Кіріспе

Американдық актриса (1926–2000)

Элизабет Джин Питерс (15 қазан 1926 – 13 қазан 2000) – американдық кино актрисасы. Ол 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-шы жылдардың басында 20th Century Fox студиясының жұлдызы ретінде және Говард Хьюздың екінші әйелі ретінде танымал болды. «Саут-стриттегі кездесу» (1953) фильміндегі әдемі әйел рөлімен ең көп есте қалатын болса да, Питерс сексуалды символға айналуға қарсы тұрғанымен белгілі болды. Ол жарқырамайтын, қарапайым әйелдердің рөлін ойнауды артық көреді. Мансабының соңында және зейнетке шыққаннан кейін Питерс кейде телефильмдерде ойнады, 1973 жылдан 1988 жылға дейін төрт жобада қатысты.

Ерте өмір

Питерс 1926 жылғы 15 қазанда Огайо штатының Шығыс Кантонында Елизавета Томас (құрметті аты Дизель; 1898–1987) мен Джерральд Питерстің (1900–1937), кір жуу мекемесінің басқарушысының үлкен қызы болып дүниеге келді. Оның Ширли Петерс (1935 жылы туған) деген кіші қарындасы бар. Сондай-ақ, оның әкесінің екінші некесінен Арлен Стюарт (Ширли Арлен Петерс; 1935), актриса, және Буми Петерс, сценарийді қараушы, кіші ағасы болды. Шығыс Кантонның шағын шаруашылығында өскен Питерс Шығыс Кантон орта мектебінде оқыды. Ол методист дінінің өкілі болды. Ол Мичиган университетінде, содан кейін Огайо мемлекеттік университетінде оқуға түсті, онда мұғалім болу үшін оқыды және әдебиет мамандығы бойынша білім алды. Огайо штатында мұғалімдік біліміне оқып жүргенде, ол 1945 жылдың күзінде «Мисс Огайо штаты» сайысына қатысып, 11 басқа финалисті жеңіп шықты. Фотограф Пол Робинсонның қолдауымен ол «20th Century Fox» компаниясымен экрандық сынақтың бас жүлдесін жеңіп алды. (1940 жылдардың соңында Питерс фильм түсіру арасында колледжге оралып, жұмысын аяқтап, диплом алды.) «Fox» компаниясы оның алғашқы «Кім оны қазір сүйіп тұр екен?» (1947) фильмінде «жасанды шекпендер мен мүйіздік көздіктермен» қолдаған «құрлы қаздай» рөлде ойнайтынын хабарлады. Бірақ ол ақырында фильмнен бас тартты. Питерс 1946 жылы «Скудда Ху! Скудда Хей!» (1948) фильміндегі шаруа қызының рөліне кастингтен өтті, бірақ продюсер мен режиссер оны лайықты деп таба алмады.

Кинодағы тұңғышы

Питерс Линда Дарнеллдің орнына Тирон Пауэрмен бірге «Кастилиядан келген капитан» (1947) фильміндегі әйел басты рөлге таңдалды, Дарнеллді «Мәңгілік Амбер» өндірісін құтқару үшін басқа жұмысқа жіберген кезде. Ол әлі кинода дебют жасаған жоқ болатын, бірақ Питерс жақсы танымал болды. Ол түсірілім барысында жұлдызша өңдеуге ие болды. «Кастилиядан келген капитан» сәтті аяқталды. Леонард Мальтин жазғандай, содан кейін Питерс жаңа онжылдықты «жанды, осал әйелдерді, көбінесе тарихи драмалар мен вестерндерде» ойнаумен өткізді. Студия оның жақпауынан кейін, оны алғаш рет жұмыстан шеттетуге мәжбүр болды. Кейін ол Клифтон Уэббпен бірге «Мистер Белведер колледжге барады» (1949) фильмінде түсуге шақырылды, бірақ оны Ширли Темпл алмастырды. 1949 жылдың басында Питерс Рэй Милландтың сүйіктісі рөлін «Көктем әрқашан қайта оралады» (1949) фильмінде ойнауға келісті. Рөл үшін ол шашын ағартуға ұсыныс жасады, бірақ студия оған рұқсат бермеді. Фильм бастапқыда «Бұрылып кеткен екі аяқ» деп аталды, ал Питерс 1949 жылдың маусым айында «Көктем әрқашан қайта оралады» фильмі шыққаннан кейін көп ұзамай осы фильмге тартылды. Ән мен би сахнасына дайындалу үшін Питерс Бетти Грейблдің би оқытушысынан бірнеше сабақ алды. 1950 жылға қарай Питерс көпшілік назарынан шығып қалған, бірақ ол 1947 жылдан бері басты рөлдерде ойнап келген. 1950 жылдың соңында ол «Маған кішкентай қызымды сақта» (1951) фильмінде колледж студенті рөлінде қосалқы рөлге түсті. Бір Лонг-Бич газеті Питерс тігісімен Жан Негулесконы таң қалдырып, рөлге ие болғанын хабарлады. Ол бір кезде қарапайым ауыл қызын сомдауымен танымал болды, бірақ өскен сайын студия оған басқа қолайлы рөлдер таппады.

