Қара Қараев: Әзірбайжан композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Әзербайжан композиторы, әзербайжан футболшысы Гара Абульфаз оғлы Гараев (Кара́ Абульфа́зович Кара́ев, 5 ақпан 1918 – 13 мамыр 1982), сондай-ақ Qara Qarayev немесе Kara Karayev деп те жазылады, көрнекті совет әзербайжан композиторы болды. Гараев балет, опера, симфониялық және камералық шығармалар, фортепианоға арналған сололар, кантаталар, әндер және марштар сияқты 110-ға жуық музыкалық туынды жазды және Әзербайжан КСР-інде ғана емес, сонымен қатар барлық Совет Одағында және әлем бойынша танымал болды.

Ерте өмір

Гараев Бакуде танымал педиатрлар отбасында дүниеге келді. Оның анасы Сона, Ресей музыкалық қоғамының Бакудегі мектебінің алғашқы түлектерінің бірі болған. Гараевтың інісі Мүрсал хирург және медицина ғылымдарының докторы атанды. 1926 жылы, сегіз жасында Гара Гараев алғаш рет Әзірбайжан мемлекеттік консерваториясының жасөсперімдер музыкалық мектебіне қабылданды, қазіргі Баку музыка академиясы деп белгілі. Музыкалық қабілетінің арқасында, 1933 жылы Гараевқа Әзірбайжан мемлекеттік консерваториясының екі факультетіне бірден оқуға рұқсат берілді. Оның ұстаздары Георгий Шароев, Леонид Рудольф және Узеир Гаджибеков болды. 1937 жылы Гараев Әзірбайжан КСР Композиторлар одағына қосылды.

Мансап

1938 жылы, жиырма жасында, Гараев өзінің алғашқы музыкалық шығармасын – Расул Рзаның өлеңіне жазылған "Жүрек әні" кантатасын жазды. Сол жылы ол Мәскеудегі Большой театрында Иосиф Сталиннің қатысуымен қойылды. Гараев кантатасын Болшой театрында өткен Әзірбайжан өнерінің онжылдық фестивалінде дирижерлік етті, бұл шараға Сталин де қатысты. Сол жылы Гараев Мәскеу мемлекеттік консерваториясына оқуға түсті, онда ол Дмитрий Шостаковичтің шәкірті және жақын досы болды. 1941 жылы Гараев Бакуге қайтып, Әзірбайжан мемлекеттік филармониясында сабақ берді. 1945 жылы ол Жовдат Хажиевпен бірлесіп "Отан" ("Vətən") операсын жазды, осы еңбегі үшін олар беделді Сталин сыйлығымен марапатталды. 1948 жылы, 30 жасында, Гараев Низами Гянджевидің танымал туындысы негізінде жазылған "Лейли мен Маджнун" симфониялық поэмасы үшін тағы да осы сыйлыққа ие болды. 1948 жылы Узеир Гаджибеевтің қазасынан кейін Гараев Әзірбайжан КСР Композиторлар одағының төрағасы және Әзірбайжан мемлекеттік консерваториясының ректоры болды. Осы лауазымында Гараев Ұзеир Гаджибеевтің оқытудағы әзірбайжан халық музыкасына бағытталған дәстүрлі көзқарасын сақтап, сонымен қатар Әзірбайжан музыкасында джаз сияқты заманауи жанрларды дамытты. 1948 жылы Гараев Кеңес композиторларының бірінші ұлттық құрылтайына делегат ретінде қатысты. Сол жылы ол Әзірбайжан сәулет және өнер институтының Музыка бөлімін басқарды. 1952 жылы хореограф П. А. Гусевтің жетекшілігімен Гараевтың "Жеті ару" балеті Әзірбайжан опера және балет театрында қойылды. Низами Гянджевидің танымал поэмасы негізінде жазылған "Жеті ару" ("Yeddi gözəl") Әзірбайжан классикалық музыкасы тарихында жаңа кезең ашты. Гараевтың тағы бір балеті – "Найзалы жолдар" ("İldırımlı yollarla"), 1958 жылы сахналанды, Оңтүстік Африкадағы нәсілдік қақтығыстарға арналған. Сол жылы Гараев Роман Карменнің режиссерлік еткен "Каспий теңізінің мұнайшылары туралы әңгіме" деректі фильміне де музыка жазды. Әзірбайжан мемлекеттік консерваториясындағы оқытушылық қызметі барысында Гараев көптеген белгілі әзірбайжан музыканттары мен композиторларын тәрбиеледі, олардың ішінде Ғалиб Мамедов, Ариф Маликов, Хаям Мирзазаде және Исмаил Хажибеев бар. Гараевтың ұлы Фараж (1943 жылы туған) да оның шәкірті болды және "Қобустанның көлеңкелері" ("Qobustanın kölgələri") және "Калейдоскоп" сияқты бір актілі балеттер жазды, содан кейін Әзірбайжандағы музыкалық авангард қозғалысын жетекшілік етті. 1961 жылғы маусымда, суық соғыс кезінде, Гараев пен Тихон Хренников UCLA-да өткен бірінші Халықаралық Лос-Анджелес музыка фестиваліне қатысқан жалғыз екі совет композиторы болды. Фестиваль бағдарламасына әлемнің 15 композиторының шығармалары енді, олардың ішінде Арнольд Шенберг пен Игорь Стравинский де бар еді. 11 маусымда Франц Ваксман фестивальдік симфониялық оркестрді Гараевтың "Найзалы жолдар" сюитасымен дирижерлік етті. 1962 жылы Гараев КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды және АҚШ, Эфиопия және Ливан елдеріне сапар шекті. 1972 жылы ол Польшаға барды.

