Кіріспе
Атыс қаруымен бірге қолданылатын шамшырақ. Тактикалық шам немесе қару шамшарағы – атыс қаруымен бірге қолданылатын шамшырақ, ол нашар жарық жағдайында нысананы анықтауға көмектеседі, сонымен қатар пайдаланушыға қаруды нысанаға бағыттап, оны жарықтандыруға мүмкіндік береді. Тактикалық шамдар қолмен ұсталатын немесе қаруға орнатылатын болуы мүмкін, мұнда шам сәулесі қару трубкасына параллель болады. Тактикалық шамдар сонымен қатар, жарақат келтірмейтін қару ретінде де қолданылуы мүмкін, нысананы уақытша соқырландыруға және дезориентациялауға немесе үлкен шамшырақ болған жағдайда, соққы құралы ретінде пайдалануға болады. Тактикалық шамдардың ерекшеліктеріне соққыға төзімділік, сенімділік, жеңіл конструкция, қуатты және ұзақ қызмет ететін батареялар, сондай-ақ жоғары жарық интенсивтілігі жатады. Тактикалық шамдарда түсті жарық беру үшін, жәндіктерді тартпау үшін немесе түнгі көру құралдарымен пайдалану үшін инфрақызыл сәуле шығару үшін қосымша сүзгілер болуы мүмкін. Қаруға орнатылған тактикалық шамға лазерлік нысана да қосылуы мүмкін.
A tactical light or weapon light is a flashlight used in conjunction with a firearm to aid low light target identification, allowing the user to simultaneously aim a weapon and illuminate the target. Tactical lights can be handheld or mounted to the weapon with the light beam parallel to the bore. Tactical lights can also serve as a non lethal weapon, used to temporarily blind and disorient targets or, in the case of a large handheld flashlight, to be used as a blunt weapon. Features particularly associated with tactical lights include shock resistance, reliability, lightweight construction and powerful, long lasting batteries, and high light intensity. Tactical lights may have optional filters to produce colored light, to not attract bugs, or may emit only infrared radiation for use with night vision equipment. A laser sight may also be added to a weapon mounted tactical light.
Қолмен ұсталатын шамдар
Қолда ұсталатын шамдар көбінесе тапаншалармен бірге қолдануға шектелген, себебі мылтықтар мен оқшаң мылтықтар сияқты ұзын қаруларды қолдану үшін екі қол қажет. Дұрыс техника қолданылса, кез келген қол шамды тактикалық шам ретінде пайдалануға болады, бірақ кейбір мүмкіндіктер осы мақсатқа көбірек бейімделеді. Шамның сенімді және берік болуы керек болғандықтан, құқық қорғау органдары мен әскерлер көбінесе арзан тұтыну тауарларына қарағанда, арнайы және қымбат тактикалық шамдарды қолданады. Кейбір өндірушілер қолда ұсталатын тактикалық шам ретінде пайдалануға арналған шамдарды сатады. Полицияда шамды ұстап атуға қатысты оқу бағдарламалары кем дегенде 1930 жылдарға дейін жетеді. Қолда ұсталатын шамды тактикалық шам ретінде пайдалану үшін тапанша бір қолда, ал шам екінші қолда ұсталады. Шам мен тапаншаны параллель ұстап, бір-біріне қолдау көрсетуге болатын немесе шамды денеден сәл алшақ ұстап, әлеуетті шабуылшыға жалған нысана көрсетуге болады. Қару мен шам бір-біріне бекітілмегендіктен, шамды нысана болуы мүмкін немесе болмайтын аймақтарды жарықтандыру үшін пайдалануға болады, қаруды сол аймаққа бағыттамай. Нысана анықталса, тапаншаны жылдам нысананы бағыттап, оны қорғауға болады. Осылай пайдалануға арналған шамда тапаншамен бірге пайдалануды жеңілдететін құрылғылар болады. Кейбір модельдерде тар корпусы және саусақтарға сыятын сақинасы бар, бұл шамды екі қолмен берік ұстауға мүмкіндік береді, ал қосқанда сақинадағы саусақпен тартып қосуға болады. Дәстүрлі модельдерді де қолдануға болады. Кейбір шамдарда бір сәтте қосылатын қосқыш бар, сондықтан түймеге саусақпен басып ұстамай жарықты жылдам өшіруге болады. Тағы бір пайдалы мүмкіндік – шамға арқанды бекіту мүмкіндігі, бұл шамды ұстап тұрған қолға бекітуге мүмкіндік береді; егер қол қажет болса (мысалы, дүрыл қоймасын ауыстыру үшін) шамды түсіріп, жылдам қайтаруға болады. Полиция көбінесе үлкен шамдарды қолданады, мысалы классикалық D элементті Maglite, бұл берік металл құрылғы, оны дұрыс ұстағанда билли клубы және тактикалық шам ретінде пайдалануға болады. Шамды әлсіз қолмен ұстайды, шамның артқы жағы бас бармақтың артынан шығып тұрады. Бұл шамды жылдам кері бұрып, шамның артқы жағын алға қарай итеріп нысанаға соққы беруге немесе соққыны тоқтатуға мүмкіндік береді. Содан кейін күшті қолды қосалқы қаруды алу үшін пайдалануға болады және қолдарды артқа қойып, ату позыциясында қолдау мен жарықтандыруды қамтамасыз етуге болады. Кішкентай тактикалық шамдардың линзасының айналасында көбінесе тәж тәрізді тіректер болады, олар оны қару ретінде қолдануға мүмкіндік береді.
