рет көрсетілді, ал режиссерлігін Патрис Кербрат жасады. Дэн – Гад Элмале, Алис – Энн Броше, Анна – Каролина Сихол, Ларри – Жан Филип Экоффи. Джилленхол 2000 жылдың желтоқсан айында Роберт Иган режиссерлік еткен Марк Тапер Форумының қойылымында Ребекка Де Морнеймен бірге Анна рөлін ойнады.

Дивадло На Езерце

Режиссері: Ян Хребек. Пьесаның премьерасы 2009 жылдың 22 қарашасында Прагадағы Езерка театрында болды. Чех тіліндегі атауы – Na Dotek.

Дэн – Жири Мачачек
Алис – Кристина Лишка Бокова
Анна – Ленка Власакова
Ларри – Марек Даниэль

Слезское дивадьло

Режиссері – Иван Кречи. Пьесаның тұңғыш көрсетілімі 2004 жылғы 21 наурызда Чехияның Опава қаласындағы Силезия театрында болды.
Дан – Ладислав Шпинер немесе Ондрей Весели
Алиса – Сабина Фигарова немесе Вероника Сенчиова
Анна – Хана Ванькова
Ларри – Костас Зердалоглу

Басқа шығармалар мен аудармалар

2001 жылға қарай бұл пьеса әлемнің жүзден астам қаласында отыздан астам түрлі тілде сахналандырылды. 2009 жылдың ақпан айында Берлинде «Hautnah» деген атпен пьесаның жаңа неміс тіліне аудармасы көрсетілді. 2019 жылы Израильдің «Камери» театры Мири Лазар аударған және қойған спектакльдің тұңғыш қойылымын ұсынды.

Фильмге бейімделу

2004 жылы Марбер осы пьесаны сол атпен фильмге өңдеді. Толық метражды фильмді Майк Николс режиссерлік етті, онда Джулия Робертс, Джуд Лоу, Натали Портман және Клайв Оуэн түсті.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Panic! at the Disco тобы 2005 жылы шыққан "A Fever You Can't Sweat Out" альбомында пьесадан алынған бір сөйлемді екі ән атауына бөліп пайдаланды: "Lying Is the Most Fun a Girl Can Have Without Taking Her Clothes Off" және "But It's Better If You Do". Ларри Дэнге айтқан: "Адам жүрегін көрдің бе? Ол қанға оралған жұдырық сияқты көрінеді" деген сөзді канадалық пост-хардкор тобы Silverstein өздерінің 2005 жылғы "Discovering the Waterfront" альбомындағы "Fist Wrapped in Blood" әнінің атауы ретінде қолданды. Аннаның Ларриге айтқан "Оның дәмі сенікі сияқты, бірақ тәттірек" деген сөзі Fall Out Boy тобының 2007 жылғы "Thnks fr th Mmrs" әнінде пайдаланылды. Сондай-ақ, Ларридің стриптиз клубында Элис/Джейнге айтқан "Мен сендегі барлық жаралы нәрсені жақсы көремін" деген сөзі Fall Out Boy тобының "G. I. N. A. S. F. S." әнінде қолданылды. Дэн мен Элис арасындағы, Элис Дэнге енді оны сүймейтінін айтқан әңгіме американдық депрессивті "Black Metal" тобы "Happy Days" тобының "Abigail" әнінде пайдаланылды.