Кіріспе

Қорықта бір кезде Ұлыбританиядағы жалпы суқайырдың ең ірі көбею ошағы болды, және олар әлі де қорықтың қорғалатын ерекшелігі болып табылатын болса да, 2006 жылдан бастап және одан кейінгі жылдары суқайыр ошағы күрт азайды. Қорық сонымен қатар халықаралық маңызы бар шағала тұрақтарына және жалпы және сұр ителкелердің, басым түрі сұр ителкелердің шоғырланған жері бар қорғалған ителкелерге де үйіршік. Бұл жер Халықаралық табиғатты қорғау одағы тарапынан II санаттағы қорғалатын аумақ деп белгіленген. Құмдар Форви ауылының орны болды, ол құмның жылжуына байланысты тасталып қалған.

Форви құмдары

Форви құмдары Шотландиядағы ең үлкен ұшып жатқан құмдардың бірі болып табылады. Форви құмдары соңғы мұз дәуірінің соңында өзендер арқылы жағалауға жеткізілген шөгінділердің қалдықтарынан пайда болған. Шөгінділер теңізге тұнып, толқындар мен желдің әсерінен жағаға біртіндеп жуылды. Форвидегі құм төбелерін үш ерекше бөлікке бөлуге болады. Қордың ең оңтүстік бөлігі Итан өзені теңізге құятын жердегі құм сілкісінен тұрады. Солтүстікке қарай құм көтерілген жағажайлардың террасалары мен мұздық тастардың үстінде жатыр. Бұл аймақтың солтүстігінде құм тас үстіне орналасқан, ал тас пен құмның арасында әртүрлі тереңдіктегі мұздық шөгінділері жатыр.

Флора мен фауна

Қорық аумағында кең құмды жағалаулар, жылжымалы және бекітілген құм төбелер, құмды жайылымдар мен жазық далалар, сондай-ақ өсімдік жамылғысының тікелей дамуы бар. Құм төбелердің даму сатылары әртүрлі, және олар маррам (Ammophila arenaria), қызыл шалғын (Festuca rubra), қараторғай (Empetrum nigrum), төрт жапырақты жусан (Erica tetralix), қара қамыс (Carex nigra), батпақты суыртқы (Hydrocotyle vulgaris) және жайылмалы тал (Salix repens ssp. argentea) сияқты көптеген өсімдік түрлерін қамтиды. Құмдар мен Итан сағасының арнайы қорғалатын табиғат ескерткішінде (SSSI) қамтылған қамырлы өсімдіктер – ерекше сақталатын түрлер. (Astragalus danicus, Carex maritima, Coeloglossum viride, Corollarhiza trifida, Gentianella campestris, Platanthera bifolia, Salsola kali, Mertensia maritima, Radiola linoides және Teesdalia nudicaulis) Олардың бесеуі Ұлыбританияда сирек кездесетін түрлерге жатады (Equisetum variegatum, Festuca arenaria, Ophioglossum azoricum, Potamogeton filiformis, Puccinellia distans). Форвиде төрт түрлі шағалақ көбейеді, олар құм төбелерде және жағажайда ұя салады. Кішкентай шағалақтар мен арктикалық шағалақтар жағалауды және биік жағажайларды ұнатады, ал ақбас шағалақтар мен қарабас шағалақтар құм төбелердегі маррам арасында ұялайды. Шағалақтардың көбеюі жылдар бойы ауытқып келді, ал 1995 жылдан бері NatureScot қарға, қара марқұмдар мен түлкілерді іріктеп қырып тастау шараларын жүзеге асырып келеді. Соңғы жылдары ақбас шағалақтар мен қарабас шағалақтар колониялары 2019 жылы тіркелген рекордтық көрсеткіштерге жетіп, көбеюде үлкен табысқа қол жеткізді. Сағаның лайлы жерлері көшпенді құстар үшін, мысалы, суысар, құлқа, алтын құрлықаяқ, қызылқұйрық, құмқұс және қызыл аяқ құс үшін маңызды қыстау орны болып табылады, және әр көктемде 15 000-ға жуық қазды көруге болады. Қорықтың солтүстік бөлігіндегі жартастарда солтүстік фулмар, қара шағалақ, каракөк, тоқылдақ және қарабатыр сияқты көптеген теңіз құстарының көбейетін колониялары орналасқан. Сондай-ақ, қысқақұлақты сұңқар, жалман, көкпар, аққу және бүркіт сияқты жыртқыш құстар да жиі кездеседі, және Форвидеде құстардың 255 түрі тіркелген. Форви – сұр және қарапайым ителкелерді бақылауға танымал орын, олар Итан сағасының аузындағы жағажайлар мен лайлы жерлерге шығады. 2014 жылғы «Ителкелерді қорғау (Белгіленген теңіз жағалаулары) (Шотландия)» жарлығы 194 белгіленген жағалау орнында ителкелерге қосымша қорғау шараларын енгізді, ал 2017 жылы Форви ұлттық табиғат қорығындағы ителкелердің жағалау орнына осы мәртебе берілді және заңдық қорғау шаралары қолданылды. Ителкелерге ыңғайсыздық тудырмау үшін Ньюбург жағажайында бақылау орны құрылған. Ителкелердің саны жылдам өсіп келеді, олардың саны 1000-нан 3000-ға дейін жетеді. Дельфиндер Форви жағалауында кездеседі, ал Итан өзенінде сусарлар бар. Форвидеде және Солтүстік-Шығыс Шотландияға тән басқа сүтқоректілер: елік, қызыл түлкі, бадджер және тояқ.

