Польшадағы футбол тарихы мен дамуы

Кіріспе

Америкалық футбол

Польшадағы футбол туралы жалпы мәлімет

Футбол Польшадағы ең танымал спорт түрі. 400 000-нан астам поляк футболды тұрақты түрде ойнайды, ал миллиондаған адамдар кейде ойнайды. Алғашқы кәсіби клубтар 1900 жылдардың басында құрылды, ал Польша ұлттық футбол құрамасы алғашқы халықаралық ойынын 1921 жылы өткізді. Польшада жүздеген кәсіби және әуесқой футбол командалары бар, олар ұлттық 1-ші лига, 2-ші деңгей, 3-ші деңгей, 4-ші деңгейдің 4 параллель дивизионы, 5-ші деңгейдің 20 аймақтық параллель дивизионы және басқа да төменгі деңгейдегі лигалар бақылауында. Бұған қоса, Польша кубогы мен Польша Суперкубогы турнирлері де бар.

Тарих

Футбол тарихы Польшада 19 ғасырдың соңында жаңа спорттың танымалдылығы артуымен басталды. Сол кезде Польша мемлекеті бөлінген еді. Сондықтан, поляк футболының алғашқы онжылдықтары Австриядағы футбол тарихымен және 1904 жылы құрылған Австрия футбол қауымдастығымен байланысты. Польшаның алғашқы футбол клубтары: «Лехия Львов» (1903), «Чарни Львов» (1903), «Погонь Львов» (1904), «КС Краковия» (1906) және «Висла Краков» (1906). Польшаның ұлттық федерациясы, Польша футбол одағы (Polski Związek Piłki Nożnej, PZPN) 1919 жылғы 20 желтоқсанда Краков қаласында құрылды, онда 31 делегат Эдвард Четнаровскийді бірінші президент етіп сайлады. PZPN 1923 жылы ФИФА-ға, ал 1955 жылы УЕФА-ға қосылды. Басқа еуропалық мемлекеттерге ұқсас, футбол Польшада 19 ғасырдың соңында пайда болды. 1888 жылы Габсбургтердің сарай дәрігері, Польшадағы спорттың негізін қалаушы профессор Генрих Иордан Краковтың Блонясында спорт саябағын ашты – қаланың бұрынғы қабырғаларының орнындағы кең ашық алаң. Саябақ 1867 жылы құрылған «Сокол» қоғамымен бірге Польшада спорт пен салауатты өмір салтын насихаттаудың маңызды орталығына айналды. Иордан футболды ашық ауадағы денсаулыққа пайдалы спорт түрі ретінде насихаттауды бастады; кейбір дереккөздер оған 1890 жылы Брауншвейкке саяхатынан Польшаға алғашқы футбол допын әкелгенін де айтады. Басқа дереккөздерде доктор Эдмунд Ценар алғашқы допты әкелген және Кембридж ережесін, сондай-ақ Халықаралық футбол қауымдастырығы ережелерінің бөліктерін поляк тіліне аударған деп көрсетіледі. 1894 жылғы 14 шілдеде Львовтағы екінші «Сокол» жиынында Львов пен Краковтың «Сокол» мүшелері арасында қысқа футбол матчы өтті. Ол тек алты минутқа созылып, танымал спорт түрі емес, қызығушылық тудырды. Дегенмен, бұл Польша тарихындағы алғашқы футбол матчы болды. Львов командасы Влодзимиерж Хомицкий гол соққаннан кейін (Польша тарихындағы алғашқы гол) жеңіске жетті. Бұл матч Польшада жаңа спорттың танымалдылығын арттырды. Бастапқыда ережелер өте қарапайым болды, алаңның мөлшері мен доптың үлгісі әртүрлі болды. Көптеген білім беру ұйымдары мен мемлекеттік органдар бұл спортқа қарсы болғанына қарамастан, ол Галициядағы гимназия оқушылары арасында үлкен танымалдылыққа ие болды. Бірінші футбол командалары құрылды және 1903–1904 жылдары Львовтағы төрт гимназия өздерінің спорт клубтарын құрды: IV ұлдар гимназиясы кейін «Погонь Львов» деп аталған клуб құрды, ал I және II мемлекеттік мектептердің оқушылары «Слава Львов» клубын құрды, кейін «Чарни Львов» деп аталды. Сол маусымда «Лехия Львов» клубы да құрылды. Клубтардың қайсысы бірінші болып құрылғаны белгісіз, өйткені олар бастапқыда нашар ұйымдастырылған; алайда, «Чарни Львов» әдетте алғашқы поляк кәсіби футбол командасы деп есептеледі. Келесі жылы спорттың танымалдылығы жақын орналасқан Ржешовқа тарады, онда «Резовия Ржешов» клубы құрылды, ал неміс билігіндегі Польша аймағында «1. FC Катовице» және «Варта Познань» клубтары құрылды. 1906 жылғы 6 маусымда Львов жастарының өкілдігі қайта матч үшін Краковқа келді, бұл жолы екі ұйымдасқан командадан – «Чарни» және IV гимназия командасынан құралды. Краковтың өкілдігі екі кездесуде де қатты ұтылды (4:0 және 2:0 есебімен). Сол жазда «Buffalo Bill Wild West Show» Краковтың Блонясында, дәстүрлі ойын алаңы мен Иордан бағының сыртында лагерь құрды. 1906 жылғы 5 тамызда Краковтағы Ян Собеский гимназиясының командасы «Buffalo Bill» труппасының британдық және американдық мүшелеріне қарсы матч өткізіп, 1:0 есебімен жеңіске жетті. Станислав Шелиговский соққан жалғыз гол – халықаралық кездесуде поляк командасының алғашқы голы болды. Бұл жеңіс Краковта футболдың танымалдылығын арттырды және алғашқы Краковтағы кәсіби футбол командасының құрылуына әкелді – «КС Краковия», бастапқыда Ян Собеский гимназиясының студенттерінен құралған. Ал келесі жылы ФИФА-ға қосылды. 1921 жылы чемпионат қайта басталды және Польшаның алғашқы чемпиондары «КС Краковия» болды, содан кейін 1922, 1923, 1925 және 1926 жылдары «Погонь Львов». Польша толық тәуелсіз мемлекет болғандықтан, 1921 жылы Польша ұлттық футбол құрамасы құрылды. 1921 жылғы 18 желтоқсанда Будапештте алғашқы халықаралық матчты Венгрия құрамасына қарсы өткізді және 1:0 есебімен жеңілді. 1922 жылғы 28 мамырда Стокгольмде өткен үшінші халықаралық матчта Польша Швецияны 2:1 есебімен жеңіп, өзінің алғашқы халықаралық жеңісін тойлады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшадағы футболға елеулі шектеулер енгізілді (көбірек ақпарат алу үшін Польшадағы футболды қараңыз (1939–1945)). 1955 жылы PZPN УЕФА-ның құрылтайшы мүшелерінің бірі болды.

