Кіріспе

Чарльз Натаниел Хаскелл (13 наурыз 1860 жыл - 5 шілде 1933 жыл) – американдық заңгер, мұнай кәсіпкері және саясаткер, Оклахома штатының тұңғыш губернаторы. Ол 1906 жылғы Оклахома конституциялық конвенциясына делегат ретінде Оклахома Конституциясын жасауға және 1907 жылы Оклахоманың АҚШ-қа 46-шы штат ретінде қабылдануына зор үлес қосты. Маскоги қаласындағы белгілі бизнесмен, қаланың дамуына көмектесті. Ол 1906 жылғы Оклахома конвенциясында, сондай-ақ 1905 жылғы Секуоя штатын құруға жасалған сәтсіз әрекет болған бұрынғы конвенцияда қала атынан делегат ретінде қатысты. Оклахома конституциялық конвенциясы барысында Хаскелл спирттік ішімдіктерге тыйым салуды қабылдауға қол жеткізіп, әйелдердің сайлау құқығын Оклахома Конституциясына енгізуге қарсылық көрсетті. Губернатор ретінде ол штат астанасын Оклахома-Ситиге көшіруге, мектептер мен мемлекеттік органдарды құруға, түрме жүйесін реформалауға және спирттік ішімдіктерге тыйым салуды күшіне енгізуге жауапты болды. Конституция губернатор лауазымында екі реттен артық қызмет етуге тыйым салды. Ли Крус Хаскеллден кейін губернатор болып тағайындалды, ал Хаскелл заңгерлік тәжірибесіне және осымен байланысты бизнес қызметіне оралды. 1933 жылы Хаскелл инсульттан көз жұмды. Ол Техас штатындағы Хаскелл округының атымен аталады.

Ерте өмір және білім

Чарльз Хаскелл 1860 жылдың 13 наурызында Огайо штатының Вест-Лейпсик қаласында дүниеге келді. Ол Джордж Р. Хаскеллдің ұлы болды, ол шелек жасаушы еді және ұлы үш жаста болғанда қайтыс болды. Жесір анасы Джейн Х. Хаскелл (Ривс) жергілікті методист шіркеуінде қоңыраушы және күзетші болып жұмыс істеді, ол алты баласын асырау үшін жасады. 10 жасында Хаскелл Огайо штатының Путнам округінде Миллер деген фермердің шаруасында жұмыс істей бастады. Ол сегіз жыл бойы сол жерде тұрып, еңбек етті, есейді. Миллер мектеп мұғалімі болған, бірақ жас Хаскелл жұмысының кесірінен мектепке бара алмады. Оның орнына Миллердің әйелі оны үйде оқытты, ал Хаскелл 17 жасында мұғалімдік куәлік алды.

