Кіріспе

Шропширдегі қала және азаматтық приход, Англия.

Шифнал (/ʃɪfnəl/) – Англияның Шропшир округындағы базар қаласы және азаматтық приход. Ол Телфордтан шамамен 6 км (4 миль) шығысқа қарай, Шрусбериден 27 км (17 миль) шығысқа қарай және Вулвергемптоннан 20 км (13 миль) солтүстік-батысқа қарай орналасқан. M54 тас жолы мен A5 тас жолы, сондай-ақ Уотлинг-стрит деп аталатын көне жолдың жанында жатыр. 2001 жылғы халық санауы бойынша халқы 6 391 адамды құрады, ал 2011 жылғы санауда 6 776 адамға жетті.

Этимология

Шифнал 9 ғасырлық хатта Медешамстед (кейін Питерборо аббаттығы) монастырының иелігі ретінде "Скуффанхалх" деп аталған жер деп есептеледі. Бұл күмәнді көрінуі мүмкін, алайда ежелгі хаттың 12 ғасырда жасалған жалған құжат екені анықталды, бірақ жағдай көбірек күрделі. Сэр Фрэнк Стентон "Скуффенхалх", сондай-ақ "Костсфорд" (Косфорд) және "Стретфорд" Медешамстедпен байланысты болған жерлердің тізіміне кіретінін айтқан. Хаттың Мерсия королі Этельред шығарғаны делінеді, оның билігі тұсында Мерсия епископы, Медешамстедтің негізін қалаушы және алғашқы аббат Сексвульф (немесе "Саксвульф") болған. "Шифнал" атауының бірінші бөлігі "Скуффа" деген жеке есім деп саналады, ал екінші бөлігі "халх" сөзінен туындаған, ол "долина" дегенді білдіреді, осылайша қаланың географиялық орнын сипаттайды. Ерекшелігі, қаланың атауы ғасырлар бойы Идсалл мен Шифнал арасында ауысып келген. Идсалл (потенциалды римдік байланыстарға қатысты болжам бар) 9 ғасырлық хатта "Иддешале" деп тілге алынған, яғни "Идидің бұрышы" немесе бұрышы. Бұрыш дегеніміз шамамен белгілі бір аумақтың жері. Жиі айтылатындай, Идсалл мен Шифнал атаулары қаладан өтетін, Ворф өзенінің саласы болып табылатын Уэсли бұлағының шығыс және батыс жағындағы елді мекендердің аттары болған. 19 ғасырда Дж. К. Андерсон "Шропширдің ерте тарихы мен ескерткіштері" еңбегінде Идсаллдың "Иде залы" дегенді білдіретінін, ал Шифналдың "Скефа залы" екенін жазған. Ағылшын жер-аталарының сөздігінде Шифналға "*Скуффаның жер бұрышы" деген түсіндірме берілген. Ол сондай-ақ Иддешале, "*Идидің жер бұрышы" деп те аталған.

Нормандыққа дейінгі

Қала, бәлкім, 7 ғасырдың соңына қарай құрылған аңгло-саксон қонысы ретінде бастау алған. Қаланың ең ежелгі бөлігі Сент-Эндрю шіркеуі, Шіркеу көшесі және Иннадж жолы маңындағы аймақ деп есептеледі, ондағы қазба жұмыстары көне құрылыстардың іздерін тапқан.

Норман

Ауыл 1086 жылғы күйінде Domesday Book-та Alnodestreu жүзінің ішінде тіркелген. Кірістің бастапқы бөлігі мынадай: «Роберт, Теобальдтың ұлы, граф Роджер Итешельден иеленеді. Бұл жер бұрын граф Моркарға тиесілі болған». Бұл жазбада саксондық граф Моркар нормандық басқыншыларға қарсы көтерілген кезде иелігінен айырылғаны көрсетілген. Сент-Эндрю шіркеуінде нормандық апсидасы бар және ол, әлбетте, бұрынғы шіркеу орнында салынған. Бұл шіркеу – алыстағы елді мекендердегі қауымдардың рухани қажеттіліктерін қамтамасыз ететін дін қызметкерлерінен тұратын колледждік шіркеу немесе монастырь болған. Сент-Эндрю 1087 жыл шамасында Шрусбери аббаттығына берілген кезде колледждік мәртебесінен айырылды.

