Кіріспе
Гана әскери қызметкері, саясаткер және бұрынғы мемлекет басшысы генерал-лейтенант Акуаси Аманкваа Африфа (24 сәуір 1936 – 26 маусым 1979) – Гананың әскери қызметкері, фермер, дәстүрлі басшы және саясаткер болған. 1969 жылы Гана мемлекет басшысы және әскери үкімет басшысы, ал кейін 1969-1970 жылдар аралығында Президенттік комиссияның төрағасы қызметін атқарды. Ол фермерлік және саяси белсенділік қызметін жалғастырды. 1979 жылы парламент депутаты болып сайланды, бірақ орнына отырудан бұрын өлім жазасына кесілді. 1979 жылғы маусымда басқа екі бұрынғы мемлекет басшысы – генерал Куту Ачеампонг және генерал Фред Акуффомен қатар, тағы бес генералмен (Утука, Фелли, Боакье, Роберт Котей және Амедуме) бірге өлім жазасына кесілді. Ол сондай-ақ «Окатакье» (/oʊ/k/æ/t/æ/tʃ/iː/) Акуаси Аманкваа Африфа деген атағымен де белгілі болды, сонымен қатар Гананың Ашанти аймағындағы Асанте Мампонг дәстүрлі аймағындағы Кробоның абакомахенесі болды.
Lieutenant General Akwasi Amankwaa Afrifa (24 April 1936 – 26 June 1979) was a Ghanaian soldier, farmer, traditional ruler and politician. He was the head of state of Ghana and leader of the military government in 1969 and then chairman of the Presidential Commission between 1969 and 1970. He continued as a farmer and political activist. He was elected a member of Parliament in 1979, but he was executed before he could take his seat. He was executed together with two other former heads of state, General Kutu Acheampong and General Fred Akuffo, and five other generals (Utuka, Felli, Boakye, Robert Kotei and Amedume), in June 1979. He was also popularly referred to by his title Okatakyie '/oʊ//k//æ//t//æ//tʃ//iː/ Akwasi Amankwaa Afrifa and was in addition the abakomahene of Krobo in the Asante Mampong Traditional Area of the Ashanti Region of Ghana.
Білім беру және оқыту
Адисадель колледжінде орта білім алғаннан кейін, 1957 жылы Гана армиясына қосылып, Регламенттік офицерлердің арнайы дайындық мектебіне жіберілді. Одан кейін 1958 жылы Англияның Альдершот қаласындағы Монс офицерлік кадет мектебіне қатысты. Сосын Англияның Сандхерст қаласындағы Корольдік әскери академиясында офицерлік дайындығын аяқтады. 1961 жылы Ұлыбританияның Хайт қаласындағы жаяу әскер мектебінде болды. Африфа сондай-ақ Аккрадағы Тешидегі Қорғаныс колледжінде оқыды.
Мансап
1960 жылы Африфа Гана қарулы күштерінде екінші лейтенант болып тағайындалды. 1962 жылдан 1964 жылға дейін ол армияда генерал-штаб офицері болды. Одан кейін Акрадағы Тешидегі Қорғаныс колледжіне оқуға түсті. Африфа Конгодағы Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясында Гана контингенті құрамында қызмет еткен офицерлердің бірі болды. Африфа майор шеніне дейін көтерілді. 1965 жылға қарай ол әскери оқу және операцияларға жауапты штаб офицері болды. Ол Гана армиясының Екінші жаяу әскер бригадасының (қазіргі Орталық қолбасшылық) штабында, Кумасиде орналасқан.