Жеке мансап

Хаскел 18 жасында мектеп мұғалімі болып, Путнам округінде үш жыл бойы сабақ берді. Заңгерлік фирмада шәкірт болып «заң оқығаннан» кейін, 1880 жылдың 6 желтоқсанында ол заңгерлік емтиханды тапсырды. 20 жасында Огайо штатының Оттава ауылында жеке практика ашып, адвокат болып жұмыс істеді. Оттавада адвокаттық қызметін атқарып жүргенде, округтың ең табысты заңгерлерінің біріне айналды. Сонымен қатар, Огайо штатының солтүстік-батысындағы Демократиялық партияда белгілі бір беделге ие болды. 1888 жылы Хаскел жалпы мердігер ретінде жұмыс істей бастады. Келесі 16 жыл бойындағы кәсіби мансабы оған американдық индустриализмді түсінуге көмектесті. Осы жылдарда ол уақытының бір бөлігін Нью-Йорк қаласында және Техас штатының Сан-Антонио қаласында өткізді. Губернаторлыққа үміткерлерді іріктеу сайлауы 8 маусымға белгіленді, ал Дойл мен Крус үгіт-насихат жұмыстарын жүргізіп жатқанда, Хаскелдің уақыты шектеулі болды. Сайлау кампаниясы барысында Хаскел 45 күн ішінде 88 сөз сөйлеп, штаттың барлық округтеріне жетті. Үміткерлердің жақтастары мектептерде белсенді жұмыс істеп, әрбір қауымдастықта қолдау тапты. Хаскелдің еңбекқорлығы оның Демократиялық партиядан үміткер болуына мүмкіндік берді. Хаскел демократиялық сайлауда 4000-нан астам дауыспен жеңіске жетті. Республикалық партияның аумақтық губернаторы Фрэнк Френц Тулсада өткен партиялық құрылтайда республикашылдардың үміткері болып көрсетілді. Френц бұрынғы «Rough Rider» және АҚШ Президенті Теодор Рузвельттің досы болды, ол оны осы лауазымға тағайындаған. Ол Республикалық партияның өте күшті үміткері еді. Хаскел Френцті штат бойынша бірлескен қоғамдық пікірталасқа шақырды, олар науқан барысында жаңа штатты басқаруға қатысты барлық мәселелерді талқылады. Сонымен қатар, екі ұлттық беделді тұлға әртүрлі жерлерде сөз сөйледі: Республикалық партиядан президенттікке үміткер Уильям Говард Тафт және Демократиялық партиядан президенттікке үміткер Уильям Дженнингс Брайан. Тафттың Оклахома штатының ұсынылған конституциясын мақұлдамауы және оның халыққа қарсы дауыс беруді ұсынуы демократтарға қолдауды арттырған сияқты. 1907 жылдың 17 қыркүйегінде Хаскел губернаторлық сайлауда 30 000-нан астам дауыспен жеңіске жетті. Штат құрылғанға дейін Канзас штатының шенеуніктері Оклахома территориясында қылмыс жасағандарды түрмеге қамаған. Оклахома штатының қайырымдылық және түзету комиссары Кейт Барнард, Оклахома штатының алғашқы әйел мемлекеттік лауазым иесі, Канзас түрмелерін аралап, губернатор Хаскелге түрмелердегі жағдайлар туралы есеп берді. Оған жауап ретінде 1908 жылы Хаскел штаттық заң шығарушы орган арқылы Канзастағы Лансинг түрмесінде ұсталған 50 оклахомалық тұтқынды Оклахома штатының МакАлестер қаласына көшіру туралы заң жобасын қабылдады. Оклахома штатының милициясы тұтқындарды МакАлестерге жеткізгенде, түрме табылған жоқ. Әскери бақылау астында тұтқындар Оклахома штатының алғашқы түзету мекемесін (қазір де қолданылуда) салған. Милиция тұтқындарды шатырлы қалашақта орналастырды және Хаскелге қашып кетуге тырысқан кез келген тұтқынға қарсы күш қолдануға рұқсат берді. Оклахома штатының екінші заң шығарушы жиналысында демократиялық партияның басшылары «әжелер туралы» ережені қабылдады, бұл қара нәсілді азаматтарды сайлауға қатысудан тиімді түрде алып тастады. Хаскел өзінің қалған мерзімінде тыйым салуды күшейту, темір жолдар мен басқа да трастарды реттеу және штаттың астанасын Оклахома-Ситиге көшіру мәселелерімен айналысты. Хаскелдің арманы 1910 жылдың 11 маусымында Оклахома-Сити штаттың ресми астанасы болып жарияланғанда орындалды. Губернаторлық қызметінің барысында Хаскел сыбайлас жемқорлықтан мүлдем аулақ болды. Ол округтік шекаралар мен округтік орындықтар жөніндегі комитет отырыстарында жетекші болғанмен, жүздеген қалалардан келген комитеттердің қатысуымен өткен және көп ақшаға толы отырыстардан ол қарапайым және кедей күйде шықты. Губернаторлық лауазымнан кеткен кезде ол мүлдем кедей болып қалды. Пікірсайыстарда Хаскел сөз өнеріне мән бермей, фактілерді жинап, статистикалық мәліметтерді келтіріп, сандарды үйді, өзінің ойын жеткізу үшін өткір әзіл-қалжың мен қараңғы юморды пайдаланды. 1911 жылы губернаторлық өкілеттігінің аяқталуымен Хаскел губернаторлық лауазымнан кетіп, 1907 жылғы демократиялық сайлаудағы қарсыласы Ли Крустың Оклахома штатының екінші губернаторы болып тағайындалуына қуанды. 1912 жылы Хаскел АҚШ Сенатының қызметкері Роберт Латхэм Оуэнге қарсы демократиялық сайлауда жеңіліске ұшырады.

Ұлттық саясат

Оклахома саясатында ғана емес, Хаскеллдің прогрессивті тамырлары мен халықшылдық сипаты оған ұлттық бедел сыйлады. 1908 жылы Хаскелл Денверде өткен Ұлттық Демократиялық конвенцияға Оклахома делегациясын жетектеді, онда ол Демократиялық Ұлттық комитеттің қазынашысы болып тағайындалды. Ол Уильям Дженнингс Брайанның конвенция бағдарламасын жазудағы өкілі болды. Екі айдан кейін, Standard Oil компаниясынан заңсыз үлестер алды деген айыптамалар оған тағылғаннан кейін, ол қазынашы лауазымынан кетуге мәжбүр болды. 1920 жылы ол Сан-Францискода өткен Ұлттық конвенцияда Оклахома делегациясын қайта жетектеді және Оклахома штатынан АҚШ сенаторы Роберт Латэм Оуэннің АҚШ президенттігіне кандидат болуы үшін адал еңбек етті. Хаскелл осы лауазымда тағы екі рет қызмет етті: 1928 жылы Хьюстон қаласында өткен Ұлттық Демократиялық конвенцияға үшінші рет және 1932 жылы Чикаго қаласында өткен Ұлттық Демократиялық конвенцияға төртінші рет. Әрбір конвенцияда, сөздерінде және баспасөзде жарияланған мақалаларында ол Американың ірі капитал иелерінің ішкі сырын ашты, олардың көптеген сыбайлас әрекеттерін және халыққа зиян келтіретін мемлекеттік қаражатты өздерінің пайдасы үшін жемқорлықпен қолдануын аяусыз әшкереледі.

Кейінгі өмір, өлім және мұра

Хаскелл губернаторлық өкілеттігін аяқтағаннан кейін мұнай бизнесіне кірісті, және өмірінің соңына дейін осы саламен айналысты. 1933 жылы Хаскелл ауыр инсульт алды, одан кейін толыққандай қалпына келмеді. Үш ай өткен соң Хаскелл пневмониядан қайтыс болды. Хаскелл 4 шілдеде есінен танып, келесі күні Оклахома-Ситидегі Скирвин қонақүйінде 73 жасында дүние салды. Ол Оклахома штатының Маскоги қаласына жерленген.