Жұлдыздық атақ

Оның тікелей талабымен Питерске «Үндінің Аннасы» (1951) фильміндегі басты рөл берілді, және бұл фильм оның жұлдыздығын әкелген туынды деп жарияланды. Фильм шығар алдында, ол Марлон Брандомен бірге «Viva Zapata!» (1952) фильміне түсуге шақырылды. Бұл рөлге Джули Харрис та қарастырылған болатын. 1951 жылы Питерс Мэрилин Монромен алғаш рет бірлесіп жұмыс істеді, олар «Сіз сезінгендей жас» фильмінде екінші рөлдерді ойнады. Фильмді Канзас штатының Хатчинсон қаласында түсіріп жатқанда, Питерс «Американың Бидай жүрегінің сұлуы» атағын алды. Питерс студияның «О. Генридің толық үйі» (1952) фильміндегі көптеген актерлердің бірі болды. Ол Джеффри Хантермен бірге «Жабайы табиғаттың тартымдылығы» (1952) фильмінде ойнады. 1953 жылы режиссер Сэмюэл Фуллер «Оңтүстік көшесіндегі кездесу» фильміндегі Кэнди рөліне Мэрилин Монродан гөрі Питерсті таңдады. Ол Питерстің сексизм мен оның іздеген қатал, көшеде өскен мінездің керемет үйлесімін тапқанын айтты. Монро бұл рөлге тым нәзік болған деді. Шелли Винтерс пен Бетти Грейбл де қарастырылған, бірақ екеуі де рөлден бас тартқан. Питерс кейіпкерінің тартымдылығына байланысты бұл рөл оған ұнамады. Ол «Үндінің Аннасы» (1951), «Viva Zapata!» (1952) және «Жабайы табиғаттың тартымдылығы» (1952) сияқты бұрынғыдай қарапайым, әсем емес рөлдерді ойнағанды артық көретін. «Оңтүстік көшесіндегі кездесу» үшін Питерске шашын бояу ұсынылды, бірақ ол Винтерс пен Грейблмен салыстырылмас үшін бұдан бас тартты. Ол рөлге «секси қимылдарды» қосуға келісті. Басқа бір сұхбатта Питерс қарапайым және кейде жуылмаған әйелдердің драмалық тұрғыдан көбірек ұсынысы бар екенін түсіндірді. Питерстің кейіпкері бастапқыда басты рөл болған, бірақ фильм ақырында Монро үшін платформаға айналды, ол сол кезде үлкен жетістікке жеткен. Питерстің 1953 жылы түсірілген үшінші фильмі – «Қылмыс жоспары» оны Джозеф Коттенмен қайта қостырды. Ол 1952 жылдың желтоқсанында фильмге шақырылды және бұл фильмде ойнауға қуанғанын, себебі ол ән айтуға мүмкіндік беретінін баспасөзге айтты, бірақ фильмде оның ешқандай әні қолданылмады, тек фортепианода ойналатын музыка ғана бар. 1953 жылдың шілдесінде фильмнің премьерасынан кейін студия Питерстің келісімшартыны тағы екі жылға ұзартты. 1953 жылы ол «Вики» фильмінде де түсті. Жазушы Лео Таунсенд «Мен айқайлап ояндым» фильмінің қайта түсірілімінің сценарийін, Питерс үшін арнайы сатып алды. Таунсендтің айтуынша, ол 1952 жылдың желтоқсанында Питерске рөлді берген, себебі ол «көрген ең керемет әйелдердің бірі» болған.

