Беетховеннің А минорындағы Квартеті, Op. 132

Кіріспе

Людвиг ван Бетховеннің Струнный квартеті. А минорындағы 15-ші квартет, Op. 132, Людвиг ван Бетховеннің 1825 жылы жазылған туындысы. Оның алғашқы қойылымы сол жылдың 6 қарашасында Шупанциг квартетімен орындалды және граф Николай Галитзинге арналды, сондай-ақ Op. 127 және 130 да оған арналған. Квартетке дәстүрлі түрде берілген нөмір оның жариялану ретіне негізделген, бірақ шығарма жазылу ретімен он үшінші квартет болып табылады.

I. Ассаи sostenuto Allegro

Бірінші бөлімнің баяу кіріспесі, он үшінші квартеттегідей, соңғы квартеттерде де, Große Fuge-да да қайталап келетін мотивке негізделген: гармониялық минор шкаласының екінші тетрахорды. Бұл бөлім сонаталық форманың өзгешіл түрінде құрылған, онда экспозицияның негізгі және қосымша тақырыптық материалдары үш рет толық айналым жасап, әрқайсысы әртүрлі тоналдық жоспармен ұсынылады. Бұл әдеттегі сонаталық формадан өзгеше, онда бұл материал екі рет толық циклмен (экспозиция және рекапитуляция үшін) айналады. Бірінші экспозициялық айналым тоникадан басталып, екінші тональдік аймақта (48-тақта) VI (F мажор) үшін үшіншіге төмендейді, ал екінші айналым – даму эпизодынан кейін – E минордан (103-тақта) басталатын дерлік тікелей транспозиция болып табылады және сол сияқты үшіншіге төмендейді. Соңғы қысқартылған айналым (193-тақта) толықтай тоникада қалады, одан кейін доминант педальдық нүктесі бар кода (232-тақта) келеді. Бұл бөлімнің ерекше құрылымы түрлі талдауларға шақыру жасады. Композитор Роджер Сешнс бұл форманы қалыпты сонаталық формадан гөрі үштік экспозиция деп сипаттайды, ал екінші айналымды көптеген классикалық сонаталық формалардағы экспозициялық қайталаудың имитациясы ретінде қарастыруға болады, оның үстіне транспозицияның қызығушылығын арттырады. Керісінше, басқа талдаушылар екінші айналымды экспозициялық қайталау емес, рекапитуляцияның басталуы немесе «қос рекапитуляция эффектісі» деп түсіндіреді, ал Хепокоски мен Дарси оны «тоникалық жағынан «бұрыс» рекапитуляциялық айналым» деп сипаттайды, одан кейін тоникада едәуір өзгерген, «дұрыс» айналым келеді». Және Джозеф Керман, белгілі бір ескертулермен, «E минорлық рекапитуляция» және «A минорлық рекапитуляция» туралы айтады. Чарльз Розен бұл құрылымды, Бетховеннің барлық шығармалары сияқты, сонаталық шешім принципімен басқарылатынын санайды, және Хайднның 75-ші және 89-шы симфонияларын мысал ретінде келтіреді. Розен үшін экспозиция А минор және F мажор бөлімдерінен тұрады; қысқа даму эпизоды – нағыз даму; ал экспозицияны тікелей көшіретін ортаңғы бөлім – тематикалық тұрғыдан рекапитуляция болып табылады, сонымен қатар гармоникалық дамуды (доминантты және медиантты тональдықтарда, тониканың шарпы жағында) жүзеге асырады. Бұл соңғы бөлімге тематикалық дамуды қоса, гармоникалық қорытынды ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді (өйткені ол толықтай тоникада қалады).

The slow introduction to the first movement, like that of the thirteenth quartet, is based on a motif that recurs throughout the late quartets and in the Große Fuge as well: the second tetrachord of the harmonic minor scale. The movement is in a modified sonata form which involves three full rotations of the expositional primary and secondary thematic material, each with a different tonal plan, in contrast to the usual sonata form which only cycles fully through this material twice (for the exposition and recapitulation). The first expositional rotation begins in the tonic and moves down a third to VI (F major) for the second key area (m. 48), while the second – following a developmental episode – is almost a direct transposition that begins in E minor (m. 103) and moves similarly down a third to C major. The final abbreviated rotation (m. 193) remains in the tonic throughout, followed by a coda (m. 232) featuring a dominant pedal point. The movement's unusual structure has invited a variety of analytical interpretations. Composer Roger Sessions describes the form as more of a triple exposition than a normal sonata form, and the second rotation could be interpreted as a simulation of the expositional repeat seen in many classical sonata form expositions, with the added interest of transposition. Conversely, other analysts have interpreted the second rotation as the onset of the recapitulation or as a "double recapitulation effect" rather than as an expositional repeat, with Hepokoski and Darcy describing it as a "tonally 'wrong' recapitulatory rotation followed by a notably varied, 'right' one in the tonic". and Joseph Kerman referring, albeit with reservations, to an "E minor recapitulation" and an "A minor recapitulation". Charles Rosen, on the other hand, considered this structure to be governed, as all of Beethoven's works, by the principle of sonata resolution, pointing to Haydn's 75th and 89th symphonies as precedents. For Rosen, the exposition comprises the A minor and F major sections; the brief developmental episode is a true development; and the middle section that directly transposes the exposition is a harmonic development (in the dominant and mediant keys, on the sharp side of the tonic) while acting thematically as a recapitulation. This allows the final section to act as a harmonic recapitulation (as it remains in the tonic throughout), while incorporating thematic development.

