Кіріспе

CERN мұражайы (Мейрин, Швейцария)

Микрокосмос немесе CERN мұражайы – CERN бөлшектер физикасы зертханасының жұмысын және оның маңызды үдегішін, Үлкен адрондық коллайдерді (LHC) таныстыратын интерактивті көрме. Ол алғаш рет 1990 жылы жұртшылыққа ашылды және 2022 жылдың қыркүйегінде түпкілікті жабылды, 2023 жылы Ғылым қақпасымен алмастырылды. Көрменің соңғы нұсқасы 2016 жылдың қаңтар айында ашылды, оны CERN испандық дизайн тобы Indissoluble компаниясымен бірлесіп әзірледі.

Тарих

Жоба 1988 жылдың ақпан айында ЦЕРН дирекциясымен бекітілді. 1989 жылы көбінесе аяқталған бастапқы құрылыс Женева кантонының, Швейцария Конфедерациясының, көрші Францияның, банктердің және өнеркәсіптік фирмалардың жарналары есебінен қаржыландырылды.

Негізгі экспонаттар

Көрмеде көптеген нақты нысандар көрсетілді, келушілерді CERN-нің негізгі орналымдары арқылы саяхатқа шығарып, сутектің баллонынан бастап – LHC-ге жіберілетін протондардың бастауы, үдеткіш тізбегінің алғашқы қадамы – линактан, содан кейін үлкен адрондық коллайдердің бөлігінің моделіне дейін, оның ішінде супер өткізгіш магниттердің элементтері бар. Келушілер дисплейлермен өзара әрекеттесіп, бөлшектер үдеткішінің басқаруын сынап көре алады – LHC-де протондарды үдетуді және эксперименттер ішінде оларды соқтығыстыруды симуляциялай алады. Көрмеде LHC-дегі CMS экспериментінің толық қимасының 1:1 масштабтағы моделі болды. Есептеу бөлімінде эксперименттер жыл сайын шығаратын 30-40 петабайт деректі сақтау үшін пайдаланылған Oracle дерек таспаларының бір бөлігі көрсетілді, бұл деректер LHC Computing GRID арқылы талдау үшін қолжетімді болды. Көрмеге қосымшада басқа тарихи артефакттар да болды, мысалы, 1981-1984 жылдары CERN-дегі Супер Протон Синхротронында жұмыс істеген UA1 детекторының орталық трекері, ол W және Z бозондарының ашылуына көмектесті.

Арнайы жобалар

2013 жылы Әлемдік желінің тууымен байланысты бастапқы аппараттық және бағдарламалық қамтамасызданды сақтау жобасы басталды. Алғашқы кодтың бір бөлігі Тим Бернерс-Лидің ЦЕРН мұражайындағы NeXT компьютерінде сақтаулы және компьютердің тарихи жәдігер саналуына байланысты әлі қалпына келтірілген жоқ. Бұл күш-жігер ғылыми-зерттеу орталығының желіні әлемге сыйлаған күнінің 20 жылдығымен бірге жүрді.

Микрожұлдыздар бақшасы

Микрокосмос бақшасы 1976-1980 жылдар аралығында CERN-нің ғылыми-зерттеу бас директоры болған Леон Ван Ховтың құрметіне оның атымен аталатын алаң болып табылады. Бақшада бұрынғы CERN эксперименттерінен алынған бірнеше ірі бөліктер орналасқан.

Орналасқан жері

Микрокосмос Швейцарияның Женева кантонында, Мейрин қаласының жанындағы CERN-де орналасқан. Кіру тегін, алдын ала брондаусыз, аптасына 6 күн бойы ашық болатын.