Кіріспе

Олли Ильмари Рен (фин. Olli Ilmari Rehn; 31 наурыз 1962 жылы туған) – фин экономисі және мемлекеттік қызметкер. 2018 жылдан бері Финляндия Банкінің губернаторы болып қызмет етеді. Орталық партия мүшесі, ол 2004 жылдан 2010 жылға дейін Еуропалық комиссияда кеңейту комиссары, 2010 жылдан 2014 жылға дейін экономикалық және валюталық мәселелер жөніндегі комиссар, ал 2015 жылдан 2016 жылға дейін Юха Сипиля кабинетінде экономика министрі болды. Рен 2024 жылы Финляндия президентігіне тәуелсіз кандидат ретінде түсті, бірақ сайланбады.

Ерте өмір және білім

Шығыс Финляндияның Миккели қаласында туған Рен АҚШ-тың Миннесота штатының Сент-Пол қаласындағы Макалестер колледжінде экономика, халықаралық қатынастар және журналистиканы оқыды. 1989 жылы Хельсинки университетінде саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алды, ал 1996 жылы Оксфордтағы Сент-Антони колледжінде «Шағын еуропалық мемлекеттердегі корпоратизм және өнеркәсіптік бәсекеге қабілеттілік» тақырыбында философия докторы (D. Phil.) дәрежесін қорғады. Ол ана тілі – фин және неміс тілдерінен басқа, ағылшын, француз, швед, сондай-ақ орыс, поляк және венгр тілдерін біледі. Рен жастық шағында Финляндияның жоғары лигасы Местаруссаржада (қазіргі Veikkausliiga) футбол ойнаған.

Фин саясаты

Ол өзінің саяси мансабын жастар саясатында Финляндияның жастар орталығының қатарлы мүшесі ретінде бастады және көп ұзамай Солтүстік Еуропа жастар орталығының бас хатшысы болды. 1987 жылы ол Финляндияның жастар орталығының президенті болып сайланды. Бұл лауазым фин саясатындағы жоғары саяси жауапкершілікті болжауға мүмкіндік береді. 1988 жылы Рен Хельсинки қалалық кеңесіне сайланды. Ол 1988 жылдан 1994 жылға дейін Орталық партияның вице-президенті болды, ал 1987 жылдан бастап оның жастар қанатының президенті болды. 1991 жылы Финляндия парламентіне сайланған Рен Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясына Финляндия делегациясын жетектеді және 1992-1993 жылдары Финляндия премьер-министрі Эско Ахоның арнайы кеңесшісі болды. 1995 жылы ол Финляндия парламентінен Еуропарламент депутаты болып өтті, либералдық топқа қосылды. Алайда, ол 1996 жылғы сайлауда қайта сайланбады. 1996-1997 жылдары ол Veikkausliiga төрағасы қызметін атқарды. 1998 жылдан 2002 жылға дейін Рен Финляндияның Проди комиссиясы өкілі Эркки Ликаненнің кеңсесін басқарды. Кейіннен Рен Ликаненнен кейін Кәсіпкерлік және ақпараттық қоғам жөніндегі комиссар лауазымын иеленді. 2002 жылы ол еуропалық саясаттан қол үзді және Хельсинки университетінде Еуропалық зерттеулер орталығына жетекші болды. 2003 жылы ол премьер-министрдің экономикалық саясат жөніндегі кеңесшісі болды, келесі жылы Еуропалық комиссияға тағайындалғанға дейін осы қызметте болды.

