Польшалық равин, Махарам Люблин (1558-1616)

Кіріспе

Польша раввині Махарам Люблин (1558 – 1616)

Мейір Люблин немесе Мейір бен Гедалия (1558 – 1616) – Польша раввині, Талмуд ғалымы және Посек («иудей заңын шешуші»). Ол Талмудқа жазған түсіндірмелерімен, «Мейір Эйнай Хахамим» еңбегімен кеңінен танымал. Ол сондай-ақ МаХаРаМ (ивритте «Біздің ұстазымыз, рабби Мейір») деп те аталады.

Өмірбаян

Махарам Польшаның Люблин қаласында дүниеге келген. Ол раввиндер отбасынан шыққан, ал әкесі Гедалия Талмудта білімді ғалым болған. Оның басты ұстазы – оның қайын атасы, Исаак ха Коэн Шапиро, Краков раввині. Махарамның Талмуд және Поскимдерді жақсы білуінің арқасында, ол 1987 жылы отыз жасқа толмағанда Краков раввині қызметіне шақырылды. 1591 жылы Лембергте раввин болып тағайындалды. (Лембергте ол раввин Джошуа Фалькпен ажырасу мәселесі бойынша дауласты.) 1613 жылы Люблинде раввин болып, ешива ашты. Ол Талмудтағы білімімен танымал болғандықтан, сол жердегі Рош Ешива лауазымында кеңінен белгілі болды. Оның көптеген шәкірттері көрнекті раввиндерге немесе ешива басшыларына айналды; ең танымал шәкірті – Исаия Хоровиц (Шелах Хакодеш) болуы мүмкін. Махарамның қызы Бенямин Бейниш Гельернерге үйленді, оның ата-анасы раввин Захария Мендель Гельернер және Прага махаралының қызы болды. Оның бір әпкесі Ехуда ха Кохен Кацпен үйленді, олардың ұлы Моше ха Кохен Кац болды, ол өз кезегінде Польшаның бір күндік патшасы болған Саул Вальдің немересі Нессла Вальға үйленді, және олардың алты баласы болды. Махарам Лембергте Даян және раввин болып қызмет еткен кезде, ол раввин Джошуа Фалькпен (Сема деп аталған) ажырасу мәселесі бойынша дауласты. Бұл дау өте жаманға айналып, Махарам раввин Джошуа Фальктің абыройына нұқсан келтірді. Раввин Авраам Шренцель, Джошуа Фальктің шәкірті және ықпалды ғалым, осылайша өзінің рабиінің абыройын қорғады және Махарам жергілікті биліктің бұйрығымен қаладан кетуге мәжбүр болды. Р. Мейр айналасындағы адамдарды сынауға бейім болды, өз заманының ең беделді ғалымдарын, соның ішінде Рема, Бейс Йосеф, Махарша, Махаршалды сынға алды. Ол тіпті ришонимдер қателік жасады деп ойласа, олармен келіспеді. Ол өз пікірін "күмәндісіз" және "мәселені басқаша шешуге жол жоқ" деп қатаң түрде жоққа шығарды. Талмудқа Махаршаның түсіндірмесі алғаш рет басылғанда, ол оны мойын бұрып, "мен жазғанымнан оның білім үйінде қол-аяғын таба алмайтынын көресіз, бұл қателік" деп жазды. Тек кейіннен ол Махаршаның өте құрметті ғалым екенін түсінгенде, оған "және болған нәрсе болды, ал махаббат барлық күнәларды жабады" деп мойындады. Бірде ол өзінен төмен саналатын Вормс раввині өзінің пікірін қабылдамағанда, қатты ренжіді. Ол Люблин синагогасында оны ұялтуды және қауым басшыларымен бірге оны лауазымынан төмендетуді қалағанын жазды, бірақ ол "бәлкім, мен сияқты адамның өзі сияқты адаммен айналысқаны оған құрмет болар" деп шешті. Люблиндегі ешиваның басшысы болған кезде, Махаршалдың күйеу баласы Р' Шимон Вольф Ауербах сол қаладағы басқа ешиваны басқарды. Олардың әрқайсысының түсіндіру стилі әртүрлі болды, және бұл әдетте студенттердің арасында дауға әкелді, өйткені әркім өз рабиінің дұрыс жолы бар деп мәлімдеді. Содан бастап, қауым басшылары студенттерге раввиндердің жаңа түсіндірмесі туралы бір-біріне айтуға тыйым салды және бұл тыйымды бұзған әркім Ешивадан шығарылады деп жарлық шығарды. Алайда бұл ұзаққа созылмады. Бірде Махарам Тосафотты түсіндіруде қиындыққа тап болған кезде және Р' Шимон Вольф мәселені қалай шешкенін білгісі келгенде, ол өз студенттерінен мұны табуды сұрады. Олар Р'Шимон Вольфтың бір шәкіртімен кездесіп, оны ұрып-соғып, раббидің түсіндірмесін қайталауға мәжбүр етті. Бұл туралы естіген соң, Махарам өзінің ғана түсінігі дұрыс екенін ашық айтты. Екі ешива арасында үлкен дау туындады. Люблин басшылары Амстердамның Шломо Абоав Равқа хат жіберіп, қайсысының дұрыс екенін шешуге шешім қабылдады, және екіншісі Ешиваның басшысы лауазымынан айырылады. Амстердамнан жауап келгенде, ол R Шимон Вольфтың пайдасына екені анық болды. Қоғамдық жетекшілер Махарамды ешива басшысы лауазымынан төмендетуге шешім қабылдады. Бірақ кішіпейіл Р. Шимон Вольф бұл шешімді қабылдамады. Оның орнына олар Махршаны Люблиндегі раввиндік қызметке шақырды. Махрша Шаббат күні кешке уағыз айтып, Люблин қауымын осы екі Тора алпауытын өз араларында ұстауға көндірді, сонда дау аяқталды.

