Кіріспе

Рут Элизабет "Бетт" Дэвис (Ruth Elizabeth "Bette" Davis; 5 сәуір 1908 – 6 қазан 1989) – американдық кино, теле және театр актрисасы. Голливуд тарихындағы ең ұлы актрисалардың бірі саналатын ол, кейіпкердің жағымсыз, сарказмға толы болғанына қарамастан, оны ойнауға дайындығымен және түрлі фильм жанрларындағы – қазіргі заманғы қылмыстық мелодрамалардан бастап, тарихи және кезеңдік фильмдерге дейін, сондай-ақ кейде комедиялардағы өнерлерімен танымал болды. Ол екі рет «Үздік әйел актриса» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, актерлік өнері үшін он номинация алған алғашқы адам және Америка кино институтының «Өмір бойы жетістіктері» сыйлығын алған алғашқы әйел болды. 1999 жылы Дэвис Америка кино институтының классикалық Голливуд киносының ең ұлы әйел жұлдыздары тізімінде екінші орынға ие болды. Бродвейдегі спектакльдерде ойнағаннан кейін, 1930 жылы Дэвис Голливудқа көшті, бірақ «Universal Studios» үшін түсірген алғашқы фильмдері сәтсіз аяқталды. 1932 жылы ол «Warner Bros.» киностудиясына қосылып, «Адамның құлдығында» (1934) фильміндегі жаман мінезді официантка рөліндегі ойынымен сыншылардың назарына ілікті. Сол жылы «Үздік әйел актриса» номинациясына ілікпесе де, келесі жылы «Dangerous» (1935) фильміндегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. 1936 жылы, ұсыныстар нашар болғандықтан, ол келісімшартынан босатуға тырысты. Заңдық дауға қарамастан, ол мансабының ең табысты кезеңінің басталуын қадағалады. 1940 жылдардың соңына дейін ол американдық киноның ең танымал актрисаларының бірі болды. «Marked Woman» (1937) фильміндегі рөлі үшін мақталып, «Jezebel» (1938) фильміндегі 1850 жылдардағы оңтүстік сұлуының бейнесі үшін екінші «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Бұл бес жыл қатарынан «Үздік әйел актриса» номинациясын алған алғашқы жағдай болды: «Dark Victory» (1939), «The Letter» (1940), «The Little Foxes» (1941) және «Now, Voyager» (1942) фильмдері үшін де номинацияланған. 1940 жылдардың соңындағы сәл төмендеу кезеңі «All About Eve» (1950) фильміндегі Бродвей жұлдызының рөлімен толықты, бұл оның ең жақсы рөлдерінің бірі деп есептеледі. Ол осы фильм үшін және «The Star» (1952) үшін «Үздік әйел актриса» номинациясын алды, бірақ оның мансабы онжылдықтың қалған бөлігінде қиындыққа тап болды. Соңғы номинациясы психологиялық триллер «What Ever Happened to Baby Jane?» (1962) фильміндегі психопат бұрынғы бала жұлдызы Джейн Хадсон рөлі үшін болды. Мансабының соңғы кезеңінде Дэвис «Death on the Nile» (1978) сияқты фильмдерде эпизодтық рөлдерде ойнады және теледидардағы рөлдерге көшті. Ол «The Dark Secret of Harvest Home» (1978) мини-сериалына жетекшілік етті, «Strangers: The Story of a Mother and Daughter» (1979) үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды және «White Mama» (1980) және «Little Gloria – Happy at Last» (1982) фильмдеріндегі рөлдері үшін номинацияланды. Оның соңғы толыққанды кино рөлі «The Whales of August» (1987) драмасында болды. Дэвис өзінің күшті және қарқынды актерлік стилімен танымал болды. Ол перфекционист ретінде танылды, кейде өте талапкерлік танытып, студия басшыларымен, режиссерлермен және әріптестерімен жанжалдар жиі болды. Оның ашық мінезі, айқын дауысы және темекіге құмарлығы оның көпке танымал бейнесін құрады, оны жиі еліктеді. Дэвис «Hollywood Canteen» қорының негізін қалаушылардың бірі және «Кино өнер және ғылым академиясының» алғашқы әйел президенті болды. Оның мансабы бірнеше рет тоқырады, және ол өзінің табысы көбінесе жеке қарым-қатынастары есебінен болғанын мойындады. Төрт рет тұрмысқа шығып, бір рет жесір қалды, үш рет ажырасып, балаларын жалғыз ана ретінде тәрбиеледі. Соңғы жылдары ұзаққа созылған ауруға қарамастан, ол өмірінің соңына дейін актерлік өнерін жалғастырды, оның есебінде 100-ден астам фильм, телешоу және театрлық рөлдер бар.