Плантагенет кезеңі

1245 жылы крестші және поместье иесі Уолтер де Дунстанвилл Генрих III патшаға қала үшін ярмарка шарты алу үшін өтініш жасады және оған рұқсат берілді. Уолтер содан кейін Бродвей, Брэдфорд көшесі, Market Place және Park Street – ярмаркалар өткізу үшін кең базар көшелерін жоспарлады. Өзеннің шығысындағы осы аймақ Шифнал деп аталды және уақыт өте келе бұл атау Идсаллды ығыстырды. Шифналдың жанында құмтасқа қазылған Кентон үңгірлері орналасқан. Жергілікті аңыз бойынша, бұл үңгірлерді 700 жыл бұрын Темплиер орденінің жақтастары салған, бірақ Historic England – тарихи ескерткіштерге жауапты мемлекеттік орган – үңгірлер, ең болмаса, 18 немесе 19 ғасырдың басында қазылған деп санайды.

Тюдор және Стюарт дәуірі

Шифнал 16 ғасырдың соңында ерте өнеркәсіптік революцияны бастан өткерді. 1591 жылдың 7 шілдесінде қаланың үстінен өрт өтіп, шіркеудің шатырын қамтыды. Өртті үй қызметкерінің жаққан шамнан шыққан ұшқын ілінген зығырға тиіп тұтанған деп есептеледі. Өрт Уэсли ағысының шығысындағы ғимараттардың көп бөлігін, мүмкін тіпті барлығын қиратты. Шіркеу, қоңыраулары еріп, тек қабырғалары қалған, ал шығысында орналасқан (қалпына келтірілген) Ескі Идсалл үйі – ағаштан салынған, өрттен аман қалған жалғыз екі ғимарат деп айтылады. Бұл оқиға қазір үйдің қабырғасына орнатылған көк тақташамен еске алынады. Өрттен кейін Елизавета I қаланы қайта құруға қаржы жөнелтті. Сент-Эндрю шіркеуі ішіндегі қабырғадағы ескерткіш тақташа Мэри Йейтске арналған – жергілікті жерде Нэнни Мерфи деп танылған ол, 1666 жылғы Ұлы өрттен кейін жасөспірім кезінде Лондонға барып, 92 жасында үшінші күйеуі Джозеф Йейтске үйленген және 127 жасында қайтыс болған. Шифналдың солтүстігінде Нэнни Мерфи атындағы көше бар. Сол тастан жасалған ескерткіш тақташада Уильям Уэйклидің 1590 жылдың 1 мамырында крещениеден өткені және 1714 жылдың 28 қарашасында жерленгені жазылған, ол сегіз патша мен патшайымның билігін көрген. Өркендеу кезеңінде Шифналға грузин стиліндегі әсем үйлер салынды. Идсалл атауы Киелі Андрей шіркеуі мен елорда айналасындағы аумақты Шифналдың сауда және коммерциялық аймағынан ажырату үшін қолданыла берді. 1777 жылы Шифналда 40-қа дейін адамды сыйдыратын приходтық жұмыс үйінің жұмыс істегені туралы жазбалар бар. 1817 жылы Парк көшесінде жаңа приходтық жұмыс үйі салынды. Ол Шифнал кедейлер одағының жұмыс үйі ретінде қабылданды және 1840-1841 жылдары шамамен 800 фунт стерлингке кеңейтілді. Жұмыс үйінде 100-ден аспайтын адам болды. Кейіннен ғимараттар Шифнал ауруханасының бөлігіне айналып, содан кейін тұрғын үйлерге айналды. 1855 жылы Бродвейдегі үй, қаланың 200-ге жуық католиктері месса өткізу үшін пайдаланған, ирландтарға қарсы бүлік кезінде өртенді. Лорд Стаффорд 1860 жылы Виктория және Шрусбери жолдарының бұрышындағы өзі сыйлаған жерге үйлесімді мектеп пен шіркеу салып берді. Мектеп шамамен 1917 жылы жабылды, бірақ ғимарат шіркеу ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. Виктория жолындағы қазіргі пресвитерийде, бастапқы мектеп директорының үйінде, есіктің үстінде Лорд Стаффордтың гербі сақталған. Лондон мен Бирмингемнен Холихедке дейінгі темір жол желісі 1840 жылдардың соңында Шифнал арқылы биік деңгейде салынды. Темір жолдың алып виадугі қаланы екіге бөліп тұрды: оның құрылысы – үлкен инженерлік жетістік, ол Уэсли ағысының батпақты аңғарынан ірі бұтақтар мен көптеген қой жүнінен жасалған негіздерге салынды. Алғашқы құйма темірден жасалған аркалы көпір 1953 жылы тиімді, бірақ аз тартымды болаттан жасалған көпірмен ауыстырылды. Желінің 1849 жылдың 12 қарашасында ашылуы бұрыннан азайған дилижанс тасымалына нүкте қойды. Виадукт құрылысын Хорсли темір зауыты жүзеге асырды.