1966 жылғы 24 ақпандағы төңкеріс
Кумасиде болған кезде Африфа сол кезде полковник және Екінші жаяу әскер бригадасының командирі болған Эммануэль Кваси Котокамен дос болды. Сол кезде Гана бір партиялық мемлекетке айналды, саяси оппозиция 1958 жылғы Алдын алу туралы заңмен тиімді түрде жойылды және 1964 жылы Кваме Нкрума өзін өмір бойына президент деп жариялады. Сонымен қатар, Гананың негізгі валюталық табысын әкелетін какао экспорттық бағасы күрт төмендеді. Бұл, қажетті әлеуметтік инфрақұрылымға және жақсы құжатталған пайдасыз жобаларға жасалған амбициялық ішкі шығындармен бірге, Гананың банкроттығына әкелді. Бағалардың өсуіне және негізгі тұтыну тауарларының кеңінен қолжетімсіз болуына байланысты, жалпы халық арасында да, Гана қарулы күштерінде де наразылық болды. Кейіннен белгілі болғандай, Нкруманың Кеңес Одағымен, Қытаймен және басқа коммунистік мемлекеттермен байланысын күшейтуіне наразы болған АҚШ-тың Орталық барлау қызметі бұл төңкеріске дайындық туралы хабардар болып, Нкрума үкіметіне қиындықтар тудыруға көмектескен болуы мүмкін. Төңкеріс жасаушылар Нкрума сол кездегі Солтүстік Вьетнамның астанасы Ханойға сапарға кеткен кезде шабуыл жасады.
Үкіметтегі уақыты
Төңкерістен кейін Котока Ұлттық азаттық кеңесінің (ҰАК) сегіз мүшесінің бірі болды. Африфа өзінің билік құрған үш жыл ішінде майор шенінен генерал-лейтенант шеніне дейін жылдам қадамдармен өсті. Ол сондай-ақ Қаржы және сауда министрі (комиссары) болып тағайындалды. Африфа алдағы Ұлттық Ассамблея сайлауында кандидат болған Прогресс партиясының басшысы Бузияны қолдады. 1978 жылдың наурызында референдум жоспарланған еді, және Африфа осы UNIGOV тұжырымдамасына қарсы шыққан "Азаттық және әділдік үшін халық қозғалысының" (ПМФЖ) көшбасшыларының бірі болды. Студенттер мен зиялылардың қатысуымен ПМФЖ конституциялық көппартиялық демократияға қайта оралуды талап етті.
Отбасы
Африфа Опанин Кваку Аманква мен Ама Серваа Аманиампонгтың ұлы, екеуі де Ашанти аймағындағы Мампонг маңындағы Кробо ауылынан. Өлім жазасын алған кезде ол Кристин Африфаға үйленген еді, олардан тоғыз бала дүниеге келді. Оның балалары: Әме Серва Африфа, Кристин Африфамен бірге жеті баласы – Баффор Африфа, Баффор Анокье Африфа, Маме Дрова Африфа, Серваа Адимам Африфа, Айова Африфа, София Аманиампонг Африфа және Акусуа Африфа. Оның соңғы ұлы Генри Африфа оның қайтыс болғаннан кейін дүниеге келді.
Алдын ала ескертулер
Африфа Ганадағы әскери төңкерістерді болдырмау мақсатында, әскеридегі жемқорлық пен тәртіпсіздік салдарынан әскерилердің болашақта жазалануы мүмкін екені туралы алаңдауын білдіріп, Ачеампонгқа хат жазған. Бұл UNIGOV науқаны кезінде және Ачеампонг 1978 жылдың 5 шілдесінде сарай төңкерісінен алынғанға дейін болды. Үкіметтен кейін болашаққа қатысты қатты алаңдап отырмын. Әскерилерді болашақта төңкеріс жасаудан қайтармақ үшін, бәрімізді тізіп қойып, бірін-бірі атып тастаса қалай болар еді? Мен әрі қарай тұтқындалып, сотталып, атылуымды қаламаймын. Бірақ мен ақымақ генерал болар едім, егер мен шаруашылығымда жайлы отырып, бізді қоршап тұрған ҚАРСЫЛЫҚТЫ күте берсем. Қазіргі ойымдағы қорқыныш пен ұйықсыздықты сейілту үшін дұға етемін.
