Кіріспе

Кванттық жүйеден классикалық мінез-құлықты қалпына келтіру механизмі

Физикада дефазинг – кванттық жүйеден классикалық мінез-құлықты қалпына келтіретін механизм. Ол уақыт өте келе бұзылуға байланысты туындаған когеренттіліктің жойылуын және жүйенің бұзылуға дейінгі күйіне оралуын білдіреді. Бұл молекулалық және атомдық спектроскопияда, сондай-ақ мезоскопиялық құрылғылардың конденсирленген орта физикасында маңызды рөл атқарады. Мұның себебін металдардағы өткізгіштікті кванттық эффектілерді қамтитын классикалық құбылыс ретінде қарастыру арқылы түсінуге болады, бұл кванттық механикалық түрде есептелетін тиімді массаға енгізіледі. Бұған сондай-ақ өткізгіш электрондардың шашырау эффектісі ретінде қарастырылатын кедергі де қатысты. Температура төмендегенде және құрылғының өлшемдері айтарлықтай кішірейгенде, бұл классикалық мінез-құлық жоғалуы керек, ал кванттық механика заңдары өткізгіштің ішінде кез келген шашыраусыз баллистикалық түрде қозғалатын толқындар ретінде қарастырылатын өткізгіш электрондардың мінез-құлығын анықтауы керек. Көбінесе осылай болады. Алайда, мезоскопиялық құрылғыларда температура нөлге жақындағанда, өткізгіш электрондардың кванттық мінез-құлығын жоғалтуға қажетті уақыт – дефазинг уақыты, шекті емес, шексіз болады деген жайт Борис Альтшулер, Аркадий Аронов және Дэвид Е. Хмельницкийдің теориялық болжамдарын жоққа шығарды. Төмен температурада дефазинг уақытының қанығуы бірнеше ұсыныстар жасалғанмен, әлі де шешілмеген мәселе болып қана қоймайды. Үлгінің когеренттілігі тығыздық матрицасының диагональдық емес элементтерімен түсіндіріледі. Сыртқы электр немесе магнит өрісі, егер жиілігі екі кванттық күй арасындағы энергия айырмасына сәйкес келсе, үлгідегі екі кванттық күй арасында когеренттілікті тудыра алады. Когеренттілік шарттары дефазинг уақытымен немесе спин-спин релаксациясымен (T2) жойылады. Жарық арқылы үлгіде когеренттілік тудырылғаннан кейін, үлгі поляризациялық толқынды шығарады, оның жиілігі түсетін жарыққа тең, ал фазасы кері болады. Сонымен қатар, үлгі түсетін жарықпен қоздырылады және қозған күйдегі молекулалардың популяциясы пайда болады. Осы екі процеске байланысты жарық үлгі арқылы өтетін кезінде сіңіріледі, бұл сіңіру спектрі арқылы көрінеді. Когеренттілік T2 уақыт тұрақтылығымен жойылады, ал поляризациялық толқынның қарқындылығы төмендейді. Қозған күйдегі популяция да T1 бойлық релаксациясының уақыт тұрақтылығымен жойылады. T2 уақыт тұрақтылығы әдетте T1-ден әлдеқайда кішіді, ал сіңіру спектрінің ені осы уақыт тұрақтылықтарымен Фурье түрлендіруі арқылы байланысты, сондықтан T2 уақыт тұрақтылығы еннің негізгі факторы болып табылады. T2 уақыт тұрақтылығы фотон эхосы эксперименттері сияқты ультражылдам уақытпен шешілетін спектроскопия арқылы тікелей өлшенді. Егер энергиясы E болатын бөлшек температурасы T болатын ауытқушы ортаға ұшыраса, оның дефазинг жылдамдығы қандай болады? Әсіресе, тепе-теңдікке жақын (E ~ T) дефазинг жылдамдығы қандай және нөлдік температура шегінде не болады? Бұл сұрақ соңғы екі онжылдық бойы мезоскопиялық қауымдастықты қызықтырып келеді (төмендегі сілтемелерді қараңыз).

Басқа

(Оларда сілтемелер бар.)