II. Аллегро ма нон танто

Екінші бөлім – Бетховеннің екінші симфониясынан бастап шығармаларында жиі қолданған қайталанған триомен шкерцо емес, триомен бірге минует. Үштік, тұрақты тоникалық (осы жерде, Ля) дыбыстарымен әуендерінде музетті еске түсіреді. Ол Бетховеннің "Альманде ВУО 81" шығармасының бөліктерін ішінара қайта пайдаланады. Бұл бөлімді бастау үшін Бетховен үш ноталық жестің (Соль–Ля–До) төртіншісін төрт рет көрсетеді, скрипкалар мен альт бірге, ал виолончель бір октава төмен. 5-ші тақтада бұл мотив аралас ырғақта төңкерілген вариациямен (төмендейтін квинтаны көрсетеді) біріктіріледі. Филипп Рэдклифф (1965, 114-бет) үш ноталық жестің бірінші бөлімнің бастауымен ортақ екенін айтады – "ғаламшардың бас нотасынан басталудың ерекшелігі". Дэниел Чуа (1995, 113-бет) бұл "ырғақтық екіұштылық" тудыратынын көрсетеді, әсіресе екі мотив 5-ші тақтада біріккенде: "Осылайша, екі үлгі өзара байланысқанда, әртүрлі ырғақты ағындар қарама-қайшы метрикалық түсіндірулер мүмкіндігін тудырады".

Трио, Бетховеннің "Альманде ВУО 81" (сонымен қатар Ля мажорда) шығармасының бөліктеріне Ля педальды нотасын (алдымен бірінші скрипкада, содан кейін басқа да аспаптарда) қосады, бұл қағандық немесе халық музыкасын еске түсіретін дыбыстық атмосфера жасайды.

III. Көп әдемі Andante

Үшінші бөлім шамамен 15-20 минутқа созылады, бұл квартеттің ең ұзын бөлігі. Формальды түрде сипатталғанда, ол F модальды баяу бөлімдерді, "Neue Kraft fühlend" ("жаңа күш сезіну") деген сөздермен белгіленген, D тональностьдағы жылдам бөлімдермен алмастырады. Баяу бөлімдердің әрқайсысы екі элементтен тұрады: 1) аспаптардың қысқа мотивпен бірінші бөлімнің бастауын еске түсіретіндей үйлесімде ойнайтын бөлімі; 2) хорал, яғни нақты ән. Баяу бөлімнің үш рет қайталануында, мотивтер ритмикалық тұрғыдан күрделене түседі, ал хорал қысқарып, екі элемент бірігіп кетеді. Бөлім соңына қарай басты мотив ерекше күшейеді. Бетховен бұл шығарманы 1824-1825 жылдардың қысындағы ауыр ішек ауруынан жазылғаннан кейін жазды, ол аурудың өміріне қауіпті болуы мүмкін деп қорқып жүрген. Сондықтан ол үшінші бөлімді "Heiliger Dankgesang eines Genesenen an die Gottheit, in der lydischen Tonart" ("Лидиялық ладтағы құдайға сауыққан адамның қасиетті алғыс әні") деген сөздермен атады.

IV. Alla marcia, assai vivace (Барлық шұрайлы, өте тірі)

Бұл қысқа (2 минуттық) А мажорлы марш речитатив сияқты бөлім арқылы тікелей рондо финалына жалғасады.

V. А. А. Апассионато

Бұл бөлім сонаталық рондо түрінде (А Б А К А Б А). Бетховеннің эскиздері бұл тақырыптың бастапқыда Тоғызыншы симфонияның аспаптық соңына арналғанын, бірақ одан кейін әйгілі хорлық аяқтау пайда болғандықтан бас тартқандығын көрсетеді. Бұл бөлім А мажордағы кодамен аяқталады.

Қабылдау

Бетховеннің немере інісі Карл өзінің ағасына премьера туралы былай деп хабарлады: "Квартетке көп шапалақтар қосылды, орындау өте жақсы болды және Линке бұрынғыдан да жақсы ойнады". Сыншы Марк Свед квартеттің "ауырсыну мен сырқаттың психологиясын" көрсететінін айтты, себебі ол Бетховеннің қатты ішек қабынуынан жазылғаннан кейін жазылған.

Ықпал

Кейбіреулер бұл квартетті Т. С. Элиоттың «Төрт квартет» жазуына түрткі болған деп санайды; ол Стивен Спендерге жазған хатында граммофонда А минор квартетінің жазбасы болғанын айтқан: «Мен оны зерттеуде шексіз деп табамын. Оның кейінгі шығармаларының кейбіреулерінде бір түрлі көктемі немесе, кемінде, адамнан жоғары қуаныш бар, оны зор азаптан кейін келген татуласу мен жеңілдіктің жемісі ретінде сезінуге болады; өмір бойында осыны өлеңге түсіргім келеді». Олдос Хакслидің «Нүктеге қарсы нүкте» романында бұл квартетке кеңінен сілтеме жасалады және оның кейіпкері Морис Спанделдің өлімі/өзіне қол жұмсауы туралы соңғы тарауда сипатталған. Colm Tóibínнің 2021 жылғы «Сиқыршы» романы Томас Маннның осы квартетті тыңдағаннан кейін туған өз шығармалары туралы ойларын көрсетеді.