Еуропалық комиссия

Рен қысқа мерзімге Проди комиссиясының құрамында қызмет етті. 2004 жылғы 12 шілдеде ол Финляндияның бұрынғы комиссары Еркки Ликаненнің орнын басып, кәсіпкерлік және ақпараттық қоғам жөніндегі Еуропалық комиссар болып тағайындалды. Финляндия үкіметі 2004 жылғы 22 қарашада қызметке кірген Барозо комиссиясына Ренді ұсынды. Ол бірінші Барозо комиссиясының ең жас мүшесі болды. Рейннің кеңейту лауазымына тағайындалуы Финляндия үшін сәл көңілі тоңдырды, себебі Финляндия өз үміткеріне экономикалық мәселелерге қатысты портфель беріледі деп күткен еді. 2004 жылғы 1 мамырда он елдің қабылдануымен кеңейту ЕО үшін маңызды мәселе болды, бірақ содан бері маңыздылығы азайды, тіпті аздап болса да. Рен 2007 жылы Болгария мен Румынияның қабылдануына, сондай-ақ Хорватиямен келіссөздерді жалғастыруға және Түркиямен келіссөздерді бастауға төрағалық етті, соңғысы болашақтағы қабылдану туралы ең маңызды және қызу пікірталас тудырған мәселе болды. Рен Түркияның мүшелігін қолдайды, бірақ "Еуропалық Одаққа Түркияның қосылуы нәтижесінде еңбек нарығында ауқымды бұзылыстар туындаса" Түркиядан жұмыс күшінің еркін қозғалысына тұрақты шектеулер қоюды ұсынды, бұл кейбір сарапшылар Еуропалық Одақтың мақсатына және рухына қайшы келеді деп санайды. Ол Түркияның қабылдануының алғы шарты ретінде адам құқықтары мен азаматтық бостандықтарды құрметтеудің маңыздылығын атап өтті, сонымен қатар осы бағыттағы жетістіктерін мойындады. Сиим Каллас екі рет оның орнына уақытша комиссар болып тағайындалды: 2014 жылғы 19 сәуірден 2014 жылғы 25 мамырға дейін, ол 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауына сайлау кампаниясы үшін демалысқа шыққанда, және 2014 жылғы 1 шілдеден 2014 жылғы 16 шілдеге дейін, ол өз орнына отырғаннан кейін.

Таңдау тыңдауы

Еуропалық Парламент сұраған сұраққа жауап берген Рейн, кеңейту күн тәртібіндегі ең маңызды елдердің қосылу мүмкіндіктері туралы ойларын айтты. Ол Түркияның адам құқықтары саласындағы прогресін жоғары бағалады, бірақ Еуропалық Кеңес желтоқсан айында мүшелікке қатысты келіссөздерді бастау туралы шешім қабылдаса, оған күшейтілген мониторинг қажет екенін жеткізді. Түркияның Еуропаға қосылғаннан кейін еңбек күшінің еркін қозғалысы туралы сұраққа жауап берген Рейн, "ұзақ мерзімді кезеңдермен қатар, тұрақты сақшыл клаусула болуы керек" деген пікірін білдірді. Түркияның мүшелігінің сөзсіз болатындығы туралы сұраққа қатысты ол "тарихи детерминизмге сенбейтінін" айтты, бірақ егер келіссөздер басталса, "[Түркия] барлық талаптарды орындаған жағдайда ЕО-ға қосыла алатынына байланысты, талаптар орындалған кезде қосылады" деді. Болгария мен Румынияның әділ бағаланарын және ЕО талаптары уақтылы орындалмаса, қосылу мерзімін бір жылға ықшамдауға дайын екенін мәлімдеді. Батыс Балқан аймағы үшін алдын ала стратегия жасауды өзінің маңызды міндеттерінің бірі санайды.