Шифнал банкі алаяғы

Викториялық Британиядағы ең ірі банк алаятының бірі Шифнал қаласында болды, онда директор мен қызметкерлерге жататын шамамен 244 000 фунт стерлинг ұрланды, бұл бүгінгі шарамен есептегенде 16 миллион фунтқа бағаланады. «Ішкі жұмыстармен» қатар, шантаж, жасыру және алаяқтардың қашуына көмектесу туралы айыптаулар да болды. Шропшир банктік компаниясы 1836 жылы төрт жергілікті банктердің бірігуінен құрылды: Ньюпорт, Веллингтон, Коалбрукдейл және Шифнал. Шифнал оның бас кеңсесіне айналды, ал тарихи темір шеберлер әулетінің өкілі Авраам Дарби IV оның алғашқы төрағаларының бірі болды. Бастапқыда банк жақсы дамыды, жергілікті инвесторларға жылына 12,5 пайыздық дивиденд төледі және Парк-стриттегі жаңа ғимараттарға мұқтаж болуға жеткілікті табысты болды. Бірақ 1856 жылы банк алаятықтан туған залалды өтеу үшін 193 834 фунт стерлингті есептен шығаруға мәжбүр болды. Директорлардың бірі, Джон Хортон, «құндылығы жоқ кепілдікпен қамтамасыз етілген» 10 000 фунт стерлингті рұқсатсыз қолмағыздағані анықталды. Директор ретінде жылына 300 фунт жалақы алатын Хортон отставкаға кетуге мәжбүр болды. Дегенмен, оның алаяты банк менеджері Аллен мен кассирі Гилберттің он жылдан астам уақыт бойы ұрлаған 234 000 фунт стерлингпен салыстырғанда мардымсыз болып көрінді. Полиция Алленді Шифналда тұтқындауға келгенімен, ол олардың қасында қашып кетіп, бір дерек бойынша, директорлардың ескертуінен кейін тіктөңкеріліп, есіктен секіріп өтті. Гилберт өзінің алаятыққа қатысы туралы ақпарат берді, егер ол ұрлаған ақшаны қайтарса, қудаланбайтынына келісім берді. Ол 53 000 фунт стерлинг ақша және 87 000 фунт стерлингтік бағалы қағаздарды қайтарды, бірақ бұл оның алған сомасынан 25 000 фунт стерлинг кем болды. Аллен бұл арада 159 000 фунт стерлинг алған, және бұл сома ешқашан қайтарылмаған сияқты: барлық директорлар кен және теміржол акцияларына қатысты белгісіз мәлімдемелерді тапты. Оқиғаның жасырылғаны сезілді, директорлар толық мән-жайды жасырды: газет тілшілері Джернингэм Армздың қарама-қарсысындағы акционерлердің төтенше жиналысына қатысуына тыйым салынды, директорлардың қорғауын қамтамасыз ету үшін адвокат шақырылды және ашуланған акционерлердің сұрақтарына «жеткіліксіз себеппен» жауап беруге тыйым салынды. Аллен ешқашан сотталған жоқ: «The Shrewsbury Chronicle» газетінде жарияланған мәліметке сәйкес, Аллен «директорларға оларды әшкерелеймін және компанияны таратып жіберемін» деп айтқан. Ол көршілігін тастап кеткені, директорлардың бірі ескерту бергеннен кейін, олар оның қаупінен қорқып қалғандықтарын көрсетеді. Акционерлер Алленге қашып кетуге рұқсат беру себебін сұрағанда, директорлар «ең жақсы кеңес бойынша» деп жауап берді және «өткеннің барлық мән-жайларын айтудың тиімсіздігі» туралы негіздермен көбірек ақпарат беруден бас тартты. Залалды өтеу үшін банк директорлары 120 000 фунт стерлинг қарыз берді: төрағалыққа келген Генри Диккенсоннан 100 000 фунт стерлинг, ал тағы төртеуінен әрқайсысынан 5 000 фунт стерлинг. Олар қарыздарын қайтаруды сұрамады, ал олардың қаржылық инъекциясы акционерлерден қосымша қаражат жинау үшін негіз ретінде пайдаланылды. Шропшир банктік компаниясы Диккенсон басшылығымен тез жаңарып, алты айдан кейін директорлар акционерлердің бірауыздан алғысын алды және келесі бірнеше жылда тұрақты өсімді көрсетті, ақырында 1874 жылы Ллойдс банкі оны сатып алды.