1908-1929: Балалық шағы және актерлік мансабының алғашқы жылдары

Рут Элизабет Дэвис, бала кезінен "Бетти" деп аталған, 1908 жылдың 5 сәуірінде Массачусетс штатының Лоуэлл қаласында дүниеге келді. Ол Мэйн штатының Аугуста қаласынан келген Харлоу Моррелл Дэвис (1885–1938) – заң студенті, кейіннен патенттік адвокат, және Массачусетс штатының Тингсборо қаласынан шыққан Рут Аугустаның (1885–1961) қызы еді. Дэвистің кіші әпкесі Барбара Харриет болды. 1915 жылы Дэвистің ата-анасы ажырасқаннан кейін, Дэвис және оның әпкесі Барбара үш жыл бойы Массачусетс штатының Лэнсборо қаласындағы Кресталбан атты қатаң тәртіпті мектеп-интернатқа оқыды. 1921 жылдың күзінде анасы Рут Дэвис Нью-Йорк қаласына көшіп, балаларының оқу ақысын пайдаланып, Бродвейдегі 144-ші көшедегі пәтерімен Кларенс Уайттың фотосурет мектебіне түсті. Кейін ол портрет суретшісі болып жұмыс істеді. Жас Бетт Дэвис кейіннен өзінің есімін Оноре де Бальзактың "Жұбайы Бетт" романындағы Бетт Фишер есімді кейіпкерінің құрметіне Бетте деп өзгертті. Нью-Йоркте болған кезінде Дэвис қыз скауты болып, отряд жетекшісі болды. Оның отряды Мэдисон Сквер Гарденде Лу Гувер үшін өткен киім шеруында жеңіске жетті. Дэвис Массачусетс штатының Эшбернхам қаласындағы Кушинг академиясы – интернат-мектебіне оқуға түсті, онда ол болашақ күйеуі Хармон О. Нельсонмен (қысқаша Хэм) танысты. 1926 жылы 18 жасар Дэвис Хенрик Ибсеннің "Жабайы қаз" пьесасын Бланш Юрка мен Пег Энтуистлдің орындауында көрді. Кейін Дэвис: "Менің театрға баруымның себебі Пег Энтуистл атты актриса болды", – деп еске алды. Бетт Дэвис Ева Ле Галлиеннің 14-ші көшедегі театрына студент болып қабылдану үшін сұхбат берді. Бірақ ол Дэвистің мектебінде оқуға жеткілікті деңгейде дайын емес деп санады және оның көзқарасын "шындықтан аулақ" және "жарқын" деп сипаттады. Дэвис Джордж Кукордың Рочестердегі (Нью-Йорк штаты) акциялық театр труппасына қатысты; ол одан қатты әсерленбесе де, Дэвиске алғашқы ақылы актерлік рөлін – "Бродвей" пьесасындағы хор қызының рөлін бір аптаға ойнауды тапсырды. Эд Сиков Дэвистің алғашқы кәсіби рөлін 1929 жылы Provincetown Players труппасының Виржил Геддестің "Жер арасында" пьесасының қойылымымен байланыстырды; алайда, қойылым бір жылға кейінге шегерілді. 1929 жылы Бланш Юрка Дэвисті "Жабайы қаз" пьесасында Энтуистл ойнаған Хедвиг рөліне таңдады. Филадельфия, Вашингтон және Бостон қалаларында өнер көрсеткеннен кейін, ол 1929 жылы Бродвейде "Сынған ыдыстар" пьесасымен дебют жасады, содан кейін "Солид Саут" пьесасында ойнады.

