Кіріспе

Ағылшын химигі және Нобель сыйлығының иегері, 1921–1996 жылдары өмір сүрген.

| Ең белгілі шәкірттері = Ричард А. Андерсен (постдокторант)
| Белгілі болғаны = Гомогендік өтпелі металдар катализі
| Сыйлықтары = Тізімдеме|

FRS (14 шілде 1921 – 26 қыркүйек 1996) – Нобель сыйлығының лауреаты, ағылшын химигі, ол бейорганикалық химияны және гомогендік өтпелі металдар катализін дамытуға үлкен үлес қосты.

Білім және ерте өмір

Уилкинсон Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Спрингсайд, Тодморден қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Генри Уилкинсон үйлерді суреттеу және әсемдеу шебері болса, анасы Рут жергілікті мақта фабрикасында жұмыс істеді. Оның бір туысы, органшы және хор жетекшісі, фармацевтикалық өнеркәсіп үшін Эпсом және Глаубер тұздарын шығаратын шағын химия компаниясына ие отбасымен үйленді; осылайша ол алғаш рет химияға қызығушылық танытты. Ол жергілікті кеңес мектебінде білім алды, ал 1932 жылы округтік стипендия жеңіп, Тодморден гимназиясына оқуға түсті. Ондағы физика пәнінің мұғалімі Люк Сатклифф, "атомды жару" үшін Нобель сыйлығын алған сэр Джон Коккрофтқа да сабақ берген. 1939 жылы ол Лондон Императорлық колледжінде оқуға Корольдік стипендия алды, 1941 жылы бітірді және 1946 жылы "Гомогенді бу фазасындағы гидролиздің кейбір физикалық-химиялық толықтырулары" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап және зерттеу

1942 жылы профессор Фридрих Панет ядролық энергия жобасына жас химиктерді шақырды. Уилкинсон қосылып, Канадаға жіберілді, онда ол Монреальде, кейін Чалк Ривер зертханаларында 1946 жылға дейін қалды. Келесі төрт жыл бойы ол Калифорния университетінде (Беркли) профессор Гленн Т. Сиборгпен бірге жұмыс істеді, көбінесе ядролық таксономия саласында. Содан кейін ол Массачусетс технология институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және студент кезіндегі қызығушылығына – көміртегі монооксиді және олефиндер сияқты лигандтардың ауыспалы металдармен құратын кешендеріне қайта оралды. 1951 жылдың қыркүйегінен 1955 жылдың желтоқсанында Англияға оралғанға дейін ол Гарвард университетінде болды, сондай-ақ тоғыз ай Копенгагенде демалыста болды. Гарвардта ол кобальттағы протондардың қозу функциялары бойынша ядролық зерттеулер жүргізді, бірақ олефин кешендері бойынша жұмысты да бастады. 1955 жылдың маусым айында Лондон Император колледжінде бейорганикалық химия кафедрасына тағайындалды және содан бері ауыспалы металдардың кешендерін зерттеумен айналысты. Уилкинсон катализдік сутегілендіруде Уилкинсон катализаторы RhCl(PPh3)3 қолданысын кеңінен танымал еткенімен, сондай-ақ ферроценнің құрылымын ашқанымен әйгілі. Уилкинсон катализаторы алкендерді алкандарға сутегілендіруде өнеркәсіпте қолданылады. Ол Джон А. Осборн, Алан Дэвисон сияқты докторанттар мен постдокторанттарға жетекшілік етті, олар "органометалл қосылыстары" бойынша жұмыс істеді (Эрнст Отто Фишермен бірлесіп). Ол бұрынғы докторанты Ф. Альберт Коттонмен бірге жазған "Advanced Inorganic Chemistry" кітабы, көбінесе "Коттон мен Уилкинсон" деп аталатын, бейорганикалық химия бойынша стандартты оқулықтардың бірі ретінде танымал. 1965 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі (FRS) болып сайланды.

Жеке өмір

Уилкинсон даниялық өсімдік физиологы Лиза Шоумен үйленген, оны Берклиде кездестірген. Олардың Анна және Пернил есімді екі қызы болды.