20 және 21 ғасырлар

Хинкесманның сыра зауыты 1897 жылы қаланың оңтүстігіндегі Хиннингтон бұлағында құрылды және 1899 жылы Шифнал сыра зауыты болып аты өзгертілді. 1910 жылы жабылып, 1927 жылы қайта ашылғаннан кейін 1934 жылы «Бродвей» сыра зауыты (Шифнал) сатып алды. Бұл өз кезегінде 1960 жылы Вулвергемптонның «Бэнкс» компаниясымен сатып алынды. «Жұлдыз» қонақ үйі 1911 жылы өрт салдарынан қиратылды. «Сегіз қоңырау» немесе «Қоңыраулар шіркеуі» 1911 жылы Шропширдегі Питчфорд аймағынан тегін алған дворян ұрпақтары – Питчфордтар отбасымен иеленілді. Герберт Джеймс Питчфорд «Сегіз қоңырауды» және басқа да қоғамдық үйлерді басқарды. Ол Уэльс полкінде қызмет етіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста Фландрияда қаза тапты. Оның есімі Бельгиядағы Менин қақпасында және Шифналдағы Сент-Эндрю шіркеуіндегі соғыс ескерткішінде, «Сегіз қоңырау» қоғамдық үйінің жанында орналасқан. Бүгінде ғимаратты «Oddfellows Wine Bar» иеленеді. Базар алаңындағы теміржол көпірі 1953 жылы қайта салынды: бастапқы арканың ашық шпандельдері қарапайым сызылған жалпақ панельді құрылыммен ауыстырылды. Қала 1960 жылдары одан әрі кеңейді. 2015 жылы қала бойынша 1167 үй салуға рұқсат берілгені белгілі болды, яғни 2020 жылға қарай халқы 50 пайызға өседі деп күтілді. 1991 жылдың 6 мамырында қаладағы «Barclays» банкінің филиалы қарақшылардың шабуылына ұшырады. Олар қазына бөлмесіне бұрғылап кіріп, 50 мың фунт стерлинг алып қашып кетті. Осы банк 2013 жылдың наурызында және 2017 жылдың наурызында қарулы қарақшылардың шабуылына ұшырады. Оның жабылуы соңғы оқиғадан кейін бірнеше аптадан соң жарияланды, бұл Шифналдың 1824 жылдан бері алғаш рет банксіз қалуына әкелді. 2009 жылы қаланың ірі жұмыс берушілерінің бірі – «Wrekin Construction» компаниясы Шропшир, Йоркшир, Нортгемптоншир және Чеширде 420 жұмыс орнын жоғалтып, кредиторларға 45 миллион фунттан астам қарыз қалдырып, банкротқа ұшырады. Компания активтерінің арасында 11 миллион фунт стерлингке бағаланған «Танзанияның мұзы» асыл тасы болды. Бірақ 2 кг салмақтағы өңделмеген тастың құны жалған екені анықталды және ол ақырында 8000 фунтқа сатылды. 2018 жылдың соңында Шропшир кеңесі Шифналды екінші, әлдеқайда ірі кеңейту жоспарын жариялады. Ұсыныстар жергілікті тұрғындар арасында қызу дау тудырып, қоғамдық тыңдауға әкелді. Жоспарға 2036 жылға қарай тағы 1500 үй, 40 гектар жұмыс орны және қаланың оңтүстігінен айналып өтетін жол салу кірді. Бұл жобаны жүзеге асыру үшін үлкен егістік жерлер қажет болады.

