Кіріспе

Канададағы Галифакс қаласындағы аудан

Африквиль – Канаданың Галифакс қаласында орналасқан, көбінесе африкалық Новая Шотландия тұрғындарынан құралған шағын қауымдастық. Ол Бедфорд шығанағының оңтүстік жағалауында дамыды және 1800 жылдардың басынан 1960 жылдарға дейін болды. 1970 жылдан қазірге дейін осы жерде наразылық акциясы жалғасып келеді. Үкімет оны естелік орны деп танып, мұнда мұражай ашты. Бұл қауымдастық, 1960 жылдардағы "қалалық жаңару" тенденциясының және расизмге қарсы күрестің мысалы ретінде, Канаданың түкпір-түкпіріндегі ұсақ ұлттық аудандарды қиратудың нәтижесінде, қара канадалықтардың маңызды символына айналды. Африквильді әртүрлі шығу тегі бар қара нәсілді жаңа шотландтар құрды. Алғашқы қоныс аударушылардың көпшілігі – он үш колониядан бұрынғы құлдыққа түскен африкалық американдықтар, американдық Тәуелсіздік соғысы мен 1812 жылғы соғыс кезінде Таж тарапынан босатылған қара лоялистер болды. (Қара халық 1785 жылы құрылған мектептің Альбемарл көшесіндегі Африквильге қоныстанды, ол пастор Чарльз Инглис басшылығымен ондаған жылдар бойы қара қауымдастығына қызмет етті.) Кейіннен, американдық оңтүстіктен Глаз-Бейдегі кен өндірісіне жұмысқа шақырылған қара халықпен байланысты басқа тұрғындар да келді. 20 ғасырда Галифакс қаласы қауымдастықты ескермеді, жолдар, су және кәріз сияқты негізгі инфрақұрылым мен қызметтерді ұсына алмады. Қала бұл аумақты өнеркәсіптік аймақ ретінде пайдалануды жалғастырды, атап айтқанда 1958 жылы жақын жерде қалдықтарды өңдеу орнатылымдарын енгізді. Нәтижесінде Африквиль тұрғындары кедейлік пен нашар денсаулық жағдайларымен күресті, ал қауымдастықтың ғимараттары нашарлап кетті. 1960 жылдардың соңында Галифакс қаласы бұл аумақты айыптады, тұрғындарды жаңа тұрғын үйлерге көшіріп, жақын жердегі А. Мюррей МакКей көпірін, байланысты автомобиль жолдарын салу және батысқа қарай Фэрвью Ковтағы Галифакс портын дамыту үшін. Осыдан кейін бұрынғы тұрғындар мен белсенділер оларға жасалған қатысу мен айыпталуға қарсы осы жерде ұзақ наразылық акциясын бастады. 1996 жылы бұл орын провинциядағы қара канадалықтардың қоныстануының өкілі және олардың қауымдастықтары мен институттарын қорғау үшін сақтық қажеттігінің тұрақты символы ретінде Канаданың Ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Жылдар бойы наразылықтар мен тергеулерден кейін, 2010 жылы Галифакс кеңесі Африквиль кешірімін ратификациялады, бұл аумақтан шығарылған ұрпақтар мен олардың отбасыларына өтемақы төлеу туралы федералды үкіметпен жасалған келісімге сәйкес болды. Сонымен қатар, мұражайды жобалау және қауымдық шіркеудің көшірмесін салу үшін Африквиль мұра қоры құрылды.

Тарих

Африквиль, Новая Шотландиядағы басқа да елді мекендермен бірге, «Африкадан тыс алғашқы бос негр қауымдастықтарының» бірі деп есептеледі.

