Кіріспе
Қауіпті ортада тыныс алуға мүмкіндік беретін немесе көмектесетін жабдық. Тыныс алу аппараты немесе жиынтығы – адамға қауіпті ортада тыныс алу мүмкін болмағанда, қиын, зиянды немесе қауіпті жағдайда тыныс алуға мүмкіндік беретін, немесе тыныс алуға көмектесетін жабдық. Респиратор, медициналық желдеткіш немесе реаниматор да тыныс алу аппараты саналады. Бірнеше адам пайдаланатын кеңістікте сыртқы ауадан өзге тыныс алу газын жеткізетін немесе қайта өңдейтін жабдықтар әдетте өмірді сақтау жүйесінің бөлігі ретінде аталады, ал бір адамға арналған өмірді сақтау жүйесі тыныс алу аппаратын қамтуы мүмкін, егер тыныс алу газы пайдаланушыға, емес, оның орналасқан кеңістігіне берілсе. Тыныс алу аппараттары түрлеріне қарай бірнеше жолмен жіктелуі мүмкін: тыныс алу газы көзі бойынша: өздігінен газбен жабдықталу, қашықтан газбен жабдықталу немесе тазартылған сыртқы ауа, ортасы бойынша: су астында/гипербарикалық, құрлықта/нормабарикалық немесе биік тауларда/гипобарикалық, тыныс алу контуры түрі бойынша: ашық, жартылай жабық немесе жабық контур, газбен жабдықталу түрі бойынша: тұрақты ағын, талап бойынша немесе қосымша, тыныс алуды қозғаушы күші бойынша: пайдаланушының тыныс алу күші немесе сыртқы көзден механикалық жұмыс, жұмыс режимі бойынша қысым: сыртқы қысымда немесе сыртқы қысымнан оқшауланған күйде, газ қоспасы бойынша: ауа, оттегімен байытылған ауа, таза оттек немесе аралас газдар, мақсатына қарай: су астына сүңгу, альпинизм, авиациялық, өнеркәсіптік, авариялық және құтқару, медициналық. Пайдаланушының тыныс алу интерфейсі – тыныс алу аппаратының тыныс алу газын пайдаланушыға және одан бағыттайтын жеткізу жүйесі. Әдетте бет маскасы, капот немесе шлем қолданылады, бірақ кейбір медициналық араласуларда инвазивті әдіс қажет болуы мүмкін. Кез келген бірлік бірнеше түрге жатады. Су астына сүңгуге арналған, кеңінен танымал жиынтық – өздігінен жабдықталған, ашық контурлы, талап бойынша жабдықталатын, жоғары қысымда сақталған ауа, сыртқы қысымдағы, су астына сүңгуге арналған түр, тістеп ұстауға арналған ауыздық арқылы жеткізіледі.
A breathing apparatus or breathing set is equipment which allows a person to breathe in a hostile environment where breathing would otherwise be impossible, difficult, harmful, or hazardous, or assists a person to breathe. A respirator, medical ventilator, or resuscitator may also be considered to be breathing apparatus. Equipment that supplies or recycles breathing gas other than ambient air in a space used by several people is usually referred to as being part of a life support system, and a life support system for one person may include breathing apparatus, when the breathing gas is specifically supplied to the user rather than to the enclosure in which the user is the occupant. Breathing apparatus may be classified by type in several ways:
by breathing gas source: self contained gas supply, remotely supplied gas, or purified ambient air,
by environment: underwater/hyperbaric, terrestrial/normobaric, or high altitude/hypobaric,
by breathing circuit type: open, semi closed, or closed circuit,
by gas supply type: constant flow, supply on demand, or supplemental,
by ventilatory driving force: the breathing effort of the user, or mechanical work from an external source,
by operational pressure regime: at ambient pressure or in isolation from ambient pressure,
by gas mixture: air, oxygen enriched air, pure oxygen or mixed gases,
by purpose: underwater diving, mountaineering, aeronautical, industrial, emergency and escape, and medical. The user respiratory interface is the delivery system by which the breathing apparatus guides the breathing gas flow to and from the user. Some form of facepiece, hood or helmet is usual, but for some medical interventions an invasive method may be necessary. Any given unit is a member of several types. The well known recreational scuba set is a self contained, open circuit, demand supplied, high pressure stored air, ambient pressure, underwater diving type, delivered through a bite grip secured mouthpiece.
Анықтама және қолданылу аясы
Семантикалық тұрғыдан алғанда, тыныс алу аппараты термині тыныс алуды қамтамасыз ету немесе жеңілдету үшін арнайы жасалған жабдықтар мен материалдардың кез келген жиынтығын білдіреді. Бұл жиынтыққа ең қарапайым шнорхель немесе жасанды тыныс жолы сияқты құралдардан бастап, анестезия машинасы немесе ғарыш костюмі сияқты күрделі жабдықтар да кіруі мүмкін. Нақты қолданылуы әртүрлі, сондықтан тыныс алу аппараты, тыныс алу жиынтығы, желдеткіш және респиратор терминдерінің мағыналары ұқсас және бір-бірімен толысады, бұл таңдалған дереккөздерге байланысты өзгереді.
Тыныс алу аппаратын жасаудағы адам факторы
Тыныс алу аппаратын жобалаудағы адам факторы – пайдаланушы мен құралдың арақатынасының құралдың жобасына тигізетін әсері. Тыныс алу аппаратын пайдаланушы тірі қалуы немесе денсаулығын сақтауы, ыңғайлы жағдайда болуы және құралды пайдалану кезінде қажетті міндеттерді орындауы үшін осы құралға сенеді. Құралдың құрылымы оның қажетті функцияларды орындаудағы тиімділігіне зор ықпал етеді. Оны киюге қолайлы болуы керек, сондай-ақ құрамдас бөліктеріне байланысты жарақат немесе аллергиялық реакция тудырмауы тиіс. Құрал сенімді болуы керек, пайдалану кезінде үнемі назар қажет етпеуі немесе түзетуді талап етпеуі керек. Ал егер мүмкін болса, бұзылған жағдайда, түзету шараларын ең аз тәуекелмен жүзеге асыру үшін, құралдың жұмысы біртіндеп нашарлауы керек.