Соңғы фильмдер

Питерспен бірге ойнаған 1954 жылғы тағы бір фильмдер – «Апачи» (Warner Bros. прокатына алынған) және «Сынған найза». «Сынған найза» көп назар аудармаса да, ол «Апачи» фильміндегі ойыны үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. Бір сыншы оны «өзін өте жақсы көрсеткені» үшін мақтап, «қазіргі Голливудтағы ең талантты жас актрисалардың бірі болуға қадам басқан» деді. Ол Хьюздің актрисалық мансабын жалғастырудан айнытырғаны және 1957 жылдың соңында продюсер болуды жоспарлағаны туралы хабарлады. 1959 жылдың наурыз айында Петерс «The Best of Everything» фильміндегі екінші рөлге оралатыны жарияланды. Бірақ ол бұл фильмде түспеді; және бұрынғы хабарламасына қарамастан, ешқашан фильм өндірген жоқ.

Ойынға оралу

1970 жылы Питерстің актерлік өнерге қайта оралуы туралы әңгімелер тарады, себебі баспасөз оның 1970-1971 жылдар маусымында үш фильмге ұсыныс қарастырып, апта сайынғы телесериалға да келісу мүмкіндігі бар екенін жазды. Ол «Уайнсбург, Огайо» (1973) телефильмін таңдады. Кейін ол: «Мен осы шоуға да, өз өнерімнен де қанағаттанбадым. Мен оны өте жалықтырғыш деп таптым» деді. Алдымен ол жобаға қызығушылық танытып: «Мен осы сценарийді өте жақсы көремін. Мен үшін бұл жасқа сай. Мен өзімді әдемі қыз ретінде көрсетуімнің қажеті жоқ» деген еді. Оның әріптесі Уильям Уиндом оны «түсірілім алаңында жылы, мейірімді және тартымды» деп мақтады. Питерс 1981 жылы оның күйеуі Стэн Хоуф түсірген «Питер мен Павел» телефильмінде ойнады. 1988 жылы ол «Қатіл» сериалында эпизодтық рөлде ойнады, бұл оның актерлік мансабындағы соңғы жұмысы болды.

Жеке өмір

Голливудта келісімшарт жасасқаннан кейін Петерс сол жаққа көшіп барды, бастапқыда ол әпкесі Мелба Дизельмен бірге тұрды. Студиямен туындаған келіспеушіліктерге қарамастан, Петерс басқа келісімшартты актерлердің арасында жақсы қабылданды. Олар үйленген кезде бір-бірін бірнеше апта ғана білген еді, ал бірнеше айдан кейін ажырасып кетті. Әскери медальдармен марапатталған актер, Ауди Мерфи, Петерспен актерлік шеберханада оқып жүргенде танысты. 1946 жылы олардың өте жылы қарым-қатынасы болды; осы кезеңде ол Говард Хьюзбен танысты. 1957 жылы Креймерден ажырасқаннан кейін Петерс Говард Хьюзға тұрмысқа шықты. Одан кейін көп ұзамай ол қоғамдық өмірден шегініп, эксцентриктік, жалғыз өмір сүретін адамға айналды. Бұл жұп 1940 жылдары, Петерс киноактриса болмас бұрын танысқан. 1947 жылы олардың көпшілікке жария болған махаббатында некеге тұру туралы әңгімелер болды, бірақ Петерс оны өзінің мансабымен үйлестіре алмайтынын айтты. Ол өз күзетшілеріне оны барлық жерде, тіпті қарым-қатынаста болмаған кезде де қадағалап жүруге бұйрық бергені хабарланды. Актер Макс Шоуолтер бұл туралы «Ниагара» (1953) фильмінің түсірілімі кезінде Петерстің жақын досы болғаннан кейін растады. Петерс 1957 жылдан 1971 жылға дейін созылған некесінде актерлік қызметтен және Голливудтағы қоғамдық шаралардан бас тартты. 1969 жылғы мақалада айтылғандай, ол Хьюздің күзетшілерінің күні бойы қорғауына қарамастан, өмір бойы танылмай өтті. Питерстің сөзіне göre, жасырын өмір сүру оңай болды, себебі ол «актриса сияқты мінез-құлық танытпады». Кейіннен, неке кезінде Петерс жиі қайырымдылық шараларына, қолөнерге және университеттегі психология мен антропологияны оқығанға қатысқандығы хабарланды. Петерс 2000 жылдың 13 қазанында Карлсбадта (Калифорния штаты) 73 жасында лейкемиядан қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Холи Кросс зиратында жерленді.