Кіріспе

Алгебралық топологиядағы теорема. Алгебралық топология – математиканың бір саласы. Экзиция теоремасы – салыстырмалы гомология туралы теорема және Эйленберг-Стинрод аксиомаларының бірі. Егер топологиялық кеңістік пен оның кіші кеңістіктері берілген және кіші кеңістік кеңістіктің ішкі жиыны болса, онда теоремаға сәйкес, белгілі бір жағдайларда екі кеңістіктен де осы кіші кеңістікті алып тастауға болады, сонда жұптардың салыстырмалы гомологиялары изоморфты болады. Бұл сингұлярлы гомология топтарын есептеуге көмектеседі, себебі кейде тиісті кіші кеңістікті алып тастағаннан кейін есептеу оңайырақ болатын нәрсеге қол жеткізеді.

Дәлел кескіні

Экзизиция теоремасының дәлелі өте интуитивті, бірақ егжей-тегжейлі. Идеясы – салыстырмалы циклдағы симплекстерді бөліп, "кішірек" симплекстерден тұратын басқа тізбек алу, және тізбектегі әрбір симплекс толығымен немесе ішкі кеңістіктің ішкі жағында жатқанша осы процесті жалғастыру. Бұл симплекстер ашық жабын құрайды және симплекстер компактты болғандықтан, біз мұны ақырында шекті қадамдарда іске асыра аламыз. Бұл процесс тізбектің бастапқы гомология класын өзгеріссіз қалдырады (яғни, бұл бөлу операторы гомологиядағы сәйкестік картасына шынжырлық гомотопты екенін көрсетеді). Олай болса, салыстырмалы гомологияда циклдің гомология класына әсер етпей, ішкі кеңістіктің ішкі бөлігінде толығымен орналасқан барлық мүшелерді жоюға болады. Бұл бізге қосу картасының изоморфизм екенін көрсетуге мүмкіндік береді, себебі әрбір салыстырмалы цикл толығымен болдырмауға болатын циклға эквивалентті.

Айленберг пен Стинрод аксиомалары

Экцизия теоремасы Эйленберг–Стинрод аксиомаларының бірі деп есептеледі.

Майер-Виеторис тізбектері

Майер-Виеторис тізбегі экзиция теоремасы мен ұзын дәл тізбектің қосылуы арқылы шығарылуы мүмкін.

Гомология үшін үзіліс теоремасы

Экцизия теоремасы гомология үшін суспензия теоремасын шығаруға қолданылуы мүмкін, ол барлық үшін , мұнда – нұсқаулы кеңейтім.