1930-1936: Голливудтағы алғашқы жылдары

Нью-Йорктегі Бродвейде өнер көрсеткеннен кейін 22 жастағы Дэвис 1930 жылы Голливудқа Universal Studios киностудиясының кастингіне бару үшін көшті. Ол Мэри Пикфордты «Литтл Лорд Фонтлерой» фильмінде көргеннен кейін киноактриса болуға шабыттанды. Дэвис анасымен бірге пойызбен Голливудқа сапарлады. Кейін ол студиядан ешкімнің күтіп алмағанына таң қалғанын айтты. Шындығында, студияның бір қызметкері оны күтіп тұрған, бірақ «актрисаға ұқсайтын» ешкімді көрмегендіктен кетіп қалды. Ол алғашқы кастингтен өтпеді, бірақ басқа актерлер үшін бірнеше кастингтерде пайдаланылды. 1971 жылы Дик Каветтпен сұхбаттасқанда ол осы оқиғаны былай баяндады: «Мен жер бетіндегі ең қарапайым, ең адал бойжеткен едім. Мені диванға жатқызды, мен 15 ер адамды сынап көрдім. Олардың барлығы менің үстіме жатып, құштарлықпен сүйді. Мен өлдім деп ойладым. Просто өлдім деп ойладым». Дэвис үшін 1931 жылы түсірілген «Бөлінген үй» фильмі үшін екінші кастинг ұйымдастырылды. Дұрыс киінбеген, келеспейтін, мойны терең киім киген ол фильмнің режиссері Уильям Уайлерден бас тартты, ол жиналған командаға жоғары дауыспен: «Кеудесін көрсетіп, жұмысқа орналасады деп ойлайтын осындай әйелдер туралы не ойлайсыз?» деді. Universal Studios киностудиясының басшысы Карл Лэммл Дэвистің жұмысын тоқтатуды қарастырды, бірақ оператор Карл Фрёнд оған «керемет көздері» бар екенін және «Жаман қарындас» (1931) фильміне лайықты болатынын айтты, онда ол кейіннен кинода дебют жасады. Оның шаршауы артты, өндірістің басшысы Карл Лэммлдің басқа басшыға «фильмнің серіктесінің бірі Слим Саммервилл сияқты секси емес» дегенін естігенде. Фильм сәтті болмады, ал оның келесі рөлі «Тұқым» (1931) назар аударуға тым қысқа болды. Universal Studios киностудиясы онымен келісімшартты үш айға жаңартты, ол «Ватерлоо көпірі» (1931) фильмінде кішкентай рөлде ойнады, содан кейін «Қауіп» фильмі үшін Columbia Pictures киностудиясына және «Тозақ үйі» фильмі үшін Capitol Films киностудиясына жіберілді (барлығы 1932). Бір жылдан кейін және жеті сәтсіз фильмнен кейін Лэммл оның келісімшартын жаңартпауды шешті. Дэвис Нью-Йоркке қайтуға дайындалып жатқанда актер Джордж Арлис Дэвисті Warner Bros. киностудиясының «Құдайды ойнаған адам» (1932) фильміндегі бас рөлге таңдады, және өмірінің соңына дейін Дэвис оған Голливудтағы «жетістігіне» көмектескенін айтты. The Saturday Evening Post газетінде «Ол ғана емес, әдемі, сонымен қатар тартымдылыққа толы» деп жазылған және оны Констанс Беннет пен Олив Борденмен салыстырған. Warner Bros. киностудиясы оны бес жылдық келісімшартқа қол қойды және ол келесі 18 жыл бойы студияда қалды. Дэвистің алғашқы некесі 1932 жылдың 18 тамызында Аризона штатының Юма қаласында Хармон Оскар Нельсонмен болды. Олардың некесі баспасөз тарапынан мұқият зерттелді; оның аптасына 100 доллар табысы (2020 жылы 1885 доллар) Дэвистің аптасына 1000 доллар табысымен (18 850 доллар) салыстырғанда қолайсыз болды. Дэвис бұл мәселені сұхбатында талқылап, Голливудтың көптеген әйелдері күйеулерінен көп тапқанын атап өтті, бірақ жағдай Нельсон үшін қиын болды, ол Дэвиске үй сатып алуға мүмкіндік бермеді, ол оны өзі төлеуге мүмкіндік бермегенше. Нельсон өзінің қалауын орындай алды, өйткені сол кезде күйеу қоғамдық мүлікті басқаратын және бақылайтын, оның ішінде әйелдің табысы да бар еді, ал әйел күйеуінің келісімінсіз несие ала алмады. Дэвис некеде бірнеше рет аборт жасады. 