The history of football in Poland started in the late 19th century with the rising popularity of the new sport. At the time, the Polish state was partitioned. The first decades of Polish football are therefore connected with the history of Football in Austria and the Austrian Football Association, which was founded in 1904. The first Polish football clubs were Lechia Lwów (1903), Czarni Lwów (1903), Pogoń Lwów (1904), KS Cracovia (1906) and Wisła Kraków (1906). The Polish national federation, called the Polish Football Union (Polski Związek Piłki Nożnej, PZPN), was founded on 20 December 1919, in Kraków when 31 delegates elected Edward Cetnarowski as the first president. The PZPN joined FIFA in 1923 and UEFA in 1955. In a similar fashion to other European states, football appeared in Poland in the late 19th century. In 1888 Prof. Henryk Jordan, a court physician of the Habsburgs and the pioneer of sports in Poland, opened a sports park in Kraków's Błonia, a large open space surrounding the demolished city walls of that town. The park, along with the Sokół society founded in 1867, became the main centres to promote sports and healthy living in Poland. It was Jordan who began promoting football as a healthy sport in the open air; some sources also credit him with bringing the first football to Poland from his travels to Brunswick in 1890. Other sources mention Dr. Edmund Cenar as the one to bring the first ball and the one to translate The Cambridge Rules and parts of the International Football Association Board regulations to Polish language. On 14 July 1894 during the Second Sokół Jamboree in Lwów a short football match was played between the Sokół members of Lwów and those from Kraków. It lasted only six minutes and was seen as a curiosity rather than a potentially popular sport. Nevertheless, it was the first recorded football match in Polish history. It was won by the Lwów team after Włodzimierz Chomicki scored the only goal the first known goal in Polish history. This match precipitated the popularity of the new sport in Poland. Initially the rules and regulations were very simplified, with the size of the field and the ball varying greatly. Despite being discouraged by many educational societies and the state authorities, the new sport gained extreme popularity among pupils of various gymnasiums in Galicia. The first football teams were formed and in 1903–1904, four Lwów based gymnasiums formed their own sport clubs: the IV Gymnasium for Boys formed a club later renamed to Pogoń Lwów, while the pupils of the I and II State Schools formed the Sława Lwów club, later renamed to Czarni Lwów. In the same season the Lechia Lwów was also formed. It is uncertain which of the clubs was created first as they were initially poorly organized; however, the Czarni Lwów are usually credited as being the first Polish professional football team. The following year, the popularity of the sport spread to nearby Rzeszów where Resovia Rzeszów was formed, while in the German held part of Poland, the 1. FC Katowice and Warta Poznań were formed. On 6 June 1906 a representation of Lwów youth came to Kraków for a repeat match, this time composed of two already organized teams, the Czarni and the team of the IV Gymnasium. Kraków's representation was badly beaten in both meetings (4 0 and 2 0 respectively). The same summer the Buffalo Bill Wild West Show set up camp at Kraków's Błonia, right outside of the traditional playground area and Jordan's garden. On 5 August 1906 the team of the Kraków based Jan Sobieski Gymnasium played a match against the British and American members of Buffalo Bill's troupe, winning 1–0. The only goal scored by Stanisław Szeligowski was also the first goal scored by a Polish team in an international meeting. The success led to the popularisation of football in Kraków and to creation of the first Kraków based professional football team, KS Cracovia initially composed primarily of students of the Jan Sobieski Gymnasium. and the following year it joined FIFA. In 1921 the league was resumed and the first champions of Poland were KS Cracovia, followed by Pogoń Lwów in 1922, 1923, 1925 and 1926. As Poland was then a fully independent state, in 1921 the Poland national football team was formed. On 18 December 1921 it played its first international match in Budapest against the Hungarian team and was defeated 1–0. In the third international match in Stockholm on 28 May 1922 Poland defeated Sweden 2–1, scoring its first international victory. During World War II, football in occupied Poland was subject to significant restrictions (see Football in occupied Poland (1939–1945)) for more. In 1955 the PZPN became one of the founding members of UEFA.