Тарих

Форвидің жағалауында адамдардың ұзақ жылдар бойы қоныс тепкен тарихы бар. Адам қызметінің ең ерте дәлелі шамамен 8000 жыл бұрын жасалған кремний өңдеу орындары мен ұлу шеллектері түрінде сақталған. Археологиялық қазбалар неолит дәуірінен (шамамен 6000 жыл бұрын) жерлеу обаларын, сондай-ақ қола дәуірінен (көму қалдықтарын сақтау үшін салынған) шеткі обаларды ашты. Форвиден табылған қола дәуірінің басқа да заттарына диірмен тасының бөліктері мен қыш ыдыстардың сынықтары жатады. Б.з.д. 700 жыл шамасында салынған 31 үйшіктен тұратын кішкентай ауылдың қалдықтары да анықталды. Ауылдан табылған заттарға қаптал бұрандалар, білезіктер, диірмендер және қыш бұйымдар кіреді. Құм төбелердің ішінде тастамалған Форви ауылы орналасқан. Ауыл шіркеуін қазба жұмыстары көрсеткендей, ол 12 ғасырда, Әйелі Адамнанға арналып салынған, ал шіркеу ішіндегі жерлеулердің мерзімі 15 ғасырда қирағандығын көрсетеді: жергілікті халық ауыз әңгімелерінде 1413 жылдың тамыз айында тоғыз күндік дауылдың ауылды құмға көміп кеткені туралы айтылады. 1959 жылы Форви құмдары Табиғатты қорғау кеңесі (NatureScot-тың алдыңғы органы) мен жер иелері арасындағы келісім бойынша ұлттық табиғи қорық (NNR) деп жарияланды; 1979 жылы NNR Ythan Estuary-ді қамту үшін кеңейтілді. 2003 жылы жер иелерінен жерлер сатып алынды, ал қалған жерлер 2012 жылы сатып алынды.