20-дан астам фильмдегі рөлдерден кейін ол W. Somerset Maugham романының киноадаптациясы «Адамдық байланыс» (1934) RKO Radio өндірісінде зұлым және жағымсыз Милдред Роджерс рөлін ойнағанда сындық жетістігіне жетті. Ол Дэвиске алғашқы үлкен сыншылардың мақтауын әкелді, бірақ ол сол жылы үздік әйел актер сыйлығының үш номинантының қатарында болмады. Көптеген актрисалар бейімделмеген кейіпкерлерді ойнаудан қорықты, ал бірнешеуі рөлден бас тартты, бірақ Дэвис оны өзінің актерлік шеберлігінің ауқымын көрсетуге мүмкіндік ретінде қарады. Оның серігі Лесли Ховард бастапқыда оны елемеді, бірақ түсірілім жүріп жатқанда оның көзқарасы өзгерді, содан кейін ол оның қабілеттері туралы жоғары бағалады. Режиссер Джон Кромвелл оған салыстырмалы еркіндік берді: «Мен Беттінің басын ұстауға рұқсат бердім. Мен оның инстинктісіне сендім». Ол өзінің өлім көрінісінде өзін шындыққа сай бейнелеуді талап етті және былай деді: «Тұтыну, кедейлік және қараусыздықтың соңғы кезеңдері әдемі емес, мен сенімді түрде көрінуге ниеттендім». Фильм сәтті өтті, Дэвистің кейіпкері сыншылардың мақтауына ие болды, Life журналы оның «бәлкім, АҚШ актрисасының экранда жазылған ең жақсы қойылымын» көрсеткенін жазды. Дэвис оның қабылдауы Warner Bros.-ті оны маңызды рөлдерге тағайындауға ынталандырады деп күтті, бірақ Джек Л. Уорнер оны Columbia Studios киностудиясына «Бір түнді оқиға» фильміне жібермеді, оның орнына оны «Үй шаруашылығы» мелодрамасына тағайындады. Дэвис «Адамдық байланыс» фильмі үшін «Оскар» сыйлығына ие болмағанда, The Hollywood Citizen News газеті осы шешімге қарсы шықты, ал Норма Ширер, өзі де номинанты болған, Дэвистің номинанты болуы үшін науқанға қосылды. Бұл киноакадемия президенті Говард Эстабруктың мәлімдемесіне әкелді, ол «барлық жағдайларды ескере отырып, кез келген дауыс беруші жеңімпаздарды таңдау үшін бюллетеньге жеке таңдауын жаза алады» деді, осылайша киноакадемия тарихындағы бірінші және жалғыз рет ресми түрде номинанты болмаған үміткерді қарауға мүмкіндік берді. Бұл дау киноакадемияның дауыс беру процедураларын келесі жылы өзгертуге әкелді, онда номинантарды әр саланың барлық дерлік мүшелерінің дауысымен анықтайтын, ал есептерді тәуелсіз Price Waterhouse есептік фирмасы жүргізетін болды. Келесі жылы «Жазғы түннің арманы» фильмі ең жақсы операторлық жұмысы үшін жазылған «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Келесі жылы «Қауіпті» (1935) фильміндегі оның рөлі өте жақсы пікірлер алды және Дэвиске алғашқы «Үздік әйел актер» номинациясын және сыйлықты әкелді. E. Arnot Robertson Picture Post газетінде «Менің ойымша, Бетті Дэвис екі-үш жүз жыл бұрын колданушы ретінде жағылған болар еді. Ол өте күшті қуатқа ие болғандай сезім береді, ол ешқандай қалыпты жолмен шыға алмайды» деп жазды. The New York Times оны «біздің экран актрисаларымыздың ең қызықтыларының біріне айналып келе жатқанын» жариялады. Ол осы рөл үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, бірақ бұл сыйлық «Адамдық байланыс» үшін кешіккен танылу екенін айтты, сыйлықты «жұбату сыйлығы» деп атады. Өмірінің соңына дейін Дэвис осы мүсінге «Оскар» деген атауды бергенін айтты, өйткені оның арт жағы күйеуінің атымен аталған Оскар сияқты болды, бірақ Кино өнер академиясы басқа оқиғаны ресми түрде мойындайды. Оның келесі фильмі «Тас ағаш» (1936) фильмінде Дэвис Лесли Ховард пен Хамфри Богартпен бірге ойнады.

