Лукас Давид: Пруссия тарихының негізін салушы ғалым

Кіріспе

Неміс тарихшысы Лукас (немесе Лукас) Давид (1503 сәуір 1583) – неміс тарихшысы, шамамен 1550 жылдан бастап Пруссия тарихы бойынша ауқымды еңбектер жинады.

Өмір

Дэвид Польшаның Олстин қаласында Герхард Донхоффтың отбасында дүниеге келді. Ол Лейпциг университетінде оқыды, сонда магистр дәрежесін де алды. Протестантизмге өткеніне қарамастан, 1540 және 1549 жылдар аралығында епископ Тидеманн Гизенің канцлері қызметін атқарды. Гизе Вармия епархиясын алғаннан кейін, Давид 1549 жылы Кенигсбергте (Кролевец) (қазіргі Калининград) Пруссия герцогы Альберттің сарайына қосылды және 1550 жылдың 26 наурызында адал қызмет етуге ант берді. Альберт Пруссия тарихы туралы еңбек жасауды тапсырды, басты мақсаты – поляк және католик авторларының, оның пікірінше, бір жақты баяндамаларына қарсы тұру болды. Алайда, ол өмірінің соңына дейін Пруссияның жақын арадағы тарихын ғана аяқтай алды. Бірақ оның ұлы Альберт Фредерик бұл жұмысты жалғастырып, Давидқа Пруссия тарихын жазуды тапсырды. Бұл идеяны түрлі әлеуметтік топтар қолдады, олар поляк тарихтары Пруссияның жетістіктерін кемсітеді деп есептеді. Сондықтан Давид Пруссия тарихына қатысты құжаттарды зерттеді және шамамен 1575 жылдан бастап «Пруссия хроникасын» («Preußische Chronik») жазуға кірісті. Дэвид Симон Грунаудың еңбегінің көп бөлігін пайдаланғанымен, Грунаудың қателіктерін де жиі түзететін. Давид Лейпцигте бай жесір әйелге үйленді. Ол Лейпциг университетінде, әсіресе туған қаласынан келген кедей студенттерге стипендия тағайындады. Давид хроникасын аяқтамас бұрын, 1583 жылы 80 жасында Кенигсбергте (Кролевец) қайтыс болды. Хроника 1410 жылғы Грунвальд (немесе Танненберг) шайқасына дейінгі оқиғалармен аяқталады; басқа дереккөздерде оның еңбектері 1475 жылға дейін созылғаны айтылады. Оның еңбектері бір замандастарына көп таныс болған жоқ, тек 1720 жылдар шамасында қайта жаңғырылып, 1812-17 жылдары сегіз томдық жинақ ретінде жарылымға шықты, оған дейін 100 жылдай уақыт өтті. Содан бері ол осы «Пруссия хроникалары» арқасында туған жерінен тыс жерлерде де кеңінен танылды. Ол тарихи деректерге сүйене отырып зерттеме жүргізгендіктен, «заманауи» тарихшы ретінде есептеледі. Пруссияға қатысты материалдарды жинаумен айналысқан Prussica Sammlung Trunz, осы Allenstein қаласының тумасы, доктор Август Трунц (1875-1963) тарапынан құрылды және Дэвидтің еңбектерін де қамтиды. Бұл жинақ Мюнстер университетінің кітапханасында сақталады.

David was born in Olsztyn (Allenstein), Poland, to Gerhard Dönhoff. He studied at the University of Leipzig, where he also received a Magister degree. Despite having converted to Protestantism, he served as the chancellor of Bishop Tiedemann Giese between 1540 and 1549. After Giese received the Diocese of Warmia, David joined the ducal court of Albert, Duke of Prussia, in Königsberg (Królewiec) (today Kaliningrad) in 1549, taking his oath on 26 March 1550. Albert commissioned a work on the history of Prussia, mainly to counter the in his view biased Polish and Catholic works. However, he was only able to produce a recent history of Prussia before he died. His son, Albert Frederick, however, continued the efforts, and instructed David to compile a history of Prussia. This was also supported by various social classes, which believed that the Polish histories belittled Prussian achievements. Hence David researched documents of Prussian history, and started to write his Prussian Chronicles ("Preußische Chronik") from ca. 1575. While David utilized large parts of the work of Simon Grunau, he also frequently corrected errors by Grunau. David married a wealthy widow in Leipzig. He instituted scholarships at the University of Leipzig, mainly for poor students from his hometown. Before David was able to complete his chronicles, he died at Königsberg (Królewiec) in 1583 at the age of 80. The chronicle ends with the events preceding the Battle of Grunwald (or Tannenberg) in 1410; other sources state that his works extend till 1475. His works were largely unknown to his contemporaries, and were re discovered only around 1720, with another 100 years before their first publication in the years between 1812–17 in eight volumes. Since then he has become well known past the borders of his homeland for these Prussian Chronicles. He is ranked as a 'modern' historian, as he based his studies on historical sources. The Prussica Sammlung Trunz started by another Allenstein native, Dr. August Trunz (1875 1963), contains works by David. It is housed in the library of the University of Münster.

Шығармалары

Хенниг, Эрнст (ред.): Preussische Chronik. Кенигсберг : Хаберланд, 1. 1812 – 6. 1814