Ерте тұрақтандыру

Алғаш Кэмпбелл жолының қонысы ретінде танымал болған, 1832 жылы Корнуоллис көшесіндегі баптист шіркеуімен бастау алғаннан кейін, дін қызметкері Ричард Престон 1849 жылы Африквилде «Сеавиу африкалық біріккен баптист шіркеуін» құрды. Бұл шіркеу Галифакстағы бес шіркеудің бірі болды: Престон (1842), Бичвилл (1844), Хаммондс Плейнс (1845) және Дартмут. Осыған сәйкес, Престон мен Септимус Кларк Африкалық Біріккен баптист қауымдастығының негізін қалаушылар ретінде танылады – бұл қауымдастық бүкіл Нова-Скотиядағы қара нәсілді баптист шіркеулерінің желісі болды. Қоғам ресми түрде құрылмаса да, қағазға тіркелген алғашқы жер мәмілесі 1848 жылы жасалды. Африквилдегі алғашқы екі жер иесі Уильям Арнольд пен Уильям Браун болды. Көптеген адамдар осы атаудың сол жерде тұратын адамдардың Африкадан келгеніне байланысты деп ойлады, бірақ бұл рас емес еді. Африквилде тұрған бір қарт кісі былай деді: «Бұл Африквил емес еді. Африкадан келген адамдардың ешқайсысы да жоқ. Бұл Ричмондтың (Солтүстік Галифакс) бір бөлігі ғана еді, қара нәсілді адамдар тұратын жер». Кейіннен Африквилге бейтаныс адамдар көшіп келіп, оның реттелмеген статусынан пайдаланып, Галифакс арқылы өтетін көптеген саяхатшы әскерлер мен теңізшілерге заңсыз спирттік ішімдіктер мен секс сатумен айналысты. 1906 жылы «Халифакс және Оңтүстік-Батыс темір жолы» келгенімен екінші темір жол желісі пайда болды, ол Африквилде «Интерколониалды» темір жолымен байланысты. Кейіннен «Канаданың ұлттық темір жолдары» аталған «Интерколониалды» темір жолы, қауымдастықтың батысында «Бассейн-Ярдты» салғаннан кейін тағы да көп жолдар қосты. Пойыздар осы аймақтан үнемі өтіп тұрды.

Галифакс жарылысы

Кездейсоқ орналасқан тұрғын үйлер, шағын, жақсы күтілген, әдемі боялған үйлерден бастап, сарайларға айналдырылған шағын қираған үйлерге дейін, 1917 жылы Галифакс жарылысы кезінде бұл қауымда 400 адам тұрды. Оңтүстікке қарайғы биік жерлер Африквилді жарылыстың тікелей соққысынан және көршілес Ричмонд қауымын толығымен қиратқан жойылудан қорғады. Дегенмен, Африквиль едәуір зардап шекті. Жарылыстан Африквилдің төрт тұрғыны (сондай-ақ, Куинс округынан келген Микмак әйелі) қаза тапты. Галифаксқа көмек келген дәрігер Африквил тұрғындарын "өздерінің әлі тұрған шағын үйлерінің қираған жерлерін мұңайып аралап жүргендерін" байқады. Апаттан кейін Африквил қаладан шамалы көмек алды, бірақ сол кезде қаланың басқа бөліктеріне жұмсалған қайта құру мен жаңғырту жұмыстары жүргізілмеді. 20-шы ғасырдың басында, Ұлы соғыс кезінде, жақын жердегі өнеркәсіптер мен олармен байланысты нысандардағы жұмыс орындарының тартымдылығымен көптеген адамдар осы жерге қоныстанды.

