Кіріспе
Юмор – канадалық идентитінің ажырамас бөлігі. Канадалық юмордың ағылшын және француз тілдеріндегі бірнеше дәстүрі бар. Бұл дәстүрлер ерекше және кейде өте әртүрлі болғанымен, канадалықтардың ортақ тарихы мен Солтүстік Америкадағы және әлемдегі геосаяси жағдайына қатысты ортақ тақырыптар бар. Көбінесе мейірімді де, қарапайым да емес болғанымен, канадалық әдебиеттегі юморды автор Дик Буржуаз Дойл жиі «жұмсақ сатира» деп сипаттайды, бұл юморист Стивен Ликоктің юморды «өмірдің сәйкессіздіктерін мейіріммен қарастыру және оны көркем түрде бейнелеу» деп берген анықтамасына ұқсас. Канадалық юмордың негізгі сипаттамалары – ирония, пароди және сатира. Канадалық комедияда әртүрлі үрдістерді байқауға болады. Бір бағыты – радио немесе телесериалдардағы «типикалық» канадалық отбасының бейнесі. Мысалға, «La famille Plouffe» драма, юмор, саясат және дін араласып келетін туынды, сондай-ақ «King of Kensington» және «La Petite Vie» ситкомдары. Тағы бір маңызды бағыт – саяси және мәдени сатира: «CODCO», «Royal Canadian Air Farce», «La Fin du monde est à 7 heures» және «This Hour Has 22 Minutes» сияқты телешоулар, Ивон Дешамп және Рик Мерсер сияқты монолог оқушылар, сондай-ақ Мишель Трембле, Уилл Фергюсон және Эрик Никол сияқты жазушылар өз материалдарын Канада және Квебек қоғамы мен саясатынан алады. Басқа комедианттар абсурдты бейнелейді, олардың қатарында «The Kids in the Hall» және «The Frantics» телесериалдары, «The Arrogant Worms», «Three Dead Trolls in a Baggie» және «Bowser and Blue» музыкант-комедианттары бар. Сатира элементтері канадалық юмордың барлық түрлерінде кездеседі, бұл олардың әрқайсысында айқын көрініп, түрлі жанрларды және аймақтық мәдени ерекшеліктерді біріктіреді. Басқа елдердегідей, Канадада да аймақтық және этникалық стереотиптерді әжуалауға болады. Мысалы, «Ньюфи» анекдоттары («Ньюфи» – Ньюфаундленд аралынан келген адамды білдіретін сленгтік сөз) және ағылшын тілді канадалықтардың француз канадалықтарына, ал олардың керісінше стереотиптері туралы анекдоттар бар. Торонтодағы Хэмбер колледжі мен Монреальдегі École nationale de l'humour комедиялық жазу және сахналық өнерге арналған жоғары білім беру бағдарламаларын ұсынады. Монреаль екі тілде (ағылшын және француз) өтетін «Жақсы күлкі» фестиваліне және «Жақсы күлкі» мұражайына – екі тілдегі халықаралық комедия мұражайына ие.
Музыка
Канадада соңғы жылдары «комедиялық рок» деп сипатталатын бірнеше музыкалық топтар пайда болды. Barenaked Ladies, Odds, Crash Test Dummies, The Awkward Stage және Rheostatics сияқты топтар кейде тек жаңалыққа арналған топтар деп қате түсініледі, бірақ шындығында олардың көптеген әндері юморды ауыр әрі маңызды тақырыптарды ашу үшін пайдаланады. Corky and the Juice Pigs, Arrogant Worms, Three Dead Trolls in a Baggie және Bowser and Blue сияқты тағы бірқатар артистер әзіл-қалжың әндерін жазады. Нэнси Уайт – белгілі канадалық музыкалық сатирик, оның канадалық мәдениет және саясат туралы комедиялық халық әндері CBC радио бағдарламаларында жиі ойналады. Басты альбомдарындағы мазмұнды материалға қоса, фолк музыканты Джефф Бернер – ол сонымен қатар Rhinoceros Party партиясынан саяси лауазымға кандидат болған – сатирикалық әндерді жиі шығарады, мысалы, «2010 жылғы Ванкувер/Уистлер Олимпиадасының ресми әні (The Dead Children Were Worth It!)» әнін өзінің сайтынан тегін жүктеуге болады. Дон Аст – украиндық шатасқан иммигрант Нестор Пистор рөлінде өнер көрсеткен стендап комедияшы, ең үлкен жетістігіне Пистор кейіпкері ретінде ел әндерін орындаған альбомымен қол жеткізді. Оның «Winestoned Plowboy» синглы, Глен Кэмпбеллдің «Rhinestone Cowboy» әнінің пародиасы, 1977 жылы Канаданың кантри-музыка чарттарында хит болды; содан кейін Пистор дәстүрлі стендап комедияға оралды, бірақ келесі үш жылда «Жылдың комедиялық альбомы» номинациясын үш рет