Кіріспе

Польшадағы көптеген спорт түрлерін қамтитын клуб: «Варта Познань» – Польшаның Познань қаласында орналасқан көптеген спорт түрлерін қамтитын клуб. Атауы поляк тілінде «Қорғаушы» деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар Познань қаласы орналасқан Варта өзенінің де аты. 1912 жылы құрылған бұл клубтың футбол бөлімі 1929 және 1947 жылдары Польша футбол чемпионатында екі рет жеңіске жеткен. 2020 жылы «Варта» 25 жылдық үзілістен кейін Польшаның «Экстракласа» лигасына қайта оралды. Клуб 1927 жылдан 1939 жылға дейін, 1946 жылдан 1950 жылға дейін және 1993 жылдан 1995 жылға дейін Польша футбол лигасының жоғары дивизионында өнер көрсетті. Тарихында клуб бокс (1927 және 1939 жылдар аралығында 11 рет Польша чемпионатында жеңіс), далалық хоккей (1963 және 1980 жылдар аралығында 12 рет Польша чемпионатында жеңіс) және теннис (Варта клубының өкілі Вислав Гассиорек 1959 және 1970 жылдар аралығында 12 рет Польша чемпионы атанды) сияқты түрлерде көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Барлығында, «Варта» командалары мен спортшылары түрлі спорт түрлерінен Польша чемпионатында 800-ге жуық медаль жеңіп алды.

Басталуы (19121918)

1912 жылғы 15 маусымда «Варта Познань» спорт клубы (Klub Sportowy Warta Poznań) құрылды, ол кейіннен «Великопольштің бірінші ханымы» ретінде танылды. Оның негізін салушылар – бұрын Познаньдегі неміс клубтарында ойнаған жас поляктар: Мариан Бей, Стефан Малиновский, Стефан Мурковский, Эдмунд және Франциск Шиц ағайындылары, сондай-ақ Людвик Зыснарски. Олар клубтың алғашқы басқармасына енді, ал басқарманың ең үлкен мүшесі болған Франциск Шиц клубтың бірінші президенті болды. Оның інісі Эдмунд хатшы, ал Мариан Бей команда капитаны болып тағайындалды. Құрылтай жиналысында клубтың ресми түстері ретінде ақ және жасыл түстер таңдалды. Футболдан басқа, 1912 жылы «Варта» жеңіл атлетика бөлімін, ал 1914 жылы теннис бөлімін құрды. Неміс үкімдігі кезінде поляк командаларының ойындарына тыйым салынды, осыған байланысты 1913 жылы алғашқы Великопольша футбол чемпионатын ұйымдастыру туралы шешім қабылданды. Оған үш команда қатысты: «Варта Познань», «Познания» және «Островия» (Острув-Велькопольский). «Варта» алғашқы чемпион атанды. Нәтижелері: «Познания» – «Варта» 1–1, «Варта» – «Островия» 3–2, «Островия» – «Варта» 3–4, «Варта» – «Познания» 2–2. Аймақтың алғашқы чемпионаты Познаньде футболдың танымалдылығын арттырды. «Тритония» және 2–1 сияқты жаңа футбол командалары пайда болды. 1915 жылғы Великопольша чемпионаты туралы сенімді ақпарат жоқ. Бірақ «Варта» соғыс жылдарында поляк және неміс командаларымен, соның ішінде 1915 жылы «Февер Косьцян» (1–3 және 5–5) және «ДСВ Позен» (2–2), ал 1916 жылы «Стелла Гнезно» (2–2) командаларымен бірнеше достық матчтар өткізді. Әсіресе 1916 жылы «ДСВ Позен» клубына қарсы 4–0 есебімен жеңіс қызығушылық тудырды. «ДСВ» (Deutscher Sport Verein) – сол кезде Познаньдегі ең жақсы футбол клубы саналды. 1917 жылы «Варта» өзінің 5 жылдық мерейтойын Познаньдегі ең үздік футбол командаларының қатысуымен турнир ұйымдастыра отырып атап өтті. Сондай-ақ 1917 жылы Франциск Ротницкий клуб төрағасы болып сайланды және оның төрағалық ету кезеңінде (1917–1924) «Вартаның» болашақ жетістіктері үшін құрылымдық негіз қалады. Сол кезде былай делінген: «Ол – зор беделге ие, күшті және кәсіпкерлік қабілеті жоғары адам. Ол, шебер таңдалған әріптестер тобымен бірге, осы қиын кезеңде клубтың болашақ дамуы үшін берік негіздер салады».