Қаруға орнатылған шамдар
Қолмен ұсталатын фонарьлар 1900 жылдар шамасында құрғақ элементтер мен шам шамдарының қолжетімділігімен пайда болды. Алғашқы шамдардың корпусы қарудың кері соққысының жылдамдығына шыдамай, тез бұзылатын. 1912 жылы АҚШ-та қаруға түнгі көрініс құралын патенттеді, ол револьверде шамды соққыға қарсы амортизаторға орнатып, тұтқасын батареяны орнатуға және қысымды қосу/өшіру түймесін қосуға бейімдеді. Қаруға орнатылған шамдар (кейде «қару шамдары» деп те аталады) қолды босатады, операторға қаруды басқару үшін екі қолын да пайдалануға мүмкіндік береді. Мылтықтарды пайдалану үшін екі қол қажет. Көптеген модельдерде қысқа сымға орнатылған қосу/өшіру түймесі бар. Түйме атысшының саусағына оңай жететіндей етіп, қарудың корпусына орнатылады. Қаруға орнатылған шамдар көбінесе мылтықтарда, оқпандарда және автоматтарында кездеседі, бірақ кішкентай тактикалық шамдар қолдағы қаруларда да жиі қолданылады. Бұл шамдар қолмен ұсталатын шамдарға қарағанда әлдеқайда қымбат, себебі олар қарудың кері соққысына төтеп беру үшін жеткілікті мықты болуы керек, сонымен қатар арнайы бекіткіш құралдары да құнына қосылады. Қаруға орнатылған шамның бір кемшілігі – ол әрқашан қару түтігіне параллель бағытталады, сондықтан нысанды жарықтандыру оны нысанаға алумен бірге жүреді. Осы себепті, қаруға орнатылған шамдар кейбір жағдайларда қолдануға жарамсыз болуы мүмкін. Бұрын қаруға орнатылған шамдар қарудың нақты бір моделіне арналған, және бұл мәселе толығымен шешілмеген; мысалы, SureFire Mossberg 500 және Benelli M3 оқпандарының, Heckler & Koch MP5 автоматтарының және M4 карабинінің алдыңғы бөлігін ауыстыратын арнайы шамдар шығарады. Алайда, қазіргі заманғы көптеген қарулар рельстік интеграциялық жүйелермен жабдықталған, бұл кез келген дұрыс өлшемдегі рельске бекітілетін тактикалық шамды орнатуға мүмкіндік береді. Басқа бекіткіш жүйелер – цилиндрлі шамдардың көпшілігін қару түтігіне параллель орнатуға арналған қарапайым қысқыштар. Түнгі көру көзілдігімен бірге инфрақызыл шамды пайдалану, егер нысанада түнгі көру мүмкіндігі болмаса, пайдаланушыны анықтау қаупін азайтады. Сонымен қатар, көрінетін жарық тактикалық шаммен байланысты осы қауіпті ішінара азайтатын, тактикалық шамды пайдаланушының нысананың түнгі көруін уақытша бұзу мүмкіндігі бар.
Стандартты пішін факторы және жарық беретін қаптамалар
Көптеген тапанша қаптамаларында атыс қаруы, немесе құлыптау механизмі арқылы, немесе қаптаманың сол бөлігі тығыз болғандықтан, қаруды ұстап тұрады немесе оны орнына бекітеді. Бірақ шамдары бар тапаншаларда, атыс қаруын тек шам қорғауы арқылы ұстап тұратын қаптама жасау көбінесе мүмкін болмайды, сондықтан мұндай қаптамалардың көпшілігі атыс қаруын шам арқылы берік ұстайды. Сондықтан, шаммен бірге қолдануға дайын қаптамалар тек белгілі бір тапанша моделіне ғана емес, сонымен қатар белгілі бір шамға немесе кем дегенде сол немесе шамамен сондай форма факторға ие шамға арналған болуы керек. Мысалы, SureFire 300 және 400 модельдерінің сериясы көптеген өзгерістерге қарамастан, уақыт өте келе өз форма факторларын сақтап келді. Бір форма факторға ие тапанша шамдары шамдарды жаңа модельдерге жаңартуға және ескі қаптамаларды пайдалануды жалғастыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ қаптамаларға қосымша қолдау көрсетуді жақсартады. Кейбір қаптамалар әртүрлі шам түрлерін қауіпсіз орналастыра алады.