Warner Bros-тің Бетт Дэвиске қарсы ісі

1936 жылдың көктемінде Дэвис Warner Bros. компаниясынан оны RKO-ға «Мэри Шотландия» фильмін түсіру үшін жіберуді сұрады. Warner Bros. компаниясы бұл өтінішті қабылдамады және Дэвиске оның үшін арнайы жазылған екі фильмді тапсырды: «Құдайдың елі мен әйел» және «Тау әділдігі». Бірақ «Құдайдың елі мен әйел» фильмінің түсірілімі басталғанда, Дэвис жұмыс істеуден бас тартып, Warner Bros. компаниясымен жасасқан келісімшарты бойынша жалақысын көтеруді талап етті. Ол кезде Дэвис аптасына 1250 доллар табатын. Джек Уорнер Дэвиске аптасына 2250 доллар көбейтуді ұсынды, бірақ Дэвис одан бас тартты. Дэвистің агенті Майк Леви: «Ол өте жанкешті жас келіншек. Мен одан қанша ақша қалағанын сұрадым, ол аптасына 3500 доллар, радиода сөйлеу құқығы және басқа фильмдерде түсуге рұқсат беруді сұрады. Мен оған: «Ойбай, тым көп!» дедім». Сонымен қатар, Дэвис «Құдайдың елі мен әйел» фильмін түсіруден бас тартқандықтан, Warner Bros. компаниясы артық өндіріс шығындарына тап болды, себебі фильм түсті түсірілімде жасалып жатқан еді және түсті түсірілімге арналған камералар жалға алынған болатын. Маусымның соңында студия Дэвисті жұмыстан бас тартқаны үшін жұмыстан шеттетуге және оның орнына Беверли Робертсті қоюға мәжбүр болды. Warner Bros. компаниясымен «Дэнтон» фильміндегі басты рөлге келісімшарт жасасу және оның жалақысы туралы келіссөздер кезінде Дэвис күйеуі Хармон Нельсонмен бірге «демалысқа» Англияға кетіп қалды. Бірақ Англияда Дэвис британдық кино өндіріс компаниясы Toplitz-бен келісімшартқа қол қойып, Морис Шевальемен бірге «I'll Take the Low Road» фильмін 50 000 доллар жалақыға түсіруге келісті. 1936 жылдың 9 қыркүйегінде Warner Brothers Дэвиске қарсы Англияда заңдық шара қолданып, оның келісімінсіз фильмдерде түсуіне тыйым салды. Париж қаласында сауда жасап жүрген кезде Дэвис баспасөзге Warner Bros. компаниясының заңдық шешіміне қарсы тұрып, Англияда фильм түсіруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 1936 жылдың 14 қазанында британдық сот студияның Дэвиске қарсы қолданған тыйымы туралы отырыс өткізді. 19 қазанда судья сэр Джордж Брэнсон өз шешімін шығарды, ол Warner Bros. компаниясының пайдасына болды. Брэнсон судья Дэвистің өкілінің оның «өмір бойына» сотталған «аз жалақы алатын құл» екендігі туралы мәлімдемесін жоққа шығарды және Дэвис «қаржылық жағдайын жақсарту мақсатымен басқаша себепсіз» Warner компаниясымен жасасқан келісімшартын бұзғанын анықтады. Дэвис Warner Bros. компаниясына 80 000 доллар өтемақы төлеуге міндеттелді. 1943 жылы актриса Оливия де Гавиланд Warner Bros. компаниясына қарсы студиялық келісімшарттың қанша уақытқа дейін заңды күшіне ие болатыны туралы сот ісін жеңіп алды, ол жеті жылды құрады. Кейінірек Дэвис сұхбаттарында Де Гавиландтың заңдық жеңісіне жол ашқанын жалған айтты; бірақ бұл шындықтан алыс. 1936 жылы Warner компаниясының Дэвиске қарсы қолданған тыйымы оның басқа өндіріс компаниясында жұмыс істеу туралы келісімшартты заңсыз бұзуға тырысуына байланысты болды, себебі ол Warner компаниясымен жалақы мәселесінде келіспеушілікке тап болды және бұл Де Гавиландтың заңдық ісіне ешқандай ұқсамайды.