Соғыс аралығы (1918-1939 жылдар)

Бірінші дүниежүзілік соғыс зор шығындарға алып келді. 1914 жылы «Варта» клубының 100 мүшесінің 45-і соғысқа қатысты, ал негізін қалаушылардың екеуі – Эдмунд Шжик және Стефан Малиновский соғыста қаза болды. Германияның үстемдігіне қарсы Ұлы Польша көтерілісі кезінде Познаньнан көптеген футболшылар елдері үшін күресу үшін әскери қызметке ерікті түрде жазылды, бірақ 1918 жылы 123 жылдық үзілістен кейін тәуелсіз Польша мемлекетінің қайта құрылуы жаңа мүмкіндіктер берді, себебі польшалық спорт клубтары шетелдік державалардың араласуынсыз жұмыс істей алды. 1919 жылы соғысқа дейінгі спорттық құрылымдар қайта жандандырылды және соғыстан кейінгі алғашқы Үлкен Польша чемпионаты өтті. Жарысқа бес команда қатысты, оның ішінде Познань қаласынан – «Уния», «Варта», «Познания» және «Погонь» командалары, сондай-ақ Остров-Велькопольскийден «Островия» командасы. «Варта» «Островияны» 7–1 есебімен, «Унияны» 3–2 есебімен, «Познанияны» 7–0 есебімен және «Погоньды» 7–0 есебімен жеңіп, чемпионатты жеңіп алды. Келесі жылы Польша-Совет соғысының салдарынан аймақтық чемпионат тоқтатылды. 1921 жылы алғашқы Польша ұлттық футбол чемпионаты сәтті өткізілді (чемпионат бұрын 1920 жылы Польша-Совет соғысының салдарынан басталған бірақ тоқтатылды). 1927 жылға дейін ол «көктем-күз» жүйесі бойынша кубок сияқты жарыс түрінде өткізілді. Көктемде «Варта» А класының аймақтық чемпионатында қатысты («Варта» 1921, 1922, 1923 және 1926 жылдары чемпион атанды, 1924 және 1925 жылдары чемпион анықталмады), оған «Варта», «Погонь» және «Стелла Гнезно» сияқты Үлкен Польша футбол клубтары қатысты. Күзде бес аймақтың жеңімпаздары ұлттық деңгейде бірін-бірімен кездесті. Клуб төрағасы Станислав Брониарцтың басшылығымен (1924-1927 жылдары төраға, 1927-1929 жылдары төрағаның орынбасары) «Варта» 1927 жылы құрылған Польша футбол лигасының бастамашысы және негізін қалаушы мүшесі болды. Соғыс аралық кезең «Вартаның» алтын ғасыры болды және «Варта» Польшадағы жетекші футбол командасы болды. 1922 мен 1928 жылдар аралығында «Варта» әрқашан Польша футбол чемпионатының үштікке кірді (1924 жылы чемпионат өткізілмеді). Соңында, венгр жаттықтырушысы Бела Фюрст басшылығымен «Варта» 1929 жылы алғашқы Польша футбол чемпионатын жеңіп алды. Сол маусымда «Варта» 24 лигалық матчтың 15-інде жеңіске жетті, барлық командалардың ішінде ең аз гол жіберді (33) және «Краковиямен» бірге ең жақсы голдар көрсеткішіне ие болды (+25). 1929 жылғы әлемдік экономикалық дағдарыс Польша спорт клубтарына, соның ішінде «Вартаға» кері әсер етті. Осы қиындықтарға қарамастан, 1930 жылдары «Варта» тағы да төрт рет жоғары дивизиондағы үш үздік футбол клубының қатарына енді. 1932 жылы Каетан Крышкевич пен Фридрих Шерфке лиганың үздік мергендері атанды, әрқайсысы 15 гол соқты. Басқа спорт түрлері де жақсы нәтижелер көрсетті. 1920 жылы Познань қалалық әкімдігі «Вартаға» үлкен спорт алаңдарын тапсырды. «Варта» жаңа спорт бөлімдерін ашты, оның ішінде далалық хоккей (1923), бокс (1924), жүзу (1928) және мұз үстіндегі хоккей (1930). «Вартаның» бокс командасы 11 рет Польша чемпионатында жеңіске жетті, ал жеңіл атлетика командасы бес рет Польша чемпионатында жеңімпаз атанды. «Варта Познань» соғыс аралық кезеңде спорттағы инновацияларды қолдады. 1929 жылы голланд чемпиондары «Филипс Эйндховенге» (қазіргі «ПСВ Эйндховен») қарсы жеңіске жеткен «Варта» матчы поляк радиосында тікелей эфирде берілген алғашқы футбол матчы болды («Варта» 5–2 есебімен жеңді). 1933 жылдың қыркүйегінде «Варта» мен «Легия Познань» арасындағы матч Польшада жасанды жарықтандырумен өткізілген алғашқы футбол матчы болды. Польша командалары әлі жылдық Еуропалық футбол клубтары жарысына қатыспады, бірақ «Варта» командасы көптеген жағдайларда достық ойындар ойнау және футбол турнирлеріне қатысу үшін шетелге сапарлады. Жыл сайын Германия, Венгрия және басқа елдерден келген футбол командалары «Вартамен» ойнау үшін Познаньға келеді. Мысалы, 1934 жылдың қыркүйегінде «Милан» (қазіргі «AC Милан») «Вартамен» ойнау үшін Познаньға келді («Варта» 1–3 есебімен жеңілді).