In 1938, at the age of twenty, Garayev composed his first musical piece, a cantata "The Song of the Heart" to the poem by Rasul Rza. It was performed in Moscow's Bolshoi Theater in the presence of Joseph Stalin in the same year. Garayev conducted his cantata during the Decade of Azerbaijani Art festival in the Bolshoi Theater, an event also attended by Stalin. In the same year, Garayev moved to the Moscow State Conservatoire, where he became a student and a good friend of Dmitri Shostakovich. In 1941 Garayev returned to Baku to teach at Azerbaijan State Philharmonic Society. In 1945, both he and Jovdat Hajiyev wrote the Motherland ("Vətən") opera, for which they were awarded a prestigious Stalin Prize. In 1948, at the age of 30, Garayev was again awarded this prize for his symphonic poem Leyli and Majnun, based on the same titled famous work of Nizami Ganjavi. Upon the death of Uzeyir Hajibeyov in 1948, Garayev became the Chair of the Union of Composers of Azerbaijan SSR and the rector of the Azerbaijan State Conservatoire. In this latter position, Garayev retained Uzeyir Hajibeyov's traditional emphasis on Azerbaijani folk music in teaching, and also promoted contemporary genres, such as jazz in Azerbaijani music. In 1948 Garayev also became the delegate to the First National USSR Congress of Soviet Composers. In the same year Garayev also headed the Music Department at the Azerbaijan Architecture and Art Institute. In 1952, under the direction of the choreographer P. A. Gusev, Garayev's Seven Beauties ballet was staged at the Azerbaijani Theater of Opera and Ballet. Based on Nizami Ganjavi's famous poem, Seven Beauties ("Yeddi gözəl") opened a new chapter in the history of classical music of Azerbaijan. Garayev's only other ballet, Path of Thunder ("İldırımlı yollarla"), staged in 1958, was dedicated to racial conflicts in South Africa. In the same year, Garayev also wrote the score for the documentary film A Story About the Oil Workers of the Caspian Sea, directed by Roman Karmen and set at the Oil Rocks. During his teaching career at the Azerbaijan State Conservatoire, Garayev tutored a number of prominent Azerbaijani musicians and composers, including Galib Mammadov, Arif Malikov, Khayyam Mirzazade and Ismayil Hajibeyov among others. Garayev's son, Faraj (born 1943), also became his student and went on to compose single act ballets such as Shadows of Qobustan ("Qobustanın kölgələri") and Kaleidoscope, and later led the musical avant garde movement in Azerbaijan. During the Cold War in June 1961, Garayev and Tikhon Khrennikov were the only two Soviet composers who attended the first International Los Angeles Music Festival held at UCLA. The festival programmed works by fifteen composers from around the world, including Arnold Schoenberg and Igor Stravinsky. On June 11, Franz Waxman conducted the Festival Symphony Orchestra with a suite from Garayev's Path of Thunder. In 1962 Garayev became a member of the Supreme Soviet of the USSR and visited the United States, Ethiopia, and Lebanon. In 1972 he visited Poland.

Кейінгі өмірі

Гараев жүрек ауруынан зардап шеккен, сол себепті Бакуде өткен 60 жылдық мерейтойына қатыса алмады, онда оған Социалистік Еңбек Ері атағы табысталды. Гарәев өмірінің соңғы бес жылын Мәскеуде, көпшілік назарынан тыс өткізді, бірақ Бакуге деген махаббаты өте күшті болды және оның шығармаларында көрініс тапты:

Гараев 1982 жылдың 13 мамырында Мәскеуде 64 жасында дүние салды. Оның денесі Бакуге жеткізіліп, Құрмет аллеясына жерленді.