Кіріспе

1991 жылы екі ұшақтың ұшақ жолағындағы соқтығысуы

1991 жылдың 1 ақпанында кешке USAir 1493 рейсі, Boeing 737-300, Лос-Анджелес халықаралық әуежайына (LAX) қонғанда SkyWest Airlines 5569 рейсімен, Fairchild Swearingen Metroliner турбовинтті ұшағымен соқтығысты. 1493-ші рейс соңғы қатарға кіргенде, жергілікті диспетчер, LAX-те әуе қозғалысы тығырық болмаса да, бірқатар мәселелерге алаңдады, соның ішінде дұрыс орнына қойылмаған ұшу жоспары және мұнара жиілігінен қасақана шығып кеткен ұшақ. SkyWest рейсіне ұшып көтерілуге дайындалуды бұйырды, ал USAir рейсі сол ұшу-қону жолағына қонуға тиіс болды. Қону кезінде 737 ұшағы кіші турбовинтті Metroliner ұшағымен соқтығысты, ол USAir ұшағының астында қысылып, өртеніп, әуежайдың өрт сөндіру станциясына ұшты. Құтқару қызметкерлері бірнеше минут ішінде жетіп келді және 737 ұшағын эвакуациялауға кірісті, бірақ өрттің күшті болуына байланысты 737 ұшағының алты есігінің үшеуі, соның ішінде екі алдыңғы есік те қолданысқа жарамсыз болды; алдыңғы қатардағы жолаушылар екі қанат үстіндегі есіктердің біреуін ғана пайдалана алды, бұл қиындық тудырды. Кіші ұшақтағы 12 адамның барлығы қаза тапты, ал 737 ұшағының 89 жолаушысының 23-і қаза тапты, 737 ұшағындағы өлімдердің көпшілігі өрттегі уыттанудан болды. Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңес (NTSB) апаттың себебі LAX диспетчерлік мұнарасында қолданылып келген процедуралар екенін анықтады, ол жеткілікті сенімділікті қамтамасыз етпеді, жергілікті диспетчердің жағдайды бағалау қабілетін жоғалтуына және Федералдық авиация басқармасының (FAA) диспетчерлік мұнара басшыларын бақылаудағы кемшіліктеріне әкелді. 1991 жылдың 1 ақпанында 1493 рейсі Boeing 737-300 (тіркеу нөмірі ) ұшағымен орындалды; Вашингтонда экипаж ауысқаннан кейін, 1991 жылдың 1 ақпанында SkyWest Airlines 5569 рейсі екі қозғалтқышты Fairchild Metroliner (тіркеу нөмірі ) ұшағымен орындалды. Рейс LAX-тен бірнеше қалаға бағытталған кестедегі соңғы аялдамасы ретінде кетуге жоспарланған еді және 10 жолаушысы мен екі ұшқышымен Калифорнияның Палмдейл қаласына бағытталған. Ұшақтарды басқаруға жауапты диспетчер Франсита Вандивер болды, ол бұрын АҚШ Әскери-теңіз күштерінде диспетчер болып қызмет еткен. Ол 1988 жылдан бері LAX-та жұмыс істеген. Жергілікті диспетчердің төрт рет әрекеттенгеннен кейін, Wings West ұшағы, ақыры, мұнараға жауап берді және жиілікті ауыстырғаны үшін кешірім сұрады. Вашер USAir рейсіне 24L ұшу-қону жолағына қонуға рұқсат берді, бірақ SkyWest Metroliner әлі де ұшу-қону жолағында ұшуға дайындалып тұрды: USAir 1493 және диспетчерлер арасындағы, сондай-ақ USAir ұшқыштар тобы арасындағы қысқаша байланыс # = Лақтың сөзі; * = Түсініксіз сөз; = Күмәнді мәтін; [] = Түсіндірме; Көлеңкеленген бөлік = Радио байланыс 18:05:44 Лос-Анджелес мұнарасы SkyWest жеті жиырма бес, мұнара. 18:05:47 SkyWest Airlines 725 Иә, жеті жиырма бес, сөйлеңіз. 18:05:48 Лос-Анджелес мұнарасы Иә, мырза. Сіздер ұстап тұрсыздар, дұрыс па? 18:05:50 SkyWest Airlines 725 Иә, ханым, біз ұстап тұрмыз. 18:05:51 Лос-Анджелес мұнарасы Рақмет. USAir он төрт жүз тоқсан үш, 24 солға қонуға рұқсат. 18:05:55 Капитан 24 солға қонуға рұқсат, 1493. Осы оқиғалар орын алып жатқанда, тағы бір Wings West ұшағы, SkyWest 5569-ға ұқсас Metroliner, ұшуға дайын екенін хабарлап, мұнараға қоңырау шалды. Вашер осы ұшақтан олардың орнын сұрады, олар 24L-ден аз жерде тұрғанын айтты. Бұл ұшу туралы ақпаратты диспетчер Вандивер әлі Вашерге бермеген (басқа бір алаңдаушылық), және Вашер бұл Metroliner-ді SkyWest 5569 деп қате ойлады, сондықтан ұшу-қону жолағы ұшақтардан таза болды. USAir рейсінің бірінші офицері бұл әңгімені есіне түсірді, бірақ ұшу-қону жолағында күтуге рұқсат берілген ешкімді есіне түсірмеді. Осы уақытта Вашер басқа ұшуларды басқарумен айналысты: # = Лақтың сөзі; * = Түсініксіз сөз; = Күмәнді мәтін; [] = Түсіндірме; Көлеңкеленген бөлік = Радио байланыс 18:06:04 USAir 2858 Қонуға рұқсат. 