Жарықтандыру ерекшеліктері
Тактикалық шамдар қауіпті күш қолданылуы мүмкін жағдайларда қолдануға арналған болғандықтан, олардың сенімділігі өте маңызды.
Батарея
Бастапқы литий батареялары тактикалық шамдармен жиі қолданылады, себебі олар ұзақ сақталу мерзіміне, жоғары нақты энергияға және батареяның қызмет ету мерзімі ішінде кернеудің біртіндеп төмендеуіне ие. Алкальды батареялар да орташа ұзақ сақталу мерзімін және төмен бастапқы құнын ұсынады. Қуаты жоғары, көп ток қажет ететін шамдарда, алкальды элементтердің жоғары ішкі кедергісі тиімді сыйымдылығының төмендеуіне себеп болады. Разряд жылдамдығы артқан сайын, жасушаның қуатының үлкен бөлігі ішкі кедергісінде ысырап болады. Төмен ішкі кедергісіне байланысты литий батареялары номиналды сыйымдылығына шаққанда жоғары разряд қажет болғанда көбінесе таңдау жасалады. Литий жасушалары алкальды жасушаларына қарағанда суық ауа райында жақсы жұмыс істейді. Жоғары сапалы литий элементтері алкальды элементтеріне қарағанда электролит ағуына аз бейім. NiMH және Nicad сияқты қайта зарядталатын батареялар, жиі қолданылатын шамдар үшін экономикалық жағынан тиімді нұсқалар болып табылады. Алкальды және литий батареяларымен салыстырғанда сыйымдылығының жылдам жоғалтуы, қайта зарядталатын элементтерді тек жиі қолданылатын шамдарда ғана пайдалануға шектейді. Литий-ионды аккумуляторымен немесе өзін-өзі аз разрядтайтын NiMH аккумуляторымен, қайта зарядталатын батареяның сақталу мерзімі ұзарады. Тактикалық фонарьлардың бірнеше жаңа модельдері USB кабелі арқылы зарядтау мүмкіндігін қамтиды.
Жарықша
Жарық шамдары қажетті жарық шығымы мен батареяның қызмет ету мерзіміне қарай таңдалады. Әдетте, жоғары өнімді шамдар қолданылады, мысалы, ксенон шамдары немесе жоғары қуатты LED шамдары. LED шамдар энергия тиімділігінің арқасында батареяның максималды қызмет ету мерзімін қамтамасыз етеді, ал 2000-ші жылдардағы технология LED шамдарының жарық шығымын едәуір арттырды. Бір кезде ксенон шамдары ең жарық жарық деңгейін ұсынды, бірақ соңғы жоғары қуатты LED шамдары ксенонмен толтырылған шамдарға қарағанда жарықтап, тиімдірек. Ең маңыздысы, LED шамдар оқ атар кездегі кері соққыдан түйіршік сынғандықтан зардап көрмейді. Жақында жоғары люменді, жоғары тиімді ақ LED шамдарының жетістіктері арқасында жарық және энергияны үнемдейтін тактикалық шамдар кеңінен қолданысқа енді.
Жарықтандыру түрлері
Тактикалық шамдарды белгілі бір түстерді шығару үшін линзалармен жабдықтауға болады. Түсті шамдар немесе сүзгілер түрлі мақсаттар үшін икемділікке мүмкіндік береді. Қызыл шамдар құқық қорғау қызметкерлері үшін түнгі көруді сақтауға ең қолайлы, себебі олар көзге шағылысатын жасушаларға минималды әсер етеді, ал көк шам қанды анықтау үшін жоғары контрасттық береді. Инфрақызыл спектрдегі жарық тек түнгі көру құралдары арқылы ғана көрінеді, бұл операторға түнгі көру құралдары жоқ адамдарға көрінбей, анық көруге мүмкіндік береді. Тактикалық шамдар кейде лазермен біріктіріліп, жарық аз болғанда нысананы табуға, жарықтандыруға немесе екеуіне де қолдануға болатын көп функциялы құрылғыны құрайды.