Әйелдер футболы

1979 жылы Польшада әйелдер футбол лигасы, «Экстралига» құрылды. Польша әйелдер ұлттық футбол құрамасы, ерлер құрамасынан өзгеше, ешқашан ірі турнирлерге ілікпеген, алайда 2010 жылдардан бері бірнеше рет ірі турнирге қатысуға мүмкіндікке жақын болды.

Польша футболында жемқорлық

2005 жылы Польша билігі Польша футболында кең таралған сыбайлас жемқорлыққа қатысты тергеу бастады. 2006 жылдың шілдесінде Польшаның спорт министрі PZPN (Польша футбол ассоциациясы) сыбайлас жемқорлыққа қарсы тиісті шаралар қабылдамағаны үшін сынап, ұйымды тексеруді жариялады. 2007 жылдың қаңтар айында Вроцлав полициясы PZPN басқарма мүшесі Вит Желазконы қамауға алды. Содан кейін спорт министрлігі PZPN-нің бүкіл басқармасын қызметтен шеттетуге шешім қабылдады. Бұл ФИФА-ны наразылыққа толы қылды, ол футбол федерацияларының тәуелсіздік принципінің ең маңызды екенін мәлімдеді. Польшаның спорт министрлігі, премьер-министр Ярослав Качиньский және көптеген жанкүйерлер сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес маңыздырақ деп есептеді, бірақ ФИФА санкциялар салуы мүмкін екенін ескерткен соң, спорт министрлігі мойынсұнып, PZPN басқармасын қайта қалпына келтіруге келісті. 2008 жылдың қыркүйегінде Польшаның Ұлттық Олимпиада комитеті Польшаның төрелік сотына PZPN басшылығын екінші рет тоқтату туралы өтініш жасады, PZPN жарғыларын "үнемі және ашық түрде бұзғаны" үшін кінәлі екенін мәлімдеді. Өтініш қабылданды және Роберт Завоцкий уақытша басқарушы болып тағайындалды. Бірақ ФИФА поляк командаларын халықаралық жарыстардан шеттетуі мүмкін екенін қайтадан ескертті. 2009 жылдың 15 сәуірінде тұтқындалғандардың саны 200-ге жетті, олардың ішінде төрешілер, инспекторлар, жаттықтырушылар, ойыншылар және PZPN-нің жоғары лауазымды қызметкерлері болды. 2009 жылдың сәуір айының соңына қарай жоғары лига матчтарын өткізуге рұқсат етілген тек 15 төреші қалды.

Әлем кубогы

Польша ұлттық футбол құрамасы сегіз рет финалдық турнирге қатысуға іліккен, соңғы рет 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатында.

УЕФА Еуро

Польша құрамасы қазірге дейін төрт УЕФА Еуропа чемпионатына қатысты: 2008, 2012, 2016 және 2020 жылғы Еуропа чемпионаттары. 2007 жылдың 18 сәуірінде УЕФА президенті Мишель Платини 2012 жылғы УЕФА Еуропа футбол чемпионатының Польша мен Украинада өтетінін жариялады. Екі ел де бұл жарысқа автоматты түрде іліккен.