Кіріспе

Картадағы ерекшеліктерге назар аудару

Карта дизайнындағы фигура-фон контрасты – картаның мүлігі, онда карта бейнесі бір ерекшелікке немесе ерекшелік түріне бөлінеді, ол назар аудару нысаны (фигура) ретінде қарастырылады, ал картаның қалған бөлігі қазіргі назар шегінен тысқары, фон ретінде қабылданады. Бұл гештальт психологиясының фигура-фон тұжырымына негізделген. Мысалы, күшті фигура-фон контрасты бар көше картасында оқырман жеке ерекшеліктерге, мысалы, белгілі бір көшеге, саябаққа немесе көлге, сондай-ақ көше желісі сияқты байланысты ерекшеліктердің қабаттарына назар аударуға және оларды оқшаулауға мүмкіндік алады. Күшті фигура-фон контрасты карта дизайнының маңызды мақсаты саналады, өйткені ол карта оқырманға картадағы нақты географиялық құбылыстарды қабылдауға көмектеседі. Бұл визуалды иерархия сияқты күрделі композициялық тәсілдерге осы құбылыстарды оқырманға картаны мақсатына сәйкес пайдалануға көмектесетін нақты құрылымдарға ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Қарым-қатынас салалары мен тарих

Психология, неврология және компьютерлік ғылым сияқты картографиядан басқа салалар да фигураны жерден ажыратуды зерттеді. Көптеген зерттеулер әртүрлі тәжірибелерді қолданып, сынақ суреттерінің түстерін, текстураларын және бағыттарын өзгерте отырып, фигура-жер дизайнының ең тиімді әдісін анықтауға тырысты, бірақ нәтижелер әртүрлі болды. Фигура-жер зерттеулерінің қазіргі қолданысының бірі – роботтар үшін компьютерлік көруді дамыту. Адамдардың фигура мен жерді қабылдауын зерттеу арқылы компьютерлік көру алгоритмдерін жақсартуға болатын әдістерді әзірлеуге болады. Картографияда фигура мен жер, кейде контрасты болуы мүмкін, кейде болмауы мүмкін табиғи көрініс өрісінде табылатын басқа қолданыстардан өзгеше, карта оқырмандарының визуалды қабылдау ерекшеліктері ескеріле отырып, жобалау арқылы әдейі құрылады. Академиялық картографияның басынан бері карталардың тұжырымдық құрылымы болу қажеттігі мойндалды. «Карталардың сыртқы түрі» (1952) еңбегінде Артур Робинсон карталарды анық ұйымдастыру үшін, соның ішінде фигура-жер қатынасын, «көретін фонға қатысты компоненттердің визуалды байланысын» қамтамасыз етуде визуалды контрасттың маңыздылығын атап көрсетті. 1972 жылы Борден Дент перцептуалды психология принциптерін қолданып, карталарда фигура-жер қатынасының қалай қалыптасатыны туралы теорияны (сондай-ақ визуалды иерархияны) және оны күшейтуге арналған дизайндық ұсыныстар жиынтығын жасаған алғашқы адам болды. МакЭкрен визуалды деңгейлер тұжырымын «байланысты», бірақ фигура-жер контрастымен тең емес деп талқылады.

Сурет-жердің контрастына әсер ету

Бірнеше визуалды үлгілер фигура мен фон арасындағы контрастқа әсер етеді деп саналады, сондықтан осы үлгілерді көрсететін элементтерді фигура ретінде тану оңайырақ. Бұл көбінесе гештальт психологиясынан алынған. Дифференциация немесе әртүрлілік – фигура және фон арасындағы сыртқы түрінің айырмашылығының деңгейі. Күшті фигура фоннан айқын түрде ерекшеленеді, ал фон элементтері бір-біріне ұқсас болады. Бұл түс, мөлшер және текстура сияқты визуалды айнымалылардың кез келгенін қолдану арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Фигура мен фонға қатысты белгілі бір дизайн техникаларын қолданудан гөрі айырмашылыққа қол жеткізу маңыздырақ; мысалы, қара фигура ақ фонға қарсы да, ақ фигура қара фонға қарсы да бірдей көрінеді. Жабық фигура ерекшеленеді, себебі ол "бір нәрсеге" ұқсайды. Адамның визуалды қабылдауында жабық нысандарға деген бейімділік соншалықты күшті, адамдар фигура толық жабылмаған жағдайда да оны жабық деп қабылдайды. Орталықтың маңыздылығы осында, себебі картаның ортасында орналасқан нысан көбінесе фигура ретінде қарастырылады. Фигура ортаға қойылғаннан кейін картаның қалған элементтерін визуалды кеңістіктің ортасына орналастыруға болады. Мөлшері, яғни кішірек элементтер көлемді толтыратын элементтерге қарағанда фигура ретінде оңай танылады. Артикуляция үшін қолданылатын тағы бір әдіс – виньетка, яғни су мен құрлық шекарасындағы жарық градиенттерін қосу. Контур – фигураның шекарасының немесе жиегінің күші. Фигура контур немесе сызық арқылы қалыптасады (изометриялық контур сызығынан өзгеше), бұл фигура мен фон арасындағы ортақ шекара, көбінесе жарықтық контраст арқылы. Егер фигура фоннан толығымен бөлінбесе, оны айналап тұратын қара контур сызығын салуға болады, осылайша оны фоннан ажыратуға болады.