Мәдениет

"Ежелгі ағылшын поэзиясының ескерткіштері" Шифналда табылған қолжазбаға негізделген. 1765 жылы епископ Томас Перси жинаған балладалар мен халық әндерінің жинағы негізінен Персидің досы Хамфри Питттің Шифналдағы үйінен табылған фолиоға сүйенген. Ол фолио еденде жатқан, ал Питттің қызметшісі оның беттерін от жағу үшін пайдаланған. Құтқарылғаннан кейін Перси сол фолиодан 45 балладаны өзінің 180 беттік кітабына енгізді, ал қалғанын басқа дереккөздерден – диарсит Сэмюэл Пепистен жиналған балладалар мен 1723 жылы, мүмкін Амброз Филипс жариялаған «Ескі Балладалар Жинағынан» қосты. Персиді кітабын жариялауға достары Сэмюэл Джонсон мен ақын Уильям Шенстон ынталандырды. Чарльз Диккенс, оның әжесі жақын жердегі Тонг қамалында қызмет еткен, қалаға бірнеше рет сапар шекті және көптеген адамдар оның «Ескі қызығушылық дүкені» кітабындағы ғимараттар қаладағы ғимараттардың үлгісінде салынғанына сенеді. Shifnal Historical Society хабарлағандай, ол қаланың архитектурасына қатты әсерленген, сондықтан «Ескі қызығушылық дүкенін» бұрын «Бірыңғай мүйіз» деп аталған, кейін «Жаман Нелл» мейрамханасының үлгісінде жасады. Діткер Ханна Куллвик (26 мамыр 1833 – 9 шілде 1909) Шифналда дүниеге келген. Куллвик викториялық кезеңдегі қызметшілер мен олардың қожайындары арасындағы қарым-қатынастың көтерілмеген жақтарын ашты. Үй шаруасында жұмыс істейтін ол, әйелдердің еңбек жағдайын зерттеп жүрген көрнекті адвокат және қайырымдылық шараларын ұйымдастырушы Артур Мунбидің назарына ілікті. Кедейліктен құтылу үшін ол 1873 жылы оған құпия түрде тұрмысқа шықты, ал оның күнделіктері жұмысшы табының викториялық кезеңдегі қызметші әйелдерінің өмірі туралы толыққанды ақпарат береді. Ол күйеуінің атымен, Мунби атымен Сент-Эндрю шіркеуінің маңына жерленген. Кейін жазушы миссис Хамфри Уорд ретінде танымал болған Мэри Арнольд қаланың Рок Террасасындағы пансиондық мектепке оқыды. Оның мектептегі күнделігі кейінірек жазған «Марселла» (1894 жылы жарық көрді) романының негізі болды. Шифнал П. Г. Водхаустың ойдан шығарылған Маркет Бландингс қаласына шабыт берген деген кең пікір бар. 2010 жылы қала жоспарының аясында жүргізілген зерттеулерден кейін, тұрғындардың өнер, мәдениет және ойын-сауық фестиваліне деген қызығушылығын білдіруіне байланысты Шифнал фестивалі қайта жаңғыртылды. Ол үш жыл бойы өтті, соның нәтижесінде әуесқой театр ұйымы және балалар манга клубы сияқты ұйымдар құрылды.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC West Midlands және ITV Central ұсынады. Телевизиялық сигналдар Wrekin немесе Sutton Coldfield теледидар таратушыларынан алынады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Shropshire, Free Radio Black Country & Shropshire, Greatest Hits Radio Black Country & Shropshire және Capital North West & Wales. Қалаға жергілікті газет – Shropshire Star қызмет етеді.