Атқару
Джерри Роулингс басқарған AFRC-нің SMC-ні құлатуынан кейін Африфа Мампонгтағы шаруашылығында қайтадан тұтқындалды. Жүргізілген тергеулер толыққанды болмады. 2004 жылы Ұлттық келісім комиссиясы жинаған дәлелдер де басқалар да тиісті сот процедурасынан өтпегенін көрсетеді. Бұрын Африфаның мүліктік жағдайы тәуелсіз Сова мүліктері комиссиясымен жеке тексерілді, бірақ ешқандай жағымсыз нәтиже табылмады. Өлім жазасына қол қоюға Роулингстің өзінің дайын болмауына байланысты, өлім жазасын орындау да кейістеген сияқты. АФРК режимі кезінде Қорғаныс штабының бұрынғы бастығы, генерал-лейтенант Джошуа Хамиду, өзінің және Роулингстің бұрынғы мемлекет басшыларын өлім жазасына кесуге қарсы болған үкімет орталығындағы жалғыз әскерилер екенін мәлімдеді. Африфаның өлім жазасын талап еткен деген айыпқа жауап ретінде ол былай деді: «Бұл абсурд. Бұл жалған. Менің өлім жазасына кесумен ешқандай қатысым жоқ. 4 маусым оқиғасынан кейін үш апта бойы адамдарды өлім жазасына кесу туралы сұрақтар үнемі көтеріліп тұрды. Мен әрқашан оған қарсы болдым. Таң қалдыратыны, оған қарсы шыққан жалғыз адам – Роулингс еді. Жастар қанға тойғысы келді, мен оларға: «Адамды өлтіргеннен кейін оны қайта тірілте алмайсың. Егер адамдарға қарсы қандай да бір айып болса, оларды сотқа беріңіз. Олардың елге жасаған зұлымдықтарын барша көрісін» дедім. Бірақ тіпті соны да істей алмады». 1979 жылдың 26 маусымында Африфа, сондай-ақ бұрынғы мемлекет басшысы генерал-майор Роберт Котей, полковник Роджер Фелли, әуе вице-маршалы Джордж Яу Боаке және контр-адмирал Джой Амедуме ату арқылы өлім жазасына кесілді. Көріпкелдердің мәліметінше, Африфа бірден өлмеген, оған тағы бір оқ атуға тура келген. Өлім жазасына кесілген офицерлердің денелері Шығыс аймақтағы Нсавамға жақын Адоагиридегі Нсавам түрмелерінің зиратына ешқандай рәсімсіз жерленді. 2001 жылдың 27 желтоқсанында денелері Акрадағы отбасыларына қайтарылды. Африфаның мәйіті 2002 жылдың 28 қаңтарында туған жері Кробода жерленді.
That is ridiculous. It is a lie. I had nothing to do with the executions. For three weeks after the 4 June event, questions were constantly raised about executing people. I always stood against it. Surprisingly, the only person who also stood against it was Rawlings. The young boys wanted blood and I used to tell "you cannot resurrect the man once you've killed him. If you have any case against people, try them. Let everybody hear what they have done wrong against the country." And that even, they could not do. On 26 June 1979, Afrifa was executed by firing squad, together with General Fred Akuffo, also a former head of state and Major General Robert Kotei, Colonel Roger Felli, Air Vice Marshal George Yaw Boakye and Rear Admiral Joy Amedume. Reports suggest that Afrifa did not die immediately and had to be shot again. The bodies of the executed officers were buried without ceremony at the Nsawam Prisons Cemetery at Adoagyiri, near Nsawam in the Eastern Region. On 27 December 2001, the bodies were returned to their respective families in Accra. Afrifa's remains were finally laid to rest at his hometown of Krobo on 28 January 2002.
Жарияланымдар
К.А. Бузияның сөз басымен және Тибор Самуэлидің кіріспесімен