алды. Раппер Shad өзінің өлеңдерінде маңызды мәселелерді көтеріп, сонымен қатар юморды қолданумен де танымал; оның ең табысты синглдарының бірі «The Old Prince Still Lives at Home» үшін ол «The Fresh Prince of Bel Air» сериалының ашылу титрлерін пародиалайтын бейнеролик түсірді. Тағы бір белгілі канадалық музыкалық комедияшы – Мэри Лу Фаллис, ол классикалық опералық рөлдерде де, «Примадонна» комедиялық кейіпкері ретінде де өнер көрсетеді, бұл опера диваларының стереотиптерін пародиалайтын гастрольдік қойылым. Канадалық хэви-метал тобының вокалисі Девин Таунсенд музыкасында юморды қолданумен танымал. Punky Bruster және Ziltoid the Omniscient сияқты жобалар комедияға негізделген, ал Девиннің Strapping Young Lad хэви-метал тобы да сатира мен ирониялық лириканы пайдаланады.
Радио
Канаданың көптеген комедиялық актерлері мен орындаушылары радиодан, ең алдымен ұлттық Канада радио хабар тарату корпорациясы (CBC) желісінен бастады. Жеке комедиялық шоулар мен сегменттер желі пайда болғаннан бері бар болғанымен, назар көбінесе комедияшылардың белгілі бір тобын көрсететін нақты шоуларға аударылды. Канадалық радио комедиясының нағыз бастауы 1930 жылдардың соңында «The Happy Gang» бағдарламасының дебютімен басталды. Бұл ұзақ жылдар бойы апта сайынғы кеш болды, онда әндердің арасында көбінесе әзіл-қалжыңдар айтылып тұрды. Ол 1938 жылы дебют жасап, 1959 жылға дейін жалғасты. Уэйн мен Шустер шоуы 1946 жылы CBC радиосында дебют жасады, олардың көркем және талғампаз юморы 1960 жылдардың басына дейін үнемі эфирде естілді. Макс Фергюсонның ұзақ жылдар бойы көрсетілген «Таңғы астан кейін» және «Макс Фергюсон шоуы» қазіргі оқиғаларға негізделген қысқа сатирикалық скетчтерден тұрады, Фергюсон түрлі кейіпкерлерге дауыс берді. «Royal Canadian Air Farce» 1973 жылы дебют жасаған радио шоу ретінде басталды, онда негізінен саяси және кейіпкерлерге негізделген комедиялық скетчтер болды. Ол теледидарға толық көшуге дейін 24 жыл бойы көрсетілді. Бұл тақырыптық және саяси сатиралық радио бағдарламалардың дәстүрін қалыптастырды, ол «Double Exposure», «The Muckraker» және «What a Week» сияқты бағдарламаларға әсер етті. Радио комедиясының ең жаңсақ, сюрреалистік түрі 1980 жылдардың басында «The Frantics’ Frantic Times» радиошоуының дебютімен ашылды, ол 1981 жылдан 1986 жылға дейін өтті. Оның ақылды және сюрреалистік стилі канадалық радио комедиясының жаңа көзқарасын қалыптастырды, содан кейін «The Norm», «Radio Free Vestibule» және «The Irrelevant Show» сияқты жалғастырушы шоулар пайда болды. Тағы бір ұзақ жылдар бойы сақталған радио комедиялық бағдарлама – Стюарт Маклин жүргізетін «The Vinyl Cafe». Шоу Маклиннің Дэйв пен Морли оқиғаларына негізделген, Торонтодағы отбасы және олардың достары мен көршілері туралы қысқа әңгімелер сериясы; көптеген әңгімелер кітап түрінде жинақталды, ал кітаптар көбінесе Стивен Ликок еске алу медалін юмор саласында жеңіп алды немесе оған ұсынылды. 1990 жылдары сатирикалық және жаңсақ элементтер CBC радиосының екі ең танымал комедиялық шоуында бірікті: «The Dead Dog Cafe Comedy Hour» – бұл шоу бірінші ұлттардың көзқарасынан ұсынылған өткір сатиралық шығармалар мен жалпы көңіл көтеруден тұрды; және «Great Eastern» – бұл шоу ойдан шығарылған Ньюфаундлендтің «ұлттық» радиостанциясындағы ықтимал емес жаңалықтар, ойдан шығарылған мұрағаттық жазбалар және күмәнді археологиялық жаңалықтардан тұрды. CBC радиосы радиодағы комедиялық орындаушыларды дамытуда маңызды рөл атқарады. «Madly Off In All Directions» аймақтық скетчтер мен стендап комиктері үшін апталық ұлттық аламатқа айналды, бұл практика соңғы «The Debaters» және «Laugh Out Loud» серияларында жалғасуда. «Just for Laughs Radio» каналы SiriusXM спутниктік радиосы арқылы Канада мен АҚШ-қа бағдарламаланған және хабарландырылатын каналда негізінен канадалық комедиялар көрсетіледі.