1937-1941 жж.: Warner Bros. компаниясымен табысты жұмыс.

Сол жылы ол Хамфри Богартпен бірге "Маркированная женщина" (1937) фильмінде ойнады, бұл Lucky Luciano ісінен шабыттанған, оның ерте мансабындағы ең маңызды фильмдердің бірі саналады. Ол өзінің рөлі үшін 1937 жылғы Венеция кинофестивалінде Вольпи кубогымен марапатталды. Дэвистің "Изебел" (1938) фильміндегі күшті жігерлі оңтүстік сұлулығының бейнесі оған екінші рет "Үздік әйел актер" сыйлығын жеңіп алды және ол бес жыл қатарынан "Үздік әйел актер" номинациясын алған алғашқы болды. Өндіріс барысында Дэвис режиссер Уильям Уайлермен қарым-қатынасқа түсті. Кейін ол оны "өмірімнің махаббаты" деп сипаттап, онымен бірге фильм түсіру "өмірімдегі ең бақытты сәт болды" деді. Фильм сәтті аяқталды, ал Дэвистің оңтүстік сұлулығындағы рөлі оған екінші Оскар сыйлығын әкелді. Бұл баспасөзde "Желмен бірге кеткендер" фильмінде Скарлетт О'Хара рөлін ойнауы мүмкін деген болжамдарға себеп болды. Дэвис Скарлетт рөлін ойнауға ниет білдірді, ал Дэвид О. Селзник актрисаны іздеп жүргенде, радиодағы дауыс беру нәтижесінде ол көрермендердің сүйіктісі деп танылды. Warner Селзникке Эррол Флинн мен Оливия де Гавиландты да қамтитын келісім аясында оның қызметтерін ұсынды, бірақ Селзник Дэвисті лайықты деп санамады және ұсыныстан бас тартты, ал Дэвис Флинннің Ретт Батлер рөлін ойнауына қарсы болды. Жаңадан келген Вивьен Ли Скарлетт О'Хара рөліне ие болды, де Гавиланд Мелания рөлін ойнады, екеуі де Оскарға ұсынылды, бірақ жеңіс Вивьен Лиге бұйырды. "Изебел" Дэвистің мансабының ең табысты кезеңінің басталуын белгіледі, ал келесі бірнеше жылда ол жыл сайынғы Quigley Poll of the Top Ten Money Making Stars тізіміне енді, ол АҚШ-тың кинотеатр операторларының дауыс беруінен құрастырылды. Дэвистің табысына қарағанда, оның күйеуі Хэм Нельсон өзінің мансабын құруға жеткіліксіз болды, соның салдарынан олардың қарым-қатынасына бұзылыс кірді. 1938 жылы Нельсон Дэвистің Говард Хьюзбен қарым-қатынаста болғанына дәлелдер тапты және "қатыгездік пен адамдық емес мінез-құлық" деп көрсетіп, ажырасуға өтініш берді. Дэвис келесі фильмі "Қараңғы жеңіс" (1939) түсірілімі кезінде эмоционалды күйзеліске тап болды және продюсер Хэл Б. Уоллис оны өзінің қайғысын актерлік шеберлігіне бағыттауға көндіргенге дейін фильмді тастап кетуді ойлады. Фильм жылдың ең табысты фильмдерінің бірі болды, ал мидың қатерлі ісігінен зардап шегетін Джудит Траерн рөлі оған Академия сыйлығына ұсыныс жасады. Кейінгі жылдары Дэвис осы рөлді өзінің сүйікті рөлі деп атады. "Қараңғы жеңісте" Рональд Рейган мен Хамфри Богарт қосалқы рөлдерде ойнады. Ол 1939 жылы тағы үш кассалық табысқа жеткен фильмде ойнады: Мириам Хопкинспен бірге "Старуха", Пол Мунимен бірге "Хуарез" және Эррол Флиннмен бірге "Елизабет пен Эссекстің жеке өмірі". Соңғысы оның алғашқы түсті фильмі және мансабының шыңындағы жалғыз түсті фильмі болды. Ежелгі Англия королевасы Елизавета I рөлін ойнау үшін Дэвис шашы мен қабауын қырқып алды. Түсірілім кезінде оны актер Чарльз Лоттон зиярат етті. Ол өзінің 60 жастағы әйелді ойнағанына "қайырсызданып" айтты, ал Лоттон: "Өзіңді асып өлтіруге ешқашан батылдық таба алмасаң. Осылай ғана мамандығыңда өсесің. Өзіңнен асып түсетін нәрселерді үнемі жасауға тырысуың керек, әйтпесе толыққанды қалыпқа түсесің" деді. Көп жылдар өткен соң осы оқиғаны еске түсірген Дэвис Лоттонның кеңесі оның бүкіл мансабына әсер еткенін айтты. Осы кезде Дэвис Warner Bros-тің ең табысты жұлдызы болды және оған олардың ең маңызды әйел рөлдері берілді. Оның бейнесіне көбірек көңіл бөлінді; ол кейіпкерлік рөлдерді ойнауды жалғастырса да, оның ерекше көзге түсетін көздерін ерекшелендіретін жақын планға түсірілді. "All This, and Heaven Too" (1940) сол кезге дейін Дэвистің мансабындағы ең табысты фильм болды. "The Letter" (1940) фильмі The Hollywood Reporter журналымен "жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі" деп танылды, ал Дэвис адал қылмыскерді сомдағаны үшін мақтауға ие болды, бұл рөлді сахнада Кэтрин Корнелл алғаш рет ойнаған. Осы уақыт ішінде ол бұрынғы әріптесі Джордж Брентпен қарым-қатынаста болды, ол оған үйленуді ұсынды. Дэвис бас тартты, өйткені ол Жаңа Англиядағы мейрамхана иесі және Вермонт стоматологының ұлы Артур Фарнсвортпен танысты. Дэвис пен Фарнсворт 1940 жылдың желтоқсан айында Аризона штатының Римрок қаласындағы Home Ranch фермасында үйленді, бұл оның екінші некесі болды. 1941 жылдың қаңтарында Дэвис Кино өнер және ғылым академиясының бірінші әйел президенті болды, бірақ өзінің қатал мінезімен және радикалды ұсыныстарымен комитет мүшелерін наразылыққа түсірді. Дэвис оның "тек көрнекі тұлға" екендігі туралы пікірге қарсы болды. Комитеттің наразылығы мен қарсылығына тап болған Дэвис президенттік лауазымнан кетіп, оның ішіндегі бұрынғы президент Уолтер Вангер оны алмастырды. Дэвис 1941 жылы үш фильмде ойнады, алғашқысы Джордж Брентпен бірге "The Great Lie" болды. Бұл Дэвис үшін өте жаңа рөл болды, өйткені ол мейірімді, көңіл жағдайлы кейіпкерді сомдады. Уильям Уайлер үшінші рет Дэвисті Лиллиан Хеллманның "The Little Foxes" (1941) фильмінде түсірді, бірақ олар Регина Гидденс кейіпкері туралы пікірталас тудырды, бұл рөлді бұрын Бродвейде Таллула Бэнкхед ойнаған (Дэвис бұрын Dark Victory фильмінде Бэнкхед сахнада бастаған рөлді сомдаған). Уайлер Дэвисті Бэнкхедтің рөлдік интерпретациясын қайталауға шақырды, бірақ Дэвис рөлді өзіндік стильде ойнағысы келді. Ол өзінің рөлі үшін тағы бір Академия сыйлығына ұсынылды және енді Уайлермен жұмыс істемеді.