MaHaRam was born in Lublin, Poland. He was descended from a family of rabbis, and his father, Gedalia, was an eminent Talmudist. His principal teacher was his father in law, Isaac ha Kohen Shapiro, rabbi of Kraków. MaHaRam's knowledge of the Talmud and Poskim was such that he was invited to the rabbinate of Kraków in 1587, when he was not yet thirty years old. In 1591 he became rabbi at Lemberg. (In Lemberg he was engaged in a controversy with Rabbi Joshua Falk concerning a bill of divorce.) In 1613 he became rabbi at Lublin and established a yeshiva. He was well known in the role of Rosh Yeshiva there, owing to his renown as a Talmudic scholar. Many of his students became prominent rabbis or heads of yeshivot; his most famous student is probably Isaiah Horowitz (Shelah HaKodesh). A daughter of the MaHaRam was married to Benjamin Beinisch Gelernter, whose parents were Rabbi Zachariah Mendel Gelernter and the daughter of the Maharal of Prague. One of his sisters married Yehuda ha Kohen Katz and they had Moshe ha Kohen Katz as their son, who in turn will marry Nessla Wahl, granddaughter of Saul Wahl, who is said to have been King of Poland for one day, and with whom he had six children. While the MaHaRam served as Dayan and Rabbi in Lemberg a dispute broke out between him and Rabbi Joshua Falk (known as the Sema) regarding a bill of divorce. The controversy turned out ugly and the MaHaRam offended the honor of rabbi Joshua Falk. Rabbi Abraham Shrenzel, a student of Joshua Falk and an influential scholar, thus avenged the honor of his rabbi and the MaHaRam was forced to leave the city by order of the local government. R' Meir was a sharp polemicist and critical of the people around him, and did not refrain from criticizing the most respected scholars of his generation, including the Rema, Beis Yosef, Maharsha, Maharshal. He even disagreed with the Rishonim when he felt that they have erred. He was forceful in rejecting opinions of his own "without any doubt, and there is no way of settling [the issue] in any other way." When the Maharsha's commentary to the Talmud was first printed, he dismissed it and wrote, "from what I wrote you can see that he can't find his hands and feet in the house of learning, and it is an error." Only later when he realized that the Maharsha was a greatly respected scholar, he confessed to him "and what happened happened, and love covers all sins." When a rabbi in Worms, whom he thought to be a lesser authority than him, rejected his opinion he was deeply offended. He writes that he wanted to embarrass him in the synagogue of Lublin and to convene with the leaders of the communities to demote him from his position, but he decided not to because "perhaps it will be an honor for him that a person like me is occupied with someone like him". While he served as the head of the Yeshiva in Lublin, R' Shimon Wolf Auerbach, the son in law of the Maharshal, headed another Yeshiva in the same town. They both had different styles of interpretation, and this usually lead to quarreling among the students as everyone claimed that their Rabbi had the correct way. From then on, the communal leaders decreed that the students could not tell one another of the new interpretation of the Rabbis and that whoever violated this ban would be expelled from the Yeshiva. However, this didn't last for too long. When the MaHaRam once had difficulty explaining Tosafot and was eager to find out how R' Shimon Wolf had resolved the issue, he asked his students to find out. When the right opportunity came up, they grabbed one of the students of R' Shimon Wolf, beat him up and forced him to repeat the interpretation of his Rabbi. When the MaHaRam heard of it, he openly declared that only his interpretation is the correct one. A great controversy flared up between the two Yeshivot. The leaders of Lublin decided that they would send a letter to Shlomo Aboav Rav of Amsterdam to decide which one is the correct interpretation, and whichever interpretation he deems appropriate, the other would lose the right to remain as head of the Yeshiva. When the answer came back from Amsterdam it was clear that it was in favor of R Shimon Wolf. The communal leaders decided to demote the MaHaRam of his position as head of the Yeshiva. But the humble R Shimon Wolf refused to accept this decision. Instead, they invited the Maharsha to assume the Rabbinate in Lublin. The Maharsha gave a sermon on Shabbat night and convinced the community of Lublin to keep both of these Torah giants among them, and the controversy ended.

Шығармалары

Оның ең танымал еңбегі – "Меир Эйнэй Хахамим" ("Мейр Эйнэй Хахамим") – Талмуд, Раши және Тосафотқа жасалған "іс-практикалық түсініктеме". Оны оның ұлы Гедалия жариялаған, содан бері Талмудтың негізгі барлық басылымдарында "Махарам" деген атпен жарық көріп келеді. Бұл Талмудқа арналған маңызды түсініктемелердің бірі саналады. Түсініктемелер көбінесе қысқа және қарапайым түсіндірмелерді қамтиды. Оның өлімінен кейін, оған қойылған 140-тан астам халахилік сұрақтар "Манхир Эйнэи Хахамим" атты үкімдер жинағында жарияланды.