Теледидар
CBC Television каналының алғашқы канадалық телесериалы – Стивен Ликоктің «Кішкентай қаланың күн сәулесі» атты көркем шығармасының бейімделуі болды. Канадалық теледидар комедиясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде комедиялық команда ретінде өнер көрсеткен, 1946 жылы радиоға, ал кейін 1946 жылы теледидарға көшкен Уэйн мен Шустер дуетінен бастау алды. Олар Канада және АҚШ теледидарындағы ең танымал комедиялық командалардың біріне айналды: «The Ed Sullivan Show» бағдарламасында 67 рет өнер көрсетті, бұл кез келген орындаушы үшін рекорд. Олардың «Жулиус Цезарь» эскизі, «Тогомнан қанды шаю» (Wash the Blood Off My Toga) атты эскизіндегі «Мен оған: «Жули, барма!» дедім», – деген сөздері ерекше аталып өтті. Уэйн мен Шустер 1980 жылдардың соңына дейін CBC теледидарында жаңа эскиздерді классикалық материалдарымен үйлестірген арнайы бағдарламалармен көрініс берді. 1953 жылы Radio Canada француз тілінде «La famille Plouffe» атты Канададағы алғашқы теледидарлық драманы шығарды. Бағдарлама 1954 жылдан 1959 жылға дейін CBC TV-нің ағылшын және француз тіліндегі арналарында көрсетілді (ағылшын тілінде – «The Plouffe Family»). Бұл драма, юмор және соғыстан кейінгі кезеңдегі Квебек жұмысшы табының отбасы туралы әлеуметтік сатирадан тұрды. CBC-нің алғашқы туындыларының бірі – Стивен Ликоктің «Кішкентай қаланың күн сәулесі» атты канадалық юмор жазуының классикалық туындысының теледидарлық бейімделуі болды. Канадалық теледидар комедиясындағы тағы бір жаңалық – «This Hour Has Seven Days» бағдарламасы. 1964 жылы жарық көрген бұл бағдарлама негізінен жаңалықтар журналы болғанымен, саяси сатира мен маңызды жаңалықтарды қамтыды. «Royal Canadian Air Farce», «This Hour Has 22 Minutes» және «Rick Mercer Report» сияқты кейінгі бағдарламалар «Seven Days» бағдарламасымен қалыптасқан саяси сатира дәстүрін пайдаланып, соңғы жылдары Канада теледидарының ең танымал комедиялық бағдарламаларының қатарына енді. 1968 жылы Торонтодан Лос-Анджелеске Роуэн мен Мартиннің «Laugh-In» бағдарламасында жұмыс істеу үшін көшіп келген канадалық Лорн Майклс 1975 жылы NBC комедиялық шоуын іске қосты. Жылдар бойы Дэн Айкройд, Мартин Шорт және Майк Майерс сияқты бірнеше канадалықтар SNL актерлік құрамына кірді. Майклс 1980-ші жылдары канадалық теледидар үшін «The Kids in the Hall» фильмін өндірді. Көптеген канадалық комедиялық шоулар саясат туралы тікелей айтпаса да, қоғамды және поп-мәдениетті сатиралық түрде бейнелей отырып, маңызды саяси мәлімдемелер жасады. Бұл «SCTV», «Buzz» және «CODCO» сияқты бағдарламаларды қамтыды. Әсіресе «CODCO» сезімтал тақырыптарды комедия арқылы шешуге тырысқаны үшін көп дау тудырды. Бастапқы мүшесі Энди Джонс CBC-нің Маунт Кашел жетімдер үйінің балаларды зорлауы туралы ашық саяси мәлімдеме жасайтын эскизді эфирге шығармағанына наразылық білдіріп, «CODCO»-дан кетті. «History Bites» сериалы тарихи оқиғаларды комедиялық эскиздер түрінде көрсеткенімен, қазіргі саяси оқиғалар мен әлеуметтік тенденцияларды сатиралық түрде бейнелеу үшін тарихи жағдайды жиі пайдаланды. «The Kids in the Hall», «4 on the Floor», «Bizarre» және «Puppets Who Kill» сияқты басқа