Кіріспе

Барбиді азат ету ұйымы немесе БЛО – мәдениетке араласумен айналысатын суретшілер мен белсенділердің тобы. Өзін "жасампаз белсенділердің құпия желісі" деп сипаттайтын бұл ұйым 1993 жылы G.I. Joe және Барби қуыршақтарының дауыс модульдерін ауыстырғаннан кейін танымал болды. 2023 жылдың тамызында олар қайтадан көзге түсті, өзін ойыншықтар гиганты Mattel деп таныстырып, MyCeliaBarbie EcoWarrior Edition компостталатын қуыршақтардың жаңа коллекциясын және пластиксіз ойыншықтар өндірісіне толық көшуді жариялады. Ұйым қазір де белсенді қызмет етеді. Алғашқы акциясы кезінде БЛО сауда орындарынан 300-500 қуыршақты алып, оларға "ота жасап", қайта сөрелерге қойды, бұл әрекетті олар "дүкен сыйлығы" деп атады. Осылайша, Teen Talk Barbie қуыршақтары "Менің кекімді аламын" сияқты фразаларды айтса, G.I. Joe қуыршақтары "Жазды жағажайда өткізуге болады!" дейтін еді. БЛО-ның екі жетекші мүшесі – Жак Сервин мен Игорь Вамос, кейіннен мәдениетке араласу және саяси акциялар тобы "Иә Адамдар" құрды. 2023 жылғы акцияда актриса Дэрил Ханна, Mattel компаниясының өкілі болып, биологиялық түрде ыдырайтын қуыршақтар коллекциясын таныстырды және қысқа видеода компания 2030 жылға дейін пластик қолдануын тоқтататынын мәлімдеді. Бұл Yellow Dot Studios компаниясының Барби фильмінің шығуына орай, пластиктің шамадан тыс қолдануынан туындайтын қоғамдық зиянды көрсету мақсатымен жасаған бірнеше видеоның бірі болды.

Мотивация және контекст

BLO бастапқыда американдық мәдениетке тән гендерлік стереотиптерді сұрақтап, түпкілікті өзгерту мақсатымен құрылған, Mattel "Математика сабағы қиын" деп сөйлейтін Барбиді шығарғаннан кейін. Бұл 1990-жылдардағы мәдени соғыстардың қақ ортасында болды, шығармашылық қарсылық қайтадан күшейді, суретшілер мен белсенділер мәдени стереотиптерге және желілік теледидар сияқты күшті құрылымдарға қарсы көтерілудің жаңа жолдарын табуға тырысып жатқан кезде. 1993 жылға қарай Барбиді әйелдер үшін жағымсыз гендерлік стереотип ретінде сынау академиялық және көпшілік мәдениетте кең таралған. Бұл, жобаға жұртшылықтың жағымды жауабының себебі болуы мүмкін – олардың айтқан сыны жақсы білінетін және 1990-жылдары даулы мәселе емес еді. Олардың сыны жаңа болмаса да, BLO қолданған хакерлік әдістің шығармашылық формасы ерекше көзге түсті.

Әдістер

Олардың сайтында жасалған күрделі "ота" туралы толық сипаттама бар, ол басқаларды да отаға қатысуға шақырады. Ота үшін кейбір техникалық дағдылар, құралдар мен дәлдік қажет болды, бірақ қуыршақтардағы дауыс қораптары өте ұқсас болғандықтан, операцияны елдің басқа бөліктерінде оңай қайталауға болады. Олар отаны оңай түсінуге болатын суреттермен сипаттады. Отадан кейін олар ойыншықты жасырын түрде сөрелерге қайтарып қоятын, олар бұрынғы дүкеннен ұрлау деп атайды. Сонымен қатар, олар өз пікірлерін түсіндіру үшін бейнеролик жасады. Олар өз пікірлерін жеткізу үшін түнгі жаңалықтардың танымал форматын, заманауи бейне өнер техникасымен біріктірді. Көрермендер жаңалықтардың не екенін және негізгісіз нәрселерді ажырата алмады, олар кейбір мәселелерді асыра көрсету арқылы, ал кейбіреулерін нақты жаңалықтардан алынған кадрларды қолдану арқылы жеткізді. Жаңалықтарға өзгертілген ойыншықты көрсету үшін олар Сан-Диего (Калифорния штаты) және Албани (Нью-Йорк штаты) қалаларынан екі баланы шақырды. Бұдан өзге, BLO өзгертілген қуыршақтардың қосымша қорын оқиға туралы хабарлаған жаңалық станцияларына жақын дүкендерге барып, сөреге өзгертілген қуыршақты қойып, журналистердің BLO ойыншығын сатып алуын күтті; бұл олардың таралуын және көрінеу кең ауқымды операциясын көрсетуі тиіс болды. Балаларды сұхбатқа дайындау және бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануды жоспарлау BLO-ның беделін арттыруға және оның таралуына көмектесті. Бұқаралық ақпарат құралдары бұл оқиғаны жариялады, бірақ ешқандай заңдық мәселелер көтерілген жоқ. Қуыршақтарды жасаған "Hasbro" және "Mattel" компаниялары бұл оқиғаға көп мән бермеді, бірақ бір адам балаларға жасалған "террорлық шабуылдарға" ашуланды.

Талқылау

Мәдениеттің бұрмалау сипатынан, қанша Барби мен G.I. Джолар нақты ауыстырылғанын және БАҚ назарының қаншасы топтың ұйымдастыруымен тудырғанын анықтау қиын. Бұқаралық ақпарат құралдарына араласумен танымал суретші Игорь Вамос, ақпарат құралдарына мақсатты түрде ақпарат жіберіп, жеке басын ауыстыру операцияларының көбірек деректерін жариялауға ықпал етті. Көптеген дереккөздер 300-500 ойыншықтың бұзылғанын көрсетеді, бірақ басқа мәліметтер бойынша, ел ішінде және Канада, Франция және Англия сияқты елдерде 3000-ға дейін жеткен. Тағы да біреулер 12 ғана ойыншықты ауыстырды, ал қалғаны Вамостың және оның әріптестерінің тапқырлықпен жасаған медиалық шуы болды деп санайды. Бұл көзқарас жобаның 1990-шы жылдардағы теледидар және медиа мәдениетінің мәніне сын екенін көрсетеді, содан кейін Вамос, әріптестері және басқа топтардың келесі жылдары басқа медиалық араласуларына себеп болды.