Екінші дүниежүзілік соғыс (19391945)

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда футбол маусымы тоқтатылып, аяқталмады. Клуб қызметін тоқтатуға мәжбүр болды. Неміс оккупациясы кезінде поляктарға ұйымдастырылған спорттық іс-шараларға қатысуға рұқсат берілмеді, бірақ кейбір «Варта» футболшылары 1940 және 1941 жылдары құпия түрде Познань қаласының бейресми футбол чемпионатына қатысты. Матчтар қала шетіндегі футбол алаңдарында өтті. Соғыс жылдары неміс басқыншылары көптеген құжаттар мен клуб естеліктерін жойды. Кейбір бұрынғы «Варта» спортшылары мен басқарма мүшелері неміс концлагерлерінде қаза болды. Мысалы, бұрынғы «Варта» футболшылары Мариан Эйнбахер мен Адам Книола Аушвиц концлагерінде, ал бұрынғы клуб төрағасы Станислав Брониарц Гросс-Розен концлагерінде өлтірілді. Соғысқа дейінгі үш ойыншы – Мариан Спойда, Конрад Офиерзинский және Телесфор Банаскиевич 1940 жылғы сәуір-мамыр айларында Катыньдегі жаппай қырғын кезінде кеңес әскерімен өлтірілген поляктардың арасында болды.

Соғыстан кейінгі кезең (1945-1990)

