Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жанартау әрекетінен пайда болған жердегі шамамен дөңгелек ойыс.
Roughly circular depression in the ground caused by volcanic activity
Жанартау кратері – жанартау әрекетінен пайда болған, шамамен дөңгелек пішінді ойыс. Ол әдетте бір немесе бірнеше газ шығару тесігі бар тостаған тәрізді құрылым болып келеді. Жанартау жарылысы кезінде еріген магма мен жанартау газдары жер астындағы магма камерасынан арна арқылы кратердің газ шығару тесігіне дейін көтеріледі, содан кейін газдар атмосфераға тарап, магма лава ретінде шығады. Жанартау кратері үлкен өлшемді және кейде өте терең болуы мүмкін. Белгілі бір жарылыс түрлерінде магма камерасы жеткілікті мөлшерде босап, оның үстіндегі жер көтеріліп, кальдера деп аталатын үлкен ойыс пайда болады.
A volcanic crater is an approximately circular depression in the ground caused by volcanic activity. It is typically a bowl shaped feature containing one or more vents. During volcanic eruptions, molten magma and volcanic gases rise from an underground magma chamber, through a conduit, until they reach the crater's vent, from where the gases escape into the atmosphere and the magma is erupted as lava. A volcanic crater can be of large dimensions, and sometimes of great depth. During certain types of explosive eruptions, a volcano's magma chamber may empty enough for an area above it to subside, forming a type of larger depression known as a caldera.
Геоморфология
Көптеген жанартауларда кратер лава ағындары және тефра сияқты шығарылған жанартаулық шөгінділерден пайда болған таудың басында орналасқан. Мұндай шоқты кратерінде аяқталатын жанартаулар көбінесе конустық пішінде болады. Басқа жанартаулық кратерлер жанартаулардың беткейлерінде кездеседі және олар әдетте беткейлік кратерлер деп аталады. Кейбір жанартау кратерлері жаңбыр және/немесе еріген қармен толық немесе ішінара толтырылып, кратерлік көлді құрай алады. Кратер жарылыс кезінде, жарылыстар немесе лава арқылы, немесе кейінірек эрозия нәтижесінде бұзылуы мүмкін. Бұзылған кратерлердің бір жағында жиегі төмен болады. Кейбір жанартаулар, мысалы, маарлар, тек кратерден ғана тұрады, онда тау мүлдем болмайды. Бұл жанартаулық жарылыс кратерлері магма суға қаныққан тау жыныстары арқылы көтерілгенде пайда болады, бұл фреатикалық жарылысқа себеп болады. Фреатикалық жарылыстардан пайда болған жанартау кратерлері көбінесе басқа анық жанартаулардан алыс жазықтарда кездеседі. Барлық жанартаулар кратерлерді құрамайды.
In most volcanoes, the crater is situated at the top of a mountain formed from the erupted volcanic deposits such as lava flows and tephra. Volcanoes that terminate in such a summit crater are usually of a conical form. Other volcanic craters may be found on the flanks of volcanoes, and these are commonly referred to as flank craters. Some volcanic craters may fill either fully or partially with rain and/or melted snow, forming a crater lake. A crater may be breached during an eruption, either by explosions or by lava, or through later erosion. Breached craters have a much lower rim on one side. Some volcanoes, such as maars, consist of a crater alone, with scarcely any mountain at all. These volcanic explosion craters are formed when magma rises through water saturated rocks, which causes a phreatic eruption. Volcanic craters from phreatic eruptions often occur on plains away from other obvious volcanoes. Not all volcanoes form craters.