Кіріспе

Мозамбикте мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар өтеді.

Мозамбик бірнеше деңгейде өкілдер сайлайды: ұлттық деңгейде мемлекет басшысы – президент – және заң шығарушы орган. Президент халықпен бес жылға сайланады. Республика Ассамблеясы (Assembleia da República) пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша бес жылға сайланатын 250 мүшеден тұрады. Провинциялық деңгейде 2009 жылдан бері ұлттық сайлаулармен бір уақытта провинциялық жиналыстар сайланады. Жергілікті деңгейде 1998 жылдан бері муниципалитеттердің өсіп келе жатқан санының басшыларын – Муниципалдық Кеңес Төрағасын және Муниципалдық Жиналыстарды сайлау үшін муниципалдық сайлаулар өткізіледі.

Сайлау комиссиясының заңы

Мозамбиктегі сайлауды Ұлттық сайлау комиссиясы (CNE) жүргізеді, ал сайлау заңы жиі өзгеріп отырады. 2012 жылдың желтоқсанында сайлау комиссиясының құрамына қатысты жаңа заңда сегіз саяси партия өкілінен тұратын құрам бекітілді: бесеуі үкіметтегі FRELIMO партиясынан, екеуі бас оппозициялық RENAMO партиясынан және біреуі Мозамбиктің демократиялық қозғалысы (MDM) партиясынан тағайындалды. Сонымен қатар, азаматтық қоғам өкілдері ұсынған үш мүше, Жоғары сот кеңесі тағайындаған судья және Бас прокуратура кеңесі тағайындаған адвокат кіреді.

1994 Президент және Парламент сайлауы

Мозамбиктегі алғашқы көппартиялық сайлауда 1994 жылы ФРЕЛИМО үміткері және 1986 жылдан бері Мозамбик президенті Жоаким Чиссано сайланды. Оппозициялық партия және бұрынғы партизандық топ РЕНАМО сайлау қорытындыларын мойындады. Азаматтық соғыс салдарынан бейбітшілік сақтау операциясы жүргізіліп жатқан Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 960 қарары арқылы сайлауды еркін әрі әділ деп мойындады.

1999 Президент және Парламент сайлауы

1999 жылдың соңында өткен сайлауда ФРЕЛИМО партиясынан президент Жоаким Чиссано 52,3% дауыспен қайта сайланды және ФРЕЛИМО партиясы парламенттегі 250 орынның 133-ін жеңіп алды. Басты оппозициялық партияның үміткері, РЕНАМО-дан Афонсо Длакама 47,7% дауыс жинады, ал партия парламенттегі қалған 117 орынды иеленді.

2004 Президент және Парламент сайлауы

2004 жылдың 1-2 желтоқсанында өткен сайлауда ФРЕЛИМО-ның жаңа үміткері Армандо Гебуза 63,7% дауыспен жеңіске жетті, бұл РЕНАМО үміткері Афонсо Длакаманың (31,7%) көрсеткен нәтижесінен екі есе көп. Парламент сайлауында ФРЕЛИМО 62% (1,8 миллион) дауыс алды, РЕНАМО 29,7% (905 000 дауыс) алды, ал қалған 8% 18 шағын партияға бөлінді. ФРЕЛИМО парламентте 160 орынға ие болады, ал РЕНАМО 90 орынға. Сайлаулардың Ұлттық сайлау комиссиясы тарапынан әділ және ашық түрде өткізілмегеніне сын айтылды. Бірнеше сайлау заңбұзушылықтары тіркелді, бірақ оларға санкция қолданылмады. Бұл мәселені Мозамбиктегі Еуропалық Одақтың сайлауды бақылау миссиясы және Картер орталығы сынға алды. Алайда, сайлаудағы кемшіліктер президенттік сайлау қорытындысына әсер етпеген болуы мүмкін (ЕО бақылаушыларының пікірінше). Партиялар арасындағы парламенттік орындардың үлестірілуі сәл өзгеруі мүмкін (РЕНАМО FRELIMO-ға бірнеше орын жоғалтуы мүмкін). 2005 жылдың 2 ақпанында Гебуза республика президенті болып ант берді, бірақ Длакама мен РЕНАМО-ның мойындауы мен қатысуысыз. Дегенмен, РЕНАМО Парламент пен Мемлекеттік кеңеске қатысуға келісім берді.

2009 Президент және Парламент сайлауы

2009 жылдың 28 қазанында көппартиялық жүйе енгізілгеннен бері төртінші рет президенттік және парламенттік сайлаулар өтті. Республика Ассамблеясына сайлауда ФРЕЛИМО және РЕНАМО барлық 13 парламенттік округте бақ сынасты, ал жаңа құрылған МДМ тек 4 парламенттік округте ғана қатыса алды.

2014 Президент және Парламент сайлауы

2014 жылдың 15 қазанында көппартиялық жүйе енгізілгеннен бері президенттік және парламенттік сайлаулар бесінші рет өтті. Республика Ассамблеясының сайлауында ФРЕЛИМО, МДМ және РЕНАМО барлық 13 парламенттік округтерде бақ сынасты.

Парламент сайлауының нәтижелері

Саяси партия Сайлау жылы 1994 1999 2004 2009 2014 2019 Мозамбик Азаттық фронты (FRELIMO) 129 133 160 191 144 184 Мозамбик Ұлттық Кеңесі (RENAMO) 112 51 89 60 Мозамбик Ұлттық Кеңесі Сайлау Одағы (RENAMO UE) 117 90 Демократиялық Одақ (UD) 09 Мозамбик Демократиялық Қозғалысы (MDM) 08 17 6 Барлығы 250 250 250 250 250 250 Дауыс беруге қатысқандар 87,9% 69,54% 33,60% 44,63% 49,03% 51,84%