18:06:07 Бірінші офицер * өте жақсы көрінеді *. 18:06:08 Wings West 5072 Мұнара, Wings West елу екі, ұшып шығуға дайын. 18:06:09 Капитан Ахх, сіз бес жүз футтан шығасыз, түзету он екі, төмендеу жеті. 18:06:13 Лос-Анджелес мұнарасы Wings елу екі? 18:06:15 Wings West 5072 Иә. 18:06:16 [Қоңыш дыбысы] 18:06:18 Лос-Анджелес мұнарасы Wings елу екі, сіздер қырық жетіде ме, әлде толық ұзындықта ма? 18:06:19 Капитан Жарықтар (қосулы). 18:06:20 Wings West 5072 Біз толық ұзындықтамыз. 18:06:21 Лос-Анджелес мұнарасы Жарайды. 18:06:26 Лос-Анджелес мұнарасы Ұстап тұрыңыз. 18:06:27 Wings West 5072 Жарайды, ұстап тұрмыз. 18:06:30 Белгісіз * *. 18:06:30 Лос-Анджелес мұнарасы Wings елу екі, сіздің сыңғырлауыңызды айтыңыз. 18:06:33 Wings West 5072 Қырық алты елу үш. 18:06:46 Wings West 5212 Лос-Анджелес мұнарасы, Wings West елу екі он екі, сіздер 24 оңға визуалды. 18:06:55 Лос-Анджелес мұнарасы SkyWest жеті жиырма бес, ұшу-қону жолағына жақындаңыз және 24 солды ұстаңыз. USAir ұшағы ұшу-қону жолағының табалдырығына жақын қонды. Алдыңғы бөлігі төмендегенде, бірінші офицер SkyWest 5569 ұшағы ұшу-қону жолағында екенін байқады және толық тежеуге басты, бірақ кеш болды. Тіркеу құрылғысындағы жазбалар: # = Лақтың сөзі; * = Түсініксіз сөз; = Күмәнді мәтін; [] = Түсіндірме; Көлеңкеленген бөлік = Радио байланыс 18:06:57 Дауыс анықталмады [түсініксіз ескерту] 18:06:58 SkyWest Airlines 725 Жеті жиырма бес, 24 солға жақындаңыз және ұстаңыз. 18:06:59 [Соқтығысу дыбысы] Жазба аяқталды. USAir ұшағы Metroliner ұшағына соқтығысты, оны өз денесінің астында қысып, өртке ұшыратты. 737 ұшағы ұшу-қону жолағымен сырғып, содан кейін сол жаққа бұрылып, жабық өрт сөндіру станциясының жанында тоқтады, онда өрт шықты. Бұл оқиғадан кейін, жаңадан қонған басқа ұшақтың капитаны, өрттен қашып кету үшін қозғалтқыштарды қосты. Команда алаңдады және 1990–91 маусымындағы ең үлкен жеңіліске ұшырады, 9–1 есебімен жеңілді. Капитан Шоу ұшақтың алдыңғы бөлігі өрт сөндіру станциясына соқтығысқанда қаза тапты, оның отырған орны қирады. USAir 1493 рейсіндегі қалған жолаушылар мен экипаждың екеуі ауыр жарақат алды, екеуі жеңіл жарақат алды және 37 жолаушы жарақат алмады. Миллиардер бизнесмен Дэвид Х. Кох аман қалғандардың арасында болды. USAir 1493 рейсіндегі қаза болғандардың көпшілігі ұшақтың алдыңғы бөлігінде отырғандар еді, онда SkyWest 5569 ұшағының қалдықтарынан және 737 ұшағының зақымдалған экипаж оттегі жүйесінен шыққан газдан туған өрт басталды. 6-қатар мен одан алдыңғы қатарларда отырғандардың барлығы қаза тапты немесе ауыр жарақат алды, ал 17-қатардан кейін отырғандардың барлығы аман қалды, кейбіреулері жеңіл жарақат алды. Алдыңғы қызметтік (R1) есіктен тек екі жолаушы мен бір экипаж мүшесі ғана шыға алды, ал негізгі кабинадағы (L1) есік зақымдануға байланысты жұмыс істемеді. Өрт ұшақтың сыртында тым күшті болғанша, сол қанат үстіндегі есіктен тек екі жолаушы ғана шықты. Аман қалғандардың көпшілігі оң қанат үстіндегі есіктен шықты, ал қалған аман қалған кабина жолаушылары артқы қызметтік (R2) есіктен шықты. Артқы жолаушылар (L2) есігі апат кезінде қысқа уақытқа ашылды, бірақ ұшақтың сол жағындағы таралып жатқан өртке байланысты тез жабылды. Оң қанат үстіндегі есіктен эвакуациялауды баяулатқан бірнеше мәселелер болды, соның ішінде шығу есігінің орнында отырған жолаушы есікті аша алмады, есік жанында екі адам арасында қысқаша жанжал болды және шығу терезесінің орнындағы кресло алға бүгілгендіктен, шығу жолының бір бөлігін жапты. Капитан ұшақ өрт сөндіру станциясына соқтығысқанда басқа адамдар сияқты күшті соққыдан қаза тапты. Бірінші офицерге келген алғашқы өрт сөндірушілердің бірі көкпит терезелері арқылы құтқарылды.