Еуропалық мемлекеттік қарыздар дағдарысы

2011 жылдың маусым айының соңында Рен Грекия парламенті қарастырып отырған қатаң шаралар туралы пікір білдірді: "Тез арада дефолттан қашудың жалғыз жолы – парламенттің түзетілген экономикалық бағдарламаны мақұлдауы. Бағдарламаға орта мерзімді фискалды стратегия және жекешелендіру бағдарламасы кіреді. Келесі қаржылық көмек траншын [12 миллиард еуро көлеміндегі төлем] алу үшін олар мақұлдалуы керек. Басқа нұсқалар туралы болжам жасаушыларға нақты айтайын: дефолттан қашу үшін «Б» жоспары жоқ". 2012 жылдың мамырында Еуропалық Орталық банк басшысы Марио Драгидің ескертулерімен бірге Рен еурооблигациялар «мақұлданған жағдайда да, евроны сақтап қалу үшін жеткіліксіз болады» деді. Бірыңғай валюта мүшелеріне «нағыз тұрақтылық мәдениеті және ортақ жұқпалы ауруды ұстап тұруға арналған күшейтілген бірлескен мүмкіндіктер» қажет, егер олар евроаймақтың ыдырауын болдырмау және оны сақтап қалуды қаласа. Рен дағдарыстан шығудың жалғыз жолы – бюджеттік қатаңдық саясатын жалғастыру екенін мәлімдеді. Экономист Пол Кругман бұл позицияны сынға алды, ол 2013 жылдың басында Олли Реннің және Еуропалық комиссияның экономикалық басқаруының дағдарыс басталғаннан бері болжамдары мен басқаруындағы қателіктердің апаттық салдарға әкелгенін айтты. Ол: «Еуропалық көшбасшылар ештеңе үйренгісі келмейтіндей көрінеді, бұл трагедиядан да асып түседі, бұл – қарапайым ақталмайтындық» деді. Кругман Реннің фискалдық тәртіпке назар аударуының шын мәнінде әлеуметтік қорғау жүйесін жою және үкіметтің ауқымын азайту үшін жасалған сылтау екенін мәлімдеді, себебі ол Франция сияқты елдерді, салықтарды арттыру арқылы фискалдық тәртіпке қол жеткізуге тырысқандарын сынады. 2013 жылдың ортасында Рен Еуропалық комиссияның үнемдеу саясатын өсуді қолдайтын саясатпен теңестіретін прагматикалық саясатты ұстанғанын және көптеген сынның негізсіз екенін мәлімдеді.

2014-2015 жылдары Еуропа Парламенті мүшесі

Рен 2014 жылғы Еуропа сайлауына кандидат болды және Еуропарламент депутаты болып сайланды. Еуропалық парламентте ол парламенттің 14 вице-президентінің бірі болып сайланды.

Экономика министрі, 2015-2016

2015 жылы Рен Финляндия парламенті сайлауында 6837 дауыспен сайланды. Оның Еуропалық парламенттегі өкілеттік мерзімі 27 сәуірде аяқталды, содан кейін Рен Финляндия парламентіне ресми түрде орын алды. 2015 жылдың 29 мамырында Рен Сипиля кабинетінде Экономика министрі болып тағайындалды. Қызмет еткен кезінде ол салық пен шығыстарды қысқартудың нәтижесінде үш жылдық рецессиядан елді шығарды. Бұған қоса, ол еңбек одақтарын бәсекеге қабілеттілікті қайта жаңғырту үшін жалақыны төмендетуге көндіруде маңызды рөл атқарды.

Финляндия банкі, 2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2016 жылдың 14 қазанында Рен Финляндия банкі басқармасының мүшесі болып сайланды. Осы лауазымда ол ақша-кредит саясатын іске асырумен және Финляндия банкінің қаржы активтерін инвестициялаумен айналысады. Сондай-ақ ол банктың цифрландыру процесіне және Қаржылық қадағалау органының қызметіне жауапты, онда ол басқарма төрағасы болып табылады. Рен 2016 жылдың соңына дейін министр және депутат қызметін атқарды. 2019 жылы Кристин Лагард Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) бас директоры лауазымынан кеткеннен кейін, Рен Еуропа үкіметтері қарастырған потенциалды ұсынушылардың бірі болды; бірақ ол өтінімін кері алып, оның орнына Кристалина Георгиева тағайындалды.

2024 жылғы президент сайлауы

2023 жылдың маусым айында Рен 2024 жылғы президенттік сайлауға тәуелсіз кандидат ретінде үміткерлігін жариялады. Сайлауда ол жалпы дауыс санының 15,32% жинап, төртінші орынды иеленді, бірақ екінші турға өте алмады.

Жеке өмір

Рен үйленген және бір баласы бар. Саяси карьерасын бастағаннан кейін Рен футболды тастамады, тіпті Финляндия парламенті және Еуропалық комиссия командаларында ойнады. Финляндия парламенті командасымен ол 1990 жылдардың басында парламенттер арасындағы Еуропа чемпионатында екі рет жеңіске жетті. Оның анасы Вуокко Рен болған.