Кіріспе

Кемелерді жасырудың түрі

Dazzle маскировкасы, сондай-ақ razzle dazzle (АҚШ-та) немесе dazzle painting деп те аталады, – Бірінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылған, ал Екінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін аз дәрежеде пайдаланған кемелерді жасырудың бір түрі. Бұл маскировканың авторы – британдық теңіз суретшісі Норман Уилкинсон, бірақ зоолог Джон Грэм Керр бұрын осы маскировканы өзі ойлап тапқанын айтқан, бірақ кейіннен бас тартқан. Dazzle маскировкасы бір-бірін кесіп өтетін және қиылысатын, контрастты түстердегі геометриялық пішіндердің күрделі үлгілерінен тұрады. Басқа жасыру түрлерінен айырмашылығы, dazzle маскировкасының мақсаты нысананы жасыру емес, оның қашықтығын, жылдамдығын және бағытын анықтауды қиындату. Норман Уилкинсон 1919 жылы бұл маскировканың негізгі мақсаты – жауды кеменің бағыты туралы жаңылыстыру және оларды дұрыс емес ату позициясына итеру екенін түсіндірді. Dazzle маскировкасын Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігі, содан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері қабылдады. Әрбір кеменің dazzle маскировкасы бірегей болды, бұл жаудың кеме кластарын бірден тануын қиындатты. Нәтижесінде көптеген dazzle схемалары сыналып көрді, бірақ олардың тиімділігі туралы нақты дәлелдер жоқ. Көптеген факторлар болғандықтан, қайсысы маңызды екенін және түстердің схемалары тиімді болған-жоқ па екенін анықтау мүмкін емес еді. Екі дүниежүзілік соғыста да ұшақтармен тәжірибелер жүргізілді, бірақ олар көп нәтиже бермеді. Dazzle маскировкасы Пикассо сияқты суретшілердің назарын аударды, ол кубистер, өзі сияқты, оны ойлап тапқандарын мәлімдеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 2000-нан астам кеменің маскировкасын қадағалаған Эдвард Уодсворт соғыстан кейін өзінің соғыс уақытындағы жұмысына негізделген dazzle кемелерінің бірнеше картиналарын жазды. Артур Лисмер де dazzle кемелерінің суреттерінен бірнеше серия жасады.

Қалаған мақсаттары

[[Файл:Dazzle Camouflage Effect.svg|thumb|upright=1.7|Норман Уилкинсонның жауды нашар ату позициясына келтіру үшін көзді алдауды қалай жоспарлағанын көрсетеді.

[[Файл:Coincidence rangefinder (Warships To day, 1936).jpg|thumb|upright|left|Теңіз қашықтық өлшегішіндегі әскери кеменің көрінісі, суреттің жартысы қашықтыққа қарай әлі түзетілмеген. Мақсаттың мачталары қашықтықты анықтау үшін өте пайдалы болғандықтан, Керр оларды ақ жолақтармен бұзуды ұсынды. Өз теориясын іске асыру мүмкіндігін сезінген Тейер 1915 жылғы ақпанда Черчилльге су асты кемелерін макрель сияқты балықтарға ұқсатып, оларды жасыруды ұсынды, сондай-ақ кемелерді көрінбейтін ету үшін ақ түспен бояуды ұсынды. Байқаушы үшін кеменің мұрты немесе қабырғасы көрініп тұрғанын анықтау қиын болар еді, сонымен қатар байқалатын кеменің бақылаушыға қарай немесе одан алыстап бара жатқанын бағалау да қиын болар еді. thumb|upright=1.7|Дәлелденген тиімділік: 1922 жылғы Encyclopædia Britannica бойынша, U қайығының командирінің перископынан көрінген көзді алдаумен боялған сауда кемесі (сол жақта) және осы кеменің боялмаған нұсқасы (оң жақта). Көзге түсетін белгілер кеменің бағытын жасырады. Уилкинсон жауды кеменің бағыты туралы шатастыру үшін "күшті контрастты түстердің жиынтығын" қолдануды жақтады.

Мүмкін механизмдер

Теңіздік қашықтық өлшегіш, шамамен 1930 жыл.