Дүниежүзілік соғыстар кезінде

Форви I және II дүниежүзілік соғыстарда белсенді болды, бірақ аймақтың қолданылуы туралы өте аз мәлімет сақталған. 1900 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін тоғыз тесікті гольф алаңы болды деген қате пікір таратылған. 1900 жылы Леди Кэткарт үшін салынған алаң батыс жағалаудағы Уист аралында орналасқан. Форви мен Ньюбургтің орналасуын Абердиндегі Дон өзенінің сағасы деп жаңылыстыруға болады. Осыны ескере отырып, Итанның сағасы төңірегінде қорғаныс құрылыстары орнатылды. Олар 143-ші пионер корпусының құрамындағы қосалқы бекіністер, екі пулемет батареясы және танкке қарсы тосқауылдардан тұрды. 1941 жылдың сәуірінен қазан айына дейін жағалаудың осалдығын бағалау кезінде Форви осы тізімге енді және «миналармен тосылған» деп белгіленді. Мина өрісі шығыстан батысқа қарай созылды (WO ref 31/521474 – 538472). Бұл британдық С типіндегі миналар, олардың салмағы шамамен 65 фунт болатын. 1944 жылдың шілдесінде аймақты тазалау кезінде, құмның жылжуына байланысты бірқатар миналар табылмады. Миналарды тазалау аймақтың сыртқы түрін сәл өзгертті, себебі Корольдік инженерлердің бомбаларды жою бөлімі миналанған аймақтағы өсімдіктерді өртеу үшін Брен тасымалдағышын (жантүршіктің құралы ретінде белгілі) отты тастау құрылғысы ретінде пайдаланды. Тазалау жұмыстары мен мина өрісінің орналасуы туралы мәліметтер Шотландияның солтүстік-шығысындағы Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған жергілікті кітапта жазылған. Кейбір күндері 222 мина залалсыздандырылғаны көрсетілген, нақты саны белгісіз, бірақ аймақты тазалауға бірнеше ай кетті. 1944 жылдың 27 шілдесінде Форвиде минаны залалсыздандыру кезінде 11-ші ротаның сапёрі Гарри Дин (28 жас) қаза тапты. Сапер Дин Йоркширде жерленген. Форви құмдары Гордон Хайленд әскерлері мен Хайленд жеңіл жаяу әскерін шөлдегі соғысқа дайындау үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, Форви Моорда сарбаздар граната, танкке қарсы гранаталар және екі дюймдік минометтерді қолдану бойынша оқытылды. Соғыстан бері минометтік снарядтар моордың әртүрлі жерлерінен табылған. Аймақта әлі де кратерлер көрініп тұр. Форвиде оқытылған сарбаздар Слейнс лоджасында және Коллистондағы ғимараттарда орналастырылды. 1940 жылдың 3 қарашасында Люфтваффе Форви Линкске 30 жоғары жарылғыш бомба тастады. Бұл Абердиншир азаматтық қорғаныс тізілімінде тіркелген, ал кратерлерді 1941 және 1946 жылғы әуе суреттерінде көруге болады. Сарбаздар жаттығу өткізген кезде, моор жергілікті тұрғындар үшін жабық болды. Алайда, жексенбі күндері жергілікті тұрғындар моорды пайдалана алатын. Осы уақытта жергілікті тұрғындар азық-түлік рационированиеланғандықтан, құстардың жұмыртқаларын жинады, сонымен қатар қоянның көп қоры болды. 1941 жылдың 30 қарашасында үш жергілікті бала қоян ұясынан жарылмаған танкке қарсы граната тапты, оны әскер үй күзшілеріне көрсеткен. Бір жігіт (Алекс Росс) оны лақтырып жіберді, ол жарылып, бір көзін жойды. 1941 жылдың 31 наурызында британдық «Мелроуз Абби» кемесі жағаға тірелді. 1941 жылдың 2 сәуірінде ол жарылғыш теңіз минасына тиіп, бортына үлкен тесік жасады және Итан өзенінің түбіне шөкті. Осы уақытта Форви Сэндс кемесіне қорғаныс үшін пулемет орнатылды, сонымен қатар оны жылжыту жоспарлары жасалды, өйткені ол өтетін ұшақтардың нысанасы болуы мүмкін еді. Кеме 1941 жылдың 26 шілдесінде қайтадан суға шығарылып, жөндеу үшін Абердинге сүйретілді. Кейіннен ол 1942 жылдың 27 желтоқсанында Азор аралдарының солтүстік-шығысында U 356 суасты қайығымен батырылды. Бірнеше веб-сайттар осы оқиғаны растайды, бірақ төмендегі сілтемедегі ақпаратқа қайшы келеді, онда «Мелроуз Аббиге қатысты, ол 1945 жылдың мамырында Корольдік теңіз күштерінен босатылды және бұрынғы иелеріне, Associated Humber Lines компаниясына қайтарылды» делінген. Екінші сілтеме кеме атауларының шатасуын шешуге көмектеседі. Форвидің бекінісінен басқа, 942-ші қорғаныс батареясының басқаруында екі жылжымалы теңіздік 4 дюймдік зеңбірек орналастырылды. 1942 жылдың 26 қаңтарында Hackley Head маңындағы мұз дауыл кезінде SS Lesrix кемесі, машиналарды тасымалдап бара жатып, жағаға тірелді. Жергілікті тұрғындар экипаж мүшелерінің бір бөлігін құтқаруға көмектесті, бірақ он экипаж мүшесі қаза тапты. Патша осы құтқару операциясына қатысқан жергілікті тұрғынға батырлық үшін қола медаль табыс етті. Форви жағалауы мен жартастарындағы патрульдеу кезінде қайық табылды, бұл суасты қайығымен түсірілген тыңшыны іздеуге себеп болды. Тыңшы Морей аймағында ұсталды. Удный маңындағы Тиллери үйінде фашистік көзқарастарды ұстанатын адамдар бар екендігі туралы әңгіме тарады, олар тыңшылар мен әуешілерге соғыс кезінде «қауіпсіз үй» екенін айтқан. Аймақта норвегиялық әскерлер де болғандықтан, жағалау күзшілері мен үй күзшілері норвегиялық сарбаздарға танысу үшін арнайы төлқұжаттармен қамтамасыз етілді. 1948 жылы Форви аймағы Корольдік әскери-әуе күштері мен армия үшін бомбалау және артиллериялық полигон ретінде қарастырылды, Арброт маңындағы Лунан шығанағындағы қолданыстағы полигондан солтүстікке орналасқан. Форвиде әуеден жерге және пикиру бомбалау жаттығулары жүргізілуі жоспарланған. Бұл теңізде артиллериялық полигонды және моорда ату полигонын қамтыды. Бұл ұсыныс 1950 жылы тоқтатылды, ұсыныс туралы құжаттар Ұлттық мұражайда сақталған.

Қонақтар

Форви ұлттық табиғи қорығына жыл сайын шамамен 35 000 адам келеді. Қорғаудың солтүстік жағындағы Коллистон қалашығының жанындағы Стивенсон Форви орталығы келушілерге ақпарат ұсынады. Орталық алғаш рет 1980-ші жылдары ашылды және 1998 жылы Shell компаниясының қаржыландыруымен және жергілікті тұрғын Маргарет Стивенсонның қалдырған мүлігімен жақсарту жұмыстары жүргізілді, осы орайда орталыққа оның есімі берілді.