1942-1944: Соғыс жылдары

1943 жылы Дэвис бір сұхбатта оның кино мансабын "Мен трагедияны жақсы көремін" деген қағидасымен қалыптастырғанын айтты. 1942 жылы көптеген Голливуд ойын-сауық индустриясының өкілдері Голливудтың асханасын құру үшін бірікті. Дэвис пен Джон Гарфилд асхананы ұйымдастырудың бастамашылары болды, оларға 42 кәсіподақ пен гильдия, сондай-ақ Голливудтың Жеңіс комитетінен және одан тыс жерлерден мыңдаған белгілі еріктілер көмектесті. Асханада әскери қызметшілерге тамақ, би және ойын-сауық ұсынылды, ал қызметкерлердің барлығы да индустрия өкілдері болды. Дэвис соғыс аяқталғанға дейін асхана президенті қызметін атқарды. 1983 жылы Дэвис Голливудтың асханасындағы қызметі үшін Қорғаныс министрлігінен "Құрметті азаматтық қызмет медалін" алды. Ол 1944 жылғы "Голливудтың асханасы" фильмінде өзін-өзі сомдады, онда асхана ойдан шығарылған оқиғаның ортасы ретінде пайдаланылды. Warner Bros. фильмнен түскен табыстың 40 пайызын Голливудтың және Манхэттендегі Stage Door Canteen-нің игілігіне берді. Дэвис "Now, Voyager" (1942) фильміне қызығушылық танытпады, бірақ Хэл Уоллис оған әйел көрермендерге өмірдің шындығынан ауған романтикалық драмалар қажет екенін айтты. Ол оның "әйелдер туралы фильмдерінің" ең танымал туындыларының біріне айналды. Фильмнің ең көп қайталаған көріністерінің бірінде Пол Хенрид Дэвистің көзіне қарап, оған темекісін ұсынады. Фильм сыншылары Дэвистің ойынын жоғары бағалады, Ұлттық сын кеңесі оның фильмге "сценарийде толыққанды кепілдік берілмеген мәртебелілік" сыйғанын атап өтті. 1940-жылдардың басында Дэвистің бірнеше фильмдерін таңдауына соғыс ықпал етті, мысалы Лилиан Хеллманның "Райнде күтіңіз" (1943) және "Бақытты жұлдыздарыңызға рахмет" (1943) сияқты көңіл көтеруге арналған музыкалық қойылымдар. Дэвис "Олар тым жас немесе тым ескі" атты жаңа әнді орындады. "Ескі таныс" (1943) фильмі оны Мириам Хопкинспен, екеуінің бірі сәтті романист болғанда туындаған шиеленістермен айналысатын екі ескі дос туралы оқиғада қайта біріктірді. Дэвис Хопкинстің фильмде оны көлденең басуға тырысқанын сезінді. Режиссер Винсент Шерман екі актриса арасындағы қатал бәсекелестік пен жаулықты еске алды, ал Дэвис әзілдеп, ашумен Хопкинсті шайқау қажет болған сахнада ештеңеден тайсалмайтынын айтты. 1943 жылдың тамызында Дэвистің күйеуі Артур Фарнсворт Голливуд көшесінде жүріп бара жатып құлап, екі күннен кейін қайтыс болды. Салдарынан бас сүйегінің сынуы анықталды, ол екі апта бұрын баспалдақтан құлағанда алған. Құлап өлу фактісі анықталды. Керексіз күйзеліске түскен Дэвис келесі "Мистер Скеффингтон" (1944) фильмінен бас тартуға тырысты, бірақ Фарнсворттың өлімінен кейін түсірілімді тоқтатқан Джек Уорнер оны жалғастыруға көндірді. Ол тура сөйлейтін және талапкер ретінде танымал болғанымен, "Мистер Скеффингтонды" түсіру кезіндегі оның мінез-құлқы ерекше және қалыптан тыс болды. Ол Винсент Шерманды кейбір сахналарды түсіруден бас тарту арқылы және кейбір декорацияларды қайта жасауды талап ету арқылы ашуландырды. Ол диалогтарды импровизациялады, бұл сценарийші Джулиус Эпштейн оның қалауынша көріністерді қайта жазуға мәжбүр етті. Кейінірек Дэвис өзінің әрекеттерін былай түсіндірді: "Мен ең бақытсыз болғанда, мен зарланудың орнына ашуға берілдім". Кейбір сыншылар Дэвистің артық ойын көрсетуі үшін сынады; Джеймс Эджи ол "марафондық масштабта эгоцентризмнің қорқыныштығын көрсетеді" деп жазды. Осы сын-пикирлерге қарамастан