1945 жылғы 18 наурызда ресми жалпы жиналыс өтті және клубтың жұмысы қайта жанданды. 1946 жылы Польша футбол лигасының соғыстан кейінгі алғашқы маусымында «Варта» маусымды екінші орында аяқтады, финалда «Полония Варшавадан» жеңілді (соғыстан кейін екі жыл бойы Польша чемпионаты кубок тәрізді өткізілді). Бір жыл өткен соң, 1947 жылы «Варта» мажар жаттықтырушысы Кароли Фогльдің басшылығымен керемет футбол ойнады. Польша чемпионатының жартылай финалында «Варта» «AKS Chorzów» командасын 4:1 және 2:0 есебімен жеңді. Финалда «Варта» Краковта «Визла Краковты» 2:0 есебімен жеңді. Познаньдегі финалдық матчқа қызығушылық зор болды және стадионға келген көрермендер саны номиналды сыйымдылықтан асып кетті (20 000-нан астам адам). Қызықты матч «Вартаның» 5:2 есебімен аяқталып, клуб екінші – және қазірге дейінгі соңғы – чемпиондық атағын жеңіп алды. Алайда, сталинизм дәуірі «Вартаның» сәттілік тізбегін тоқтатты, себебі аймақтық коммунистік басшылық жергілікті қарсыласы «Лех Познаньға» көбірек көмек көрсетті. 1949 жылы «Варта» өз атауын «Związkowiec Poznań» деп өзгертуге мәжбүр болды, нәтижесінде тарихи «Варта» атауы жоғалып кетті. 1950 жылы «Варта» Познаньдегі жетекші өнеркәсіптік кәсіпорынға тиесілі «HCP» спорт клубымен бірігуге мәжбүр болды – «Hipolit Cegielski Poznań». «HCP» командасы «Stal» деген атпен ойнады, ал біріккен клуб осы атауды пайдаланды. Сол жылы «Вартаның» футбол командасы жоғары дивизионнан төмендеді. 1951 жылдан 1956 жылға дейін клуб «Stal Poznań» деген атпен ойнады. 1956 жылғы 29 желтоқсанда клубтың жалпы жиналысы бұрынғы атауға – «Варта» – қайта оралу туралы шешім қабылдады. «Hipolit Cegielski Poznań» зауыты клубқа демеушілік көрсетуін жалғастырды. Олардың қатысуы «Вартаның» бұрынғы даңқын қайтаруға көмектеспесе де, клубтың логистикалық базасын дамытуға үлкен үлес қосты. «Варта» спорттық құрылыстарын жаңартуға қаражат алды және 60 000 орындық «Эдмунд Шиц» стадионын (кейін «22 шілде» стадионы деп аталды) пайдалану мүмкіндігіне ие болды. Соғыстан кейінгі кезеңде «Варта» футбол командасы ешқашан жоғары лигаға оралмады. Алайда, «Варта» басқа спорт түрлерінде де жетістіктерге қол жеткізді – ең бастысы, хоккей мен теннис. Хоккейден «Варта» командасы 1963 жылдан 1980 жылға дейін Польша чемпионатында 12 рет жеңімпаз атанды және 1957 жылдан 1981 жылға дейін 9 рет күміс жүлдегер болды. «Варта» 1969 жылдан 1977 жылға дейін Еуропа чемпиондар лигасына (Еуропадағы ең басты хоккей клубы жарысы) 6 рет қатысып, 1969 жылғы турнирде 5-орынды иеленді. Польшаның теннис лигасында «Вартаның» теннис командасы 1965 және 1970 жылдары Польша чемпионы атанды және 1961, 1964, 1966 және 1969 жылдары күміс жүлдегер болды. «Вартаның» теннис бөлімі, әсіресе, 1959 жылдан 1970 жылға дейін Польшаның ерлер арасындағы жекелей чемпион атанған Вислав Гасиорекке байланысты танымал болды. 1989 жылы, коммунистік кезеңнің соңында «Варта» мен «Hipolit Cegielski Poznań» зауыты жолдары айырылды. Біраз келіссөздерден кейін «Эдмунд Шиц» стадионы мен спорт алаңдары клубқа берілді.

Коммунистік кезеңнен кейінгі кезең (19902018)