бағдарламалар абсурдтық юморға толы болды және Chicken Lady, Mr. Canoehead және Super Dave Osborne сияқты кейіпкерлерді танымал етті. Басқа да маңызды скетч-сериалдарға «Zut!», «The Gavin Crawford Show» және «The Holmes Show» кірді. Канада теледидары комедия актерлерін де жиі көрсетеді. Аптасына бір комедиантқа негізделген танымал «Comics!» бағдарламасы Канаданың көптеген қазіргі комедия жұлдыздарының ұлттық теледидардағы алғашқы танысуы болды. «Just for Laughs» бағдарламасы Монреаль комедиялық фестивалінде өнер көрсеткен комедианттарды көп жылдар бойы көрсетіп келеді. Бұл бағдарламадан «Just For Laughs Gags» бағдарламасы да пайда болды, ол «Candid Camera» сияқты әзіл-қалжыңдарға толы бағдарлама. Канадада «Excuse My French», «King of Kensington», «Hangin' In», «Corner Gas», «Little Mosque on the Prairie», «Letterkenny», «Mr. D», «Kim's Convenience» және «Schitt's Creek» сияқты бірнеше танымал комедиялық сериалдар өндірілсе де, «Material World», «Mosquito Lake», «Snow Job», «Check it Out!», «The Trouble with Tracy», «Rideau Hall» және «Not My Department» сияқты көптеген басқа комедиялық сериалдар сыншылар мен көрермендер тарапынан көбінесе жағымсыз пікірлер алды. Алайда, сыншы Джефф Певир американдық теледидар да көптеген жаман комедиялық сериалдар шығарғанын атап өтті. Певирдің сөзіне қарағанда, айырмашылық – Канададағы теледидар өндірісінің экономикасы. Танымал емес американдық комедиялық сериал бірнеше аптадан кейін тоқтатылып, ұмытылуы мүмкін, ал канадалық телеарналар өздерінің инвестицияларын жоғалтуға батыл болмайды. Сондықтан канадалық комедиялық сериал рейтингіне қарамастан, өндірілген барлық эпизодтарды көрсетеді. Теледидар сыншысы Билл Бриукстің айтуынша, бұған бірнеше құрылымдық себеп бар: канадалық теледидар өндірісіне тән қысқа маусымдар бағдарламамен байланысуды қиындатады және маусымдар арасында аудиторияны жоғалту қаупін тудырады; канадалық телеарналардың маркетингтік бюджеті шектеулі болғандықтан, көрермендер бағдарламаның бар екенін білмейді; және бағдарламалар американдық комедиялық сериалдарға ұқсас болуға тырысады, американдық телеарнаға тиімді сатуды қамтамасыз ету үшін, бірақ сәтті болған канадалық комедиялық сериалдар, мысалы, «Corner Gas» немесе «King of Kensington», ерекше канадалық стильге ие болды. Герцтің таңдауларынан басқа, канадалық комедияның танымал тұлғаларынан өз таңдауларын сұраған қосымша материалдар Мерсердің «Rare Birds» және Левактің «You're Sleeping Nicole» фильмдерін атап көрсетті, ал Марк Крич Герцтің «Seducing Doctor Lewis» таңдауын қайталады. «Canadian Screen Awards» теледидар комедиясы үшін бірнеше сыйлықтарды ұсынады, соның ішінде «Үздік комедиялық сериал» және комедиялық сериалдардағы актерлік шеберлік, сценарий және режиссура үшін сыйлықтар. «Just for Laughs» және «SiriusXM Canada» канадалық стендап комедия актерлері үшін жыл сайынғы «SiriusXM Top Comic» байқауын өткізеді. Жыл сайынғы «Tim Sims Encouragement Award» жас комедия актерлеріне 2500 доллар көлемінде сыйлық тартады. «Stephen Leacock Memorial Medal for Humour» сыйлығы көркем және ғылыми-публицистикалық жанрдағы комедиялық әдебиеттерге беріледі.