Экономика

Экономикалық жағынан алғашқы екі буын өркендемеді, себебі жұмысшылардың мүмкіндіктері шектеулі болды. Көптеген ер адамдар аз төлетін жұмыстар тапты; ал басқалары теңізшілер немесе пойыз вагондарында тазалап, жұмыс істейтін жүк тасушылар болып жұмыс істеді. Сол кезде бұл пойыз вагондарындағы тұрақты жұмыс қадірлі саналды, себебі адамдар сонымен қатар елді аралап, көру мүмкіндігіне ие болды. Жұмысшылардың бар болғаны 35%-ы тұрақты жұмыспен қамтылды, ал 65%-ы үй шаруашылық қызметкерлері болып жұмыс істеді. Балалардың тек 40%-ы ғана білім алды, себебі көптеген отбасыларға олардың ақылы жұмысқа көмектесуі немесе ата-аналары жұмыс істеуі үшін үйде кіші туындарына қараулары қажет болды. Есепке алынған 140 баланың 60-ы 7-ші немесе 8-ші сыныпқа жетті, ал тек 4 ұл мен 1 қыз 10-шы сыныпты бітірді. 1940-1950 жылдары Канаданың әртүрлі аймақтарындағы федералды, провинциялық және муниципалдық үкіметтер қалалық жаңару бағдарламасы үшін бірлесіп жұмыс істеді, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғысындағы одақтастардың жеңісінен кейін: «қанағаттандырмайтын» деп танылған аудандарды қайта дамыту және адамдарды жаңа, жақсартылған тұрғын үйлерге көшіруге күш жұмсалды. Мақсат – жерді «жоғары» мақсаттар үшін, яғни бизнес және өнеркәсіп үшін пайдалану болды. Қалалық жаңару аясында бұрынғыдай қиратылған басқа да атақты этникалық аудандар: Торонтодағы Уорд және Виннипегтегі Ростер Таун. Көп жылдар бұрын және 1947 жылы Африквильдегі бірнеше үйлерді өрт қамқыншасы шалдырғаннан кейін, шенеуніктер Африквильді қайта дамыту және көшіру мәселелерін талқылады. Алайда, көшірудің нақты жоспарлары 1961 жылға дейін ресми түрде жарияланбады. 1957 жылғы «Стефенсон есебі» және 1961 жылы Галифакстың Даму департаментінің құрылуына байланысты қала осы тұрғындарды көшіруді ұсынды. 1962 жылы Галифакс қалалық кеңесі көшіру ұсынысын бірауыздан мақұлдады, ал «Роуз есебі» (жарияланған 1964 ж.) 37/41 дауыспен көшіруді қолдады.

Ресми түрде көшіру және бұзу

Ресми көшіру негізінен 1964 жылдан 1967 жылға дейін жүргізілді. Тұрғындар мен олардың мүліктері Галифакс қаласының қоқыс тасығыш машиналарымен көшірілді. Бұл көрініс халықтың естелігінде ұзақ сақталды; олар оны көшіруге дейін, оның кезінде және соңында оларға жасалған қадірсіздікті бейнелеу үшін пайдаланды. Көптеген бұрынғы тұрғындар қалалық кеңестің Африквилльді өнеркәсіптік аймаққа айналдыруды жоспарламағанын және қоғамның жойылуына расизм себеп болғанын сендіреді. Олар қала басшылығы Галифакстан қара нәсілділердің шоғырланған тобын алып тастауды көздегенін айтады. Қаланың Африквилль халқына жасаған үнемі теріс жауабының нәтижесінде, қауым дамымады, ал бұл сәтсіздік оны жоюға себеп ретінде қолданылды. Жер және меншік құқықтарына байланысты көптеген қиындықтар, күдік және ашу-ыза туды. Жерлеріне заңды құқықтары бар тек 14 тұрғын ғана болды. Заңдық құқықтары жоқтарға 500 доллар төленді және жиһазға көмектесу, әлеуметтік жәрдемақы және мемлекеттік тұрғын үйлер уәде етілді. 1968 жылы шіркеу сатылғанын көрсететін құжаттарға қатысты дау бар; сатуды бір жылға ертерек көрсету үшін бет қолмен өңделген. Қалалық басқарудың ішкі құжаттары ғимараттың қауіпті екендігі туралы мәлімдемемен 1967 жылы бұзу туралы бұйрық берілгенін көрсетеді. Ол көптеген тұрғындардың маңызды құжаттарымен, мысалы, туу, неке және қайтыс туралы жазбаларымен бірге бульдозермен қиратылды, бұл құжаттар жерді иелену тізбегін анықтауға мүмкіндік берген еді. Соңғы Африквилль үйі 1970 жылдың 2 қаңтарында бұзылды.

Салдары

Қала шегінде қоғамдық тұрғын үйлерге көшірілгеннен кейін тұрғындар жаңа проблемаларға тап болды: жаңа үйлерінде өмір сүру құны көтерілді, көбірек адам жұмыссыз және тұрақты табыссыз қалды, уәде етілген жұмыспен қамту немесе білім беру бағдарламаларының ешқайсысы іске асырылмады, ал қаланың берген уәделері орындалмады. "Көмектер соншалықты аз болды ki, бір жарым жылдың ішінде олардың маңызы жоғалып, көшіруден кейінгі бұл бағдарлама толық құлап кетті."

Жауын-шашыннан кейінгі мұра

Африквилдің бұрынғы аумағының бір бөлігін А. Мюррей МакКей көпіріне қызмет ететін тас жол торабы алып жатыр. Фэрвью-Коув портының дамуы Африквилге дейін шығысқа қарай жетпеді, оның тарихи жағалауы бұзылмастан сақталды. Қоныс аударуға байланысты туған дау-дамайларға байланысты, Галифакс қаласы 1980 жылдары осы орында Сейвиу еске алу паркін құрып, оны құрылыстан қорғады. Парк көбінесе тізгінсіз жүретін иттер паркі ретінде пайдаланылды. Эдди Карвери 1970 жылдан бері Африквил аумағында тұрып келеді, қала шенеуніктері оның тіркемелерін бірнеше рет алып қойғанмен, бұл жердің қиратылуына қарсылық білдірді. Сол сияқты, Африквилдің бұрынғы тұрғындары 1980 және 1990 жылдары паркте үнемі наразылық акцияларын өткізді. Африквил генеалогиялық қоғамы 1983 жылы бұрынғы тұрғындар мен олардың ұрпақтарын анықтау үшін құрылды. Галифакс қаласының мэрі Питер Келли Сейвиу африкалық біріккен баптист шіркеуінің көшірмесі үшін жер, ақша және басқа да түрлі қызметтер ұсынды. 2002 жылы ұсыныс жасалғаннан кейін, Африквил генеалогиялық қоғамы Галифакс ұсынысына бірнеше түзетулер енгізуді сұрады, оның ішінде қосымша жер және осы орынға жақын қолжетімді баспана салу мүмкіндігі де бар еді. Осылайша, 2002 жылы Африквилдің бұрынғы аумағы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Африкалық ауылдан кешірім

2005 жылы мамыр айында Новая Шотландияның Жаңа демократиялық партиясының депутаты Морин Макдональд провинциялық заң шығару органында «Африквиль туралы заң» деп аталатын заң жобасын ұсынды. Заң жобасы Жаңа Шотландия үкіметінен ресми кешірім сұрауды, Африквильдің қиратылуы бойынша бірқатар қоғамдық тыңдауларды және Африквиль жерлерін тарихи сақтауға, сондай-ақ бұрынғы тұрғындары мен олардың ұрпақтарының әлеуметтік дамуына бағытталған даму қорын құруды көздеді. 2010 жылдың 23 ақпанында Галифакс кеңесі Канада үкіметімен келісім бойынша 250 000 долларлық «Африквиль мұрагерлік қоры» құруға қатысты Африквильден кешірім сұрау туралы ұсынысты бекітті, осы қор мұражай жобалауға және қауымдастық шіркеуінің көшірмесін салуға арналған еді. Белгіленген орын – бір аумақ болды. 2010 жылдың 24 ақпанында Галифакс қаласының мэрі Питер Келли 4,5 миллион долларлық өтемақы келісімі аясында Африквиль тұрғындарын үйден шығаруға байланысты кешірім сұрады. Қала 2011 жылдың 29 шілдесіндегі жылдық Африквиль отбасылық кездесуінде Сейвиу паркіне Африквиль атауын қайтарды.

Африквиль мұражайы

1969 жылы бұзылған Seaview African United Baptist Church-тің үлгісімен салынған ғимарат 2011 жылдың жазында мұражай және тарихи аңтарта орталық ретінде салынды. Дерлік толыққан шіркеу 2011 жылдың 25 қыркүйегінде салтанатты түрде ашылды. Ашылу шараларына евангелистік концерт, бірнеше шіркеу қызметтері және Африквилде орындалған әндердің архивтік жазбаларынан құралған аудиоальбомның ұсынылуы кірді. Осы уақыттан бері мұражай келушілерге экскурсиялар өткізіп, бірнеше көрмелер ұйымдастырды, Африквилдің қалыптасу тарихы туралы пьеса жаздырды, сондай-ақ мұражайға қосымша көлік аялдамасы мен мүмкіндіктерді арттыру үшін көптеген қаржы жинау және петициялар ұйымдастырды. Африквилдегі мүліктері үшін жеке тұлғаларға өтемақы талап етіліп, азаматтық сотқа шағым берілді.

Музыка

Африкалық-канад әншісі және ән жазушы Фейт Нолан 1986 жылы "Африквиль" атты альбом шығарды. "Africville Suite" (1996) – Монреальде туған джаз пианині Джо Силидің шығарған альбомы. Онда Силидің әкесі туған Африквильдегі орындар мен шараларды көрсететін он екі туынды бар. Сили осы қауымның қиратылған кезінде Галифакста жұмыс істеп, өмір сүрген және әкесінің естелігі үшін сюитаны жазған. Альбом 1997 жылы "Juno Award" сыйлығын жеңіп алды. "Ain't No Thing Like a Chicken Wing" (1997) – канадалық джаз пианині Тревор Маккензидің әкесі өскен ауданға құрмет көрсету үшін шығарған альбомы. "A Nourishment by Neglect" (2007) – Ньюфаундленд металл/хардкор тобы Bucket Truck-тың Африквиль қауымының қирауына байланысты оқиғаларды баяндайтын бейнеклипі. 2007 жылы канадалық хип-хоп тобы Black Union Маэстро қатысқан Африквильдің тарихи қауымы туралы ән шығарды. Музыкалық бейнеклип Seaview Park (қазіргі Africville Park) паркінде түсірілді. Бұл бейнеклип YouTube-та 50 мыңнан астам рет қаралыпты.

Фильм

Remember Africville (1991) - Канаданың Ұлттық кино кеңесі шығарған, Атлантика кинофестивалінде үздік деректі фильм үшін Moonsnail сыйлығын алған деректі фильм. Stolen From Africville (2008) - бір жыл бойы Africville қауымдастығынан күштеп шығарылған адамдардың өмірін бақылайтын тәуелсіз деректі фильм. Канадалық белсенді/өнерпаз Нил Дональдсон (Logikal Ethix атымен танымал) және Соурав Деб жазған және режиссерлік еткен бұл фильм 2007 жылы Heritage Canada-дан қаржыландырылды. Africville: Can't Stop Now (2009) - Марти Уильямс пен Хуанита Петерс продюсерлік еткен, Africville Productions компаниясы түсірген, үйін жоғалтса да аман қалған қауымды көрсететін деректі фильм.

Басқа

1989 жылы Африквиль қаласы туралы тарихи көрме Канада бойынша гастрольде болды. Ол Новая Шотландияның қара мәдениет орталығында, Престон қаласында тұрақты экспонат ретінде құрылды. 2012 жылы Africville Heritage Trust "Африквиль: Үйден шығу" білім беру ресурстары жинағын жасады. Бұл жинаққа оқу материалдары және студенттердің түрлі іс-шаралары кіреді, олар эмпатияны, мәдени түсінікті және студенттер маңызды оқиғаның күрделігін зерттегенде, өздеріне сенімділік сезімін дамытуға көмектеседі. 2020 жылы колледж студенті Даниэль Махон "Африквиль естеліктерінің картасы" онлайн жобасын жасады. Онда екі бұрынғы Африквиль тұрғынынан алынған құжаттар мен сұхбаттар ұсынылады, ал дереккөздер Африквильдің бұрынғы орнының әуе суретіндегі нақты жерлерге белгіленеді.