Көлік

Сағат сайын Банга автобус қызметінің 891 нөмірі дүйсенбіден сенбіге дейін жұмыс істейді, Телфорд, Косфорд және Вулвергемптон қалаларымен байланыс құрады. Arriva Midlands Bridgnorth қаласына қатынайды. Басты теміржол станциясы Вулвергемптон–Шрусбери бағытында орналасқан, Шрусбери, Телфорд, Вулвергемптон және Бирмингем Нью-стрит қалаларына поездар қатынайды.

Шіркеулер

Англия шіркеуі: Шіркеу көшесіндегі Сент-Эндрю шіркеуінің шамамен 1300 жылы кеңейтілген нормандық ғибадатханасы, Елизавета дәуірінде салынған қос балғалы шатыры, жеке христиандық кітап дүкені және «Оазис» атты қонақтарды күтетін орталығы бар.

Коммуналдық қызметтер

Кеңес басқаратын қоғамдық кітапхана Бродвейде орналасқан. Приорсли жолындағы Шифнал соғыс ескерткіші клубы түрлі ұйымдар мен көптеген қоғамдық шаралар үшін пайдаланылады. Ол 1921 жылы кең демалыс алаңымен бірге ашылды және 1982 жылы болған қасіретті өрттен кейін толығымен қайта жаңартылды. Милленниум сезімталдығы бағы Сент-Эндрю шіркеуі мен Иннадж жолының арасында жатыр. Онда Бірінші дүниежүзілік соғыстан 13 және Екінші дүниежүзілік соғыстан 4 сарбаздың ескерткіші орнатылған, олардың барлығы шіркеу маңындағы зиратқа жерленген. Бақты адал комитет мүшелері мен достар тобы ерікті түрде күтіп ұстайды және 2003 жылы Королеваның Алтын юбилейлік сыйлығын, ал 2007-2008 жылдары «Жасыл ту» сыйлығын алды. Кітапхананың артында орналасқан Шифнал полиция бөлімі 2013 жылы жабылды, бірақ 2019 жылдың тамызында қоғамдық кафе және бақтар ретінде қайта ашылды.

Білім

Қалада бірнеше мектепке дейінгі балабақшалар мен күндізгі орталықтар, сондай-ақ екі бастауыш мектеп бар: Шифнал бастауыш мектебі, Керриерс-лейнде орналасқан; және Сент-Эндрюс Англия шіркеуінің бастауыш мектебі, Парк-лейнде орналасқан. Қалада тағы екі мектеп бар: Идсолл мектебі, Коппис Гринде, – толыққанды орта мектеп; және Жас Опциялар колледжі, Ламледж Лейнде, – тәуелсіз, мамандандырылған орта мектеп.