Қашықтықты анықтауды бұзатын

1973 жылы әскери-теңіз музейінің кураторы Роберт Ф. Самралл (Керрден кейін)

Бағыт пен жылдамдықты жасыру

thumb аяқ астығы оң жақта=1.3, "Анти-Корс" кемесінің әпкесі, 1915 жылдың қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери тасымалдау кемесі ретінде қызмет еткен кезде, көзге түсетін маскировкамен. Тарихшы Сэм Уиллис, Уилкинсон кемені бояу арқылы көрінбейтін ету мүмкін емес екенін білгендіктен, жаудың суасты кемелерінің командирлерін шатастыру үшін көзге түсетін пішіндер мен қарама-қарсы түстерді қолдану арқылы "толыққанды кері" шешім тапты деп мәлімдеді. Уиллис, көзге түсетін схеманы мысал ретінде келтіре отырып, әртүрлі механизмдердің жұмыс істеуі мүмкін екенін көрсетті. Кеменің түтікшелеріндегі қарама-қайшы үлгілер кеме басқа бағытта бағытталғанын көрсете алады (Уилкинсон айтқандай).

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1918 жылы жалт-жұлт маскировкалық бояумен боялған кеме көрсетілген.

Тиімділігі

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Dazzle тиімділігі өте күмәнді болды, бірақ оған қарамастан, Ұлыбритания мен Солтүстік Америкада қолданысқа енді. 1918 жылы Әскери-теңіз министрлігі кемелердің жоғалуын талдады, бірақ нақты қорытынды шығара алмады. Dazzle бояуы салынған кемелерге 1,47% сапарларда шабуыл жасалса, бояуы жоқ кемелерге – 1,12% шабуыл жасалған, бұл көрінудің жоғарылауын көрсетеді. Бірақ, Уилкинсон атап өткендей, Dazzle кемелерді жасыруға емес, көруді қиындатуға бағытталмаған. Қызықтысы, торпедаға түскен кемелердің арасында Dazzle бояуы салынған кемелердің 43%-ы, ал бояуы жоқ кемелердің 54%-ы батқан. Сол сияқты, Dazzle бояуы салынған кемелердің 41%-ы кеменің орта тұсына, ал бояуы жоқ кемелердің 52%-ы кеменің орта тұсына шабуылға ұшыраған. Бұл салыстырулар су асты кемелерінің командирлеріне кеменің бағытын және нысананы қалай анықтау керектігін анықтауда қиындық тудырғанын көрсетеді. Сонымен қатар, Dazzle бояуымен боялған кемелер бояуы жоқ кемелерге қарағанда ірілеу болды – олардың 38%-ы 5000 тоннадан асса, бояуы жоқ кемелердің тек 13%-ы ғана осы салмаққа ие болды, бұл салыстыруды сенімсіз етеді. Тейер Dazzle бояуының маскировкалық қасиетін зерттеу үшін тәжірибе жүргізді, бірақ ол қарапайым бояуға қарағанда ешқандай сенімді артықшылықты көрсетпеді. Американдық деректерді 1919 жылы Гарольд Ван Бускирк талдады. 1918 жылдың 1 наурызынан бастап сол жылдың 11 қарашасында соғыс аяқталғанға дейін шамамен 1256 кемеге Dazzle бояуы салынды. 2500 тоннадан асатын американдық сауда кемелерінің арасында 78 бояуы жоқ кеме батты, ал 18 кемеге Dazzle бояуы салынған. Осы 18 кеменің 11-і торпедадан, 4-і соқтығысудан, ал 3-і минадан зардап шекті. Бұл кезеңде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ешбір кемесі (барлығы Dazzle бояуы салынған) батқан жоқ.

Ұшақ

1940 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері ұшақтарды жасыру үшін шатырлы бояумен тәжірибелер жүргізді. Суретші МакКлелланд Барклей, Douglas TBD Devastator және Brewster F2A Buffalo сияқты АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақтары үшін пішінін және орналасуын анықтауды қиындату мақсатында "үлгілі камуфляж" схемаларын жасады. Камуфляждалған ұшақтар шайқаста қолданылды, бірақ нәтижесі қанағаттандырмады.