Кіріспе

Сайтқа бағытталған спиндік таңбалау (SDSL) – электрондық спиндік резонанс қолданып, белоктардың құрылымын және жергілікті динамикасын зерттеу әдісі. SDSL теориясы спиндік таңбалардың аминқышқылдарымен болатын нақты реакцияға негізделген. Спиндік таңбаның белок құрылымындағы орналасуын ЭПР спектроскопиясы арқылы анықтауға болады. SDSL сондай-ақ белоктың қалыптасу процесін зерттеуде пайдалы құрал болып табылады.

Спинді таңбалау

Сайтқа бағытталған спиндік таңбалау (SDSL) доктор В. Л. Хаббеллдің зертханасында алғаш рет қолданылды. SDSL-де спиндік таңбаларды бекіту орындары рекомбинантты экспрессияланған ақуыздарға сайтқа бағытталған мутагенез арқылы енгізіледі. Спиндік таңбадағы функционалдық топтар олардың ерекшелігін анықтайды. Бейтарап pH-де ақуыздың тиолдық топтары метантеиосульфонат, малеимид және йодоацетамид функционалдық топтарымен ерекше реакцияға түсіп, аминқышқылы Cys-пен ковалентті байланыс құрайды. Спиндік таңбалар – парамагниттік (жұпсыз электронды қамтиды) бірегей молекулалық репортерлер. Спиндік таңбалар алғаш рет 1965 жылы Х. М. Макконнеллдің зертханасында синтезделген. Содан бері, түрлі нитроксид спиндік таңбалар макромолекулалық құрылым мен динамиканы зерттеуде олардың тұрақтылығы мен қарапайым EPR сигналының арқасында кеңінен қолданылып келеді. Нитроксил радикалы (NО) әдетте гетероциклді сақинаға (мысалы, пирролидинге) енгізіледі, ал жұпсыз электрон негізінен NО байланысына локалданады. Ақуызға енгізілгеннен кейін спиндік таңбаның қозғалысы оның жергілікті ортасымен анықталады. Спиндік таңбалар қозғалысқа өте сезімтал болғандықтан, бұл оның EPR спектріне елеулі әсер етеді. Көпбөлімді мембраналық протеин кешендерінің құрастырылуы да спиндік таңбалау арқылы зерттелді. Фотосинтез реакциялық центрінің – I фотожүйенің PsaA және PsaB суббөлімдеріне PsaC суббөлімінің байланысы осы техниканы қолдану арқылы егжей-тегжейлі талданды. Доктор Ральф Лангеннің тобы SDSL және EPR (Оңтүстік Калифорния университеті, Лос-Анджелес) амилоид фибриллаларының және Паркинсон ауруының мембранаға байланысқан альфа-синуклеин ақуызының құрылымын түсіну үшін қолданылуы мүмкін екенін көрсетті. 2012 жылғы зерттеуде SDSL, импульстік EPR және есептеу биологиясының комбинациясы қолданылып, IAPP фибриллаларының жоғары ажыратымды құрылымы жасалды.