1990 жылдардың басында «Варта» 43 жылдан кейін поляк футбол лигасының жоғарғы деңгейіне 1993/94 және 1994/95 маусымдарында екі маусымға оралды. 1995 жылы лигадан түсіп қалғаннан кейін, «Варта» келесі он жыл бойында лига жүйесінің үшінші деңгейінде ойнады. 1998 жылға қарай Эдмунд Шиц стадионы құлдырап, тозығы жетті. Содан кейін «Варта» өз футбол матчтарын Эдмунд Шиц стадионының бұрынғы жаттығу алаңында, «Огродек» (Кішкентай бақ) деп аталған «Варта Познань» стадионында өткізді. 2007–08 маусымда «Варта» Польша футбол лигасының екінші деңгейіне қайта оралды. 2011 жылдың қаңтар айында бұрынғы модель және жаңа иесі Изабелла Łукомска-Пыжальска клуб төрағасы болды. Қаржылық қиындыққа тап болған клубтың қарыздары өтелді және бюджеті артты. «Варта» өз ойындарын Познань қалалық стадионында ойнай бастады. Алайда, «Варта» екінші деңгейде қала берді. 2013 жылы лигадан түсіп, клубтың қарыздарына байланысты «Варта» лига жүйесінің төртінші деңгейіне түсті, онда 2014/2015 және 2015/16 маусымдарында екі маусым өткізді. 2016 жылы «Варта» II лигаға (лига жүйесінің үшінші деңгейі) көтерілді. 2018 жылы «Варта» қайтадан I лигаға (екінші деңгей) жол алды. Алайда, 2018 жылдың күзіне қарай клубтың қаржылық жағдайы нашарлап, қиындыққа тап болды. Жағдай соншалықты ауыр болды ki, футбол командасының капитаны Бартош Киелиба: «Ойыншылардың бірнеше айлық жалақысы төленбеді, тағы бір ойын ойнай аламыз ба, жоқ па дегенде белгісіздік бар, бұл жаттығулардағы жұмысымызға немесе матчтардағы позициямызға көмектеспейді» деді.

Жаңарту мерзімі (2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2018 жылдың тамызында кәсіпкер Бартломей Фарьяшевский "Вартаның" футбол бөлімін сатып алды (Warta Poznań SA атауымен) және клубтың қарызын өтеді. 2018 жылы заңды түрде бөлінгеннен кейін қазір екі ұйым бар: Warta Poznań SA барлық футбол командаларына назар аударады, ал KS Warta Poznań көпсалалы спорт клубы ретінде жалғасуда (оның ішінде фехтовани, далалық хоккей және жүзу секциялары бар). 2019 жылдың маусым айында Пьотр Творек Петр Немектің орнына футбол жаттықтырушысы болды. 2020 жылы Бартош Килиба және Лукаш Тралька сияқты тәжірибелі ойыншыларымен "Варта" 2019–20 I лига маусымын үшінші орында аяқтады. Іріктеу ойындарын жеңіп, "Варта" 25 жылдық үзілістен кейін Польшаның Экстракласасына оралды. 2020–21 маусымының басында көптеген футбол сарапшылары "Вартаның" құлдырауын болжады. Барлық күтулерге қарамастан, шабуылшы Матеуш Кузимски (2020 жылдың жазында келген) және қанат шегіндегі Макана Баку (2021 жылдың қаңтарынан соғыммен) сияқты жаңа ойыншыларымен "Варта" лигада бесінші орынды иеленді, Еуропа Конференциялар лигасының іліккендер қатарына бір ұпаймен ғана жетпеді. Бұл "Варта" футбол командасының 1947 жылы футбол чемпионатын жеңгеннен бергі ең жақсы нәтижесі болды. 2021–22 маусымының сәтсіз басталуынан кейін (лигадағы он үш ойында сегіз ұпаймен 17-орын), Давид Сзулчек 2021 жылдың қарашасында футбол жаттықтырушысы ретінде Пьотр Творектің орнын басты. Сзулчек басшылығымен "Варта" 2021–22 маусымында лигада 11-орынды, ал 2022–23 маусымында 8-орынды иеленді. Warta Poznań қалалық стадионы (Ogródek) Экстракласа лицензиялық талаптарына сай келмейтіндіктен, "Вартаның" негізгі футбол командасы өз үй ойындарын Stadion Dyskobolii Grodzisk Wielkopolski стадионында өткізеді. "Варта Познань" жастар лигасында (жігіттер мен қыздар) әртүрлі жас топтарындағы жастар командаларына, әйелдер футбол командасына және ампутациядан өткендер футбол командасына ие. Клуб табиғи ортаны қорғау және әлеуметтік интеграцияны қолдау жобаларымен танымал, сондай-ақ болашақта экологиялық тұрғыдан таза жаңа стадион салуды жоспарлап отыр.