Салдары

LAX қазір қону үшін сыртқы ұшу-қону жолақтарын (24R және 25L), ал ұшу үшін ішкі жолақтарды (24L және 25R) пайдалануға басымдық береді, дегенмен кейбір жағдайларда аралас операциялар жүзеге асырылуы мүмкін. Сонымен қатар, LAX-те орталық жерде орналасқан, бұрынғыдан әлдеқайда биік және жақсы көрініспен жабдықталған жаңа бақылау мұнарасы салынды, ол әуежайдағы барлық ұшу-қону жолақтары мен маңызды такси жолдарын көруге мүмкіндік береді. Осы оқиғадан бұрын FAA әуе компанияларын ұшақтағы материалдардың өртке қауқарсыздығын арттыруға міндеттеген қаулы шығарды, бірақ USAir ұшағы осы талаптар күшіне енгенге дейін салынғандықтан, әлі жаңартылмаған еді. Оның келесі жылға жаңарту жоспарланған. 2009 жылға қарай, АҚШ-та жұмыс істейтін барлық ұшақтар осы талаптарға сәйкес келетін болды. Апатқа тікелей жауапты болған авиадиспетчер Вашер, кез келген авиадиспетчер жасай алатын қиын жағдайда қателік жасады деп танылды және қудаланбады немесе жұмыстан шығарылған жоқ. Ол авиадиспетчерлік қызметке оралу ұсынысынан бас тартып, FAA-ның батыс аймақтық кеңсесінде кеңсе жұмысына көшті.

Драмалық көрініс

Апат туралы оқиға Discovery Channel Canada / National Geographic телесериалының 9-шы маусымында көрсетілді. "Апатқа дайындық" деп аталатын эпизодта апаттың өзі және оның тергелуі, соның ішінде NTSB тергеушілерімен, алғашқы көмек көрсетушілермен, апаттан аман қалғандармен және куәгерлермен жасалған сұхбаттар талқыланды. Бұл оқиға Why Planes Crash телешоуының 1-ші маусымының 3-ші бөлімінде "Адам қателігі" деген атаумен көрсетілген. TLC телеарнасы 1990 жылдарда "Аспандағы қорқыныш" атты арнайы бағдарламасында осы апатқа қатысты материалды көрсетті. Бағдарламада апаттан аман қалған миллиардер Дэвид Кохпен сұхбат және соқтығысудың салдарынан түсірілген видеокадрлар орын алды.