Кіріспе

Фотосуретке түсіру кезінде экспозицияны анықтау тәсілі
Фотографияда, экспозицияны өлшеу режимі – камераның экспозицияны қалай анықтайтынын білдіреді. Камералар көбінесе пайдаланушыға нүктелік, орталық салмақты орташа және көп аймақты өлшеу режимдерінің арасынан таңдау мүмкіндігін береді. Әртүрлі өлшеу режимдері пайдаланушыға әр түрлі жарық жағдайында қолдануға ең қолайлысын таңдауға мүмкіндік береді. Күрделі жарық жағдайларында кәсіби фотографтар камера анықтаған параметрлерге сенбестен, қолмен басқару режиміне көшеді.

Толық мөлшерлеу

Нүктелік экспонометрмен камера көрістің өте кішкентай бөлігін ғана өлшейді (видоискатель ауданының 1–5%). Әдетте, бұл көрістің ортасы болады. Пайдаланушы экспонометрдің ортасынан өзге нүктені таңдап алады немесе өлшеуден кейін камераны жылжыту арқылы қайтадан құра алады. Кейбір модельдер бірнеше нүктелік өлшемдердің орташасын алу мүмкіндігін ұсынады, ал кейбіреулері жарық және көлеңке аймақтарын өлшеуді қолдайды. Нүктелік экспонометрге кадрдағы басқа аймақтардың әсері жоқ. Ол көбінесе өте контрастты көріністерді түсіру үшін қолданылады. Мысалы, арт жарықта күн адамның артында тұрса, оның беті денесі мен шашының айналасындағы жарқын шұғыладан әлдеқайда қараңғы болады. Нүктелік экспонометр камераға адамның бетінен шағылған жарықты өлшеуге және шаш айналасындағы жарқын жарыққа түзету жасаудың орнына, бетті дұрыс экспозициялауға мүмкіндік береді. Бет дұрыс экспозицияланғанда, артқы жағы мен шаш сызығы артық экспозицияланады. Көп жағдайларда нүктелік экспонометр көрістің бір бөлігін артық немесе жетіспей экспозициялайды, нәтижесінде қызығушылық тудыратын нүкте дұрыс экспозицияланады. Нүктелік экспонометрді қолданудың тағы бір мысалы – айды суретке түсіру. Басқа экспонометр әдістері қараңғы аспанды жарықтандыруға тырысып, жалпы экспозицияны арттырады, бұл айдың артық экспозициялануына әкеледі. Нүктелік экспонометр айды дұрыс экспозициялайды және көрістің қалған бөлігін, ол бұрыннан қараңғы болғандықтан, жетіспей экспозициялайды, сондықтан төмен экспозиция байқалмайды. Нүктелік экспонометрді театрлық фотосуретке түсіру үшін де қолдануға болады, онда жарықпен шағылысқан актерлер қараңғы зал аясында көрінеді. Нүктелік экспонометр – аймақтық жүйенің негізгі әдісі.

Ортаға салмақталған орташа өлшеу

Бұл жүйеде экспонометр көріністің орталық 60–80%-ына назар аударады. Ал қалғаны шеттерге қарай бірте-бірте төмендейді. Бұл экспозиция режимі көріністің шеткі аймақтарына аз әсер етеді, сондықтан суреттің орталық бөлігіндегі маңызды нысандар немесе объектілер бар фотосуреттерге жақсы жарайды. Кейбір камералар пайдаланушыға орталық бөліктің салмағын шеткі бөлікке қатысты реттеуге мүмкіндік береді. Егер камера пайдаланушыға фокус нүктесін сурет ортасынан жылжытуға рұқсат берсе, экспонометр жаңа фокус орнының айналасында өлшейді. Бұл мүмкіндік ретінде көрсетілгенімен, орталыққа бағытталған экспонометрия бастапқыда SLR камераларының фокустау экранынан алынған өлшемдердің нәтижесі болған. Фокустау экранынан шашыраған жарық және экспонометр жасушасының жақын орналасуы шеттердегі сезімталдықты азайтады.

Орташа өлшеу

Бұл өлшеу режимінде камера бүкіл көріністен жарық туралы ақпаратты пайдаланып, соңғы экспозицияны анықтау үшін орташа мән шығарады, өлшенген аймақтың ешбір бөлігіне артық көңіл бөлмейді. Кейбір жағдайларда, мысалы, қарлы пейзажда, бұл режим 2 f сатыдан және одан да көпке дейін суретке түсіруді нашарлатуы мүмкін, себебі өлшеу жүйесі аса жарқын көріністі қараңғылатуға тырысады.

Ішінара (селективті) өлшеу

Бұл режим нүктелік өлшеуге қарағанда үлкен аумақты өлшейді (толық кадрдың шамамен 10–15%), және әдетте кадрдың шеттеріндегі тым жарқын немесе тым қараңғы аймақтар өлшеуге артық әсер ететін жағдайларда қолданылады. Нүктелік өлшеу сияқты, кейбір камералар оқу үшін өзгермелі нүктелерді немесе видоискательдің ортасындағы бекітілген нүктені пайдалана алады.

Көп аймақты өлшеу

Бұл режим кейбір камераларда матрицалық, бағалау, бал арасы, сегменттік өлшеу немесе esp (электроселективті үлгі) өлшеу деп те аталады. Бұл өлшеу режимі алғаш рет Nikon FA камерасында енгізілді және автоматты көп үлгілі өлшеу деп аталды. Көптеген камераларда бұл әдепкі немесе стандартты параметр болып табылады. Камера көріністегі бірнеше нүктедегі жарық қарқындылығын өлшейді, содан кейін нәтижелерді біріктіріп, ең жақсы экспозицияны анықтайды. Есептеу әдісі камерадан камераға өзгеше болуы мүмкін. Қолданылатын аймақтардың нақты саны кең ауқымды, бірнешеден мыңнан астамға дейін. Көп аймақтық өлшеудің негізгі идеясы – экспозицияны түзетуді пайдалану қажеттілігін азайту. Көптеген өндірушілер өздерінің нақты есептеу әдістерін құпия ақпарат ретінде сақтайды. Ескерілетін факторлардың қатарында: автофокус нүктесі, нысанаға дейінгі қашықтық, фокустағы немесе фокустан тыс аймақтар, көріністің түстері/тондары және артқы жарықтандыру. Көп аймақтық өлшеу экспозицияны автофокус нүктесіне қарай бейімдеуге бейім, осылайша қызығушылық тудыратын нүкте дұрыс экспозицияланғанын қамтамасыз етеді. Камерада мыңдаған экспозициядан тұратын дерекқор сақталуы мүмкін, ал процессор осы ақпаратты түсіріліп жатқан нысанды анықтау үшін пайдалана алады. Кейбір камералар автофокусқа қол жеткен кезде экспозицияны құлыптау мүмкіндігін ұсынады. Басқа камераларда AF нүктесі экспозицияны есептеу үшін қолданылмайды, мұндай жағдайларда өлшеу әдетте видоискательдің орталық нүктесіне жүзеге асырылады, бұл аймаққа негізделген үлгі қолданылады. Әртүрлі өндірушілер арасында көп аймақтық өлшеуді жүзеге асыру тәсілінде, тіпті бір брендтің модельдері арасында да, айтарлықтай айырмашылықтар бар, сондай-ақ автофокус нүктесіне берілетін басымдық деңгейі де әртүрлі. Күн батуы, спорт және түнгі суретке түсіру сияқты кейбір "Сценалық" режимдер де осы өлшеу үлгісінің есептеулеріне жиі әсер етеді.

Жарықпен салмақталған өлшеу

Кесуді жоғары ажыратымды өлшеу сенсорын пайдалану және әрбір аймақты күйдірілген ("көтерілген") жарықтар немесе жетіспейтін көлеңкелерге талдау арқылы азайту мүмкін. Көп аймақты, матрицалық немесе бағалау өлшеулерімен қандай да бір ұқсастықтар болғанымен, бұл режим егжей-тегжейлі анықтау үшін жоғары ажыратымды сенсорды қолданады және кесуді азайтуға басымдық береді.