Кіріспе

Архитектуралық стиль

Колледждік готика – готикалық жаңғыру архитектурасының тармақшасы, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында АҚШ және Канададағы колледждер мен жоғары мектептердің ғимараттарында, сондай-ақ белгілі бір дәрежеде Еуропада кең таралған. Тарихи стильдің бір түрі болып табылады және ағылшын Тюдор және готикалық ғимараттардан шабыт алды. 21-шы ғасырда Корнелл, Принстон, Вандербильт, Вашингтон университеті және Йель сияқты мектептер мен университеттердегі жаңа, көзге түсетін ғимараттар арқылы қайтадан қолданысқа кірді. 20-шы ғасырдың басындағы көрнекті готикалық жаңғыру архитекторы және теоретик Ралф Адамс Крам өзінің "Готтық іздеу" атты кітабында готиканың білім беру мекемелеріне деген тартымдылығы туралы былай деп жазды: "Сәулет және оның туысқан өнерлері арқылы біз адамдарды өзгертуге және оларды сөзбен ықпал етуге тырысқандардан гөрі әлдеқайда күшті әсер ете аламыз. Шындықты тарату – біздің міндетіміз бен ең жоғары құрметіміз."

Басталуы

Готикалық жаңғыру архитектурасы американдық колледж ғимараттары үшін 1829 жылдан бастап қолданыла бастады, Огайо штатының Гамбиер қаласындағы Кеньон колледжінің кампусында "Ескі Кенион" аяқталған кезде. Тағы бір ерте мысалы – Нью-Йорк университетінің Вашингтон скверінде орналасқан Александр Джексон Дэвис салған Университет залы (1833–37, 1890 жылы бұзылған). Ричард Бондтың Гарвард колледжі үшін шіркеу сияқты кітапхананы, Гор Холлды (1837–41, 1913 жылы бұзылған) салған, ол басқа кітапхана ғимараттары үшін үлгі болды. Джеймс Ренвик-младшийдің Free Academy ғимараты (1847–49, 1928 жылы бұзылған), қазіргі Нью-Йорк қалалық колледжі үшін, осы стильде салынды. Лондонның Хэмптон-Корт сарайынан шабыттанған швед текті Чарльз Ульриксон Иллинойс штатының Гейлсбург қаласындағы Нокс колледжінде "Олд Мэн" (1856–57) жобасын жасады. Азамат соғысынан кейін американдық колледждердің кампустарына көптеген ерекше жоғары викториандық готикалық ғимараттар салынды. Мысалы, Вурчестер политехникалық институты (Бойнтон Холл, 1868, Стивен К. Эрл салған);

Қозғалыс

1880-жылдардың соңынан бастап Филадельфиялық архитекторлар Уолтер Коуп және Джон Стюардсон Брин-Мор колледжінің кампусын, жергілікті ерекшеліктерге және материалдарға ерекше сезімталдықпен салынған ағылшын готика стилінде кеңейтті. Оксфорд пен Кембридж университеттерінің архитектурасынан, сондай-ақ тарихшылдардан шабыт алған, бірақ сөзбе-сөз көшірме жасамайтын Коуп пен Стюардсон Колледждік готика стилін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1895–1911 жылдар аралығында Пенсильвания университеті, 1896–1902 жылдар аралығында Принстон университеті, 1899–1909 жылдар аралығында Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университеті үшін ғимараттар жинағын салуға тапсырыс берілді, бұл елдегі көптеген колледж кампустарын өзгертетін жаңа қозғалыстың басталуын білдірді. 1901 жылы Шепли, Рутан және Кулидж фирмасы Чикаго университеті үшін Колледждік готика стиліндегі кампусқа жоспар жасады және оны аяқтауға келесі 15 жыл жұмсады. Олардың кейбір жұмыстары, мысалы Митчелл мұнарасы (1901–1908), тарихи ғимараттардың дерлік толықтай көшірмелері болды. Джордж Браун Пост Нью-Йорк қалалық колледжінің жаңа кампусын (1903–1907) Манхэттендегі Гамильтон-Хайтс ауданында осы стильде жобалады. Бұл стильді 1904 жылы Сент-Луис, Миссуриде өткен Луизиана сатып алу көрмесінде көптеген адамдар көрді. Дүниежүзілік көрме мен 1904 жылғы Олимпиада ойындары Вашингтон университетінің жаңадан аяқталған кампусында өтті, сондықтан ғимараттарды 1905 жылға дейін пайдалануға болмады. 1908 жылы Чарльз Дона Магиннис Бостон колледжі үшін Гассон залын жобалағаннан кейін бұл қозғалыс одан әрі күш алды. Магнис пен Уолш жиырма бес шамасындағы басқа кампустарда, соның ішінде Массачусетс штатындағы Эммануэль колледжінің негізгі ғимараттары мен Нотр-Дам университетінің құқық мектебі үшін Колледждік готика стиліндегі ғимараттарды жобалады. Ральф Адамс Крам Принстон университетінің аспирантурасы үшін Колледждік готика стиліндегі бірнеше ғимараттарды (1911–1917) жобалады. Джеймс Гэмбл Роджерс 1917 жылдан бастап Йель университетінде кең ауқымды жұмыстар атқарды. Кейбір сыншылар оның тарихи фантазияны шектен тыс деңгейге жеткізгенін айтады, ал басқалары Йель кампусының әдемі және күрделі екенін мойындайды. Роджерс өсіп келе жатқан модернистік қозғалыстың сын-ескертпелеріне ұшырады. Оның собор сияқты Стерлинг мемориалдық кітапханасы (1927–1930), діни бейнелері мен әшекейлердің көп қолданылуы Йельдің өзінің студенттерінің бірінен қатты сынға ұшырады: таза заманауи қажеттіліктер үшін салынған заманауи ғимараттың ортағасырлық мәдениет пен ескірген иконографияға құмарлық тануының қажеті жоқ. Джон Расселл Поуп және Бертрам Гудхью (Роджерс жұмыс істеген Йельдің Стерлинг кітапханасының бастапқы эскизін салған) сияқты басқа архитекторлар Йельдің Колледждік готика стилінің ерекше нұсқасын қолдады және оған үлес қосты. Макмастер университеті Онтарионың Гамильтон қаласына көшкенде, канадалық архитектор Уильям Лайон Сомервилл оның жаңа кампусын (1928–1930) осы стильде жобалады.

Терминнің шығу тегі

Америкалық сәулетші Александр Джексон Дэвис 1853 жылы Коннектикут штатының Бриджпорт қаласындағы Харрал үшін салған өзінің "Англиялық колледждік готикалық үйінің" қолжазба сипаттамасында бұл терминнің авторы деп саналады. 1890 жылдары бұл бағыт "Колледждік готика" деп белгілі болды.

Аяқталуы

Коллегиялық готика кешендері көбінесе бір немесе бірнеше мұнараны, назар аудару үшін қолданылатын элемент ретінде қоспағанда, көлденең композициялар болды. Питтсбург университетінде Чарльз Клаудерге университет канцлері Джон Габберт Боуманнан готикалық мұнара нысанында биік ғимаратты жобалау тапсырылды. Оның салдарынан пайда болған "Оқу кафедралы" (1926–1937) ғимараты, кейінгі готикалық жаңғыру архитектурасының нақты шыңы деп сипатталады. Готикалық шпиль мен қазіргі заманғы көкжайдың үйлесімі, болаттан жасалған қаңқасы, әк таспен қапталған, 42 қабаттан тұратын бұл құрылыс әлемдегі екінші ең биік университет ғимараты және готика стиліндегі ғимарат болып табылады. Мұнарада 16 метрлік аркалармен тірелген, жарты гектар көлемдес готикалық зал орналасқан. Бұл ғимарат Клаудердің басқа да готикалық жаңғыру стиліндегі құрылыстарымен, оның ішінде Стивен Фостер ескерткішімен (1935–1937) және француз готикасының элементтерін қамтитын Хайнц ескерткіш шіркеуімен (1933–1938) үйлеседі.

ХХІ ғасырдағы қайта өрлеу

Соңғы жылдары бірқатар колледждер мен университеттер Колледждік готика стилінде жаңа, ірі ғимараттар тапсырыс берді. Олардың қатарында Принстон университетінің Порфириос Ассошиэйтс фирмасы жобалаған Уитман колледжі, сондай-ақ Йель университетінде Роберт А. М. Стерн архитекторлары жобалаған Бенджамин Франклин және Паули Мюррей колледждері бар. Оңтүстік Калифорния университетінің USC Village колледждік стильді қайта жаңғыртуға жасалған, қарапайым постмодернистік құрылыс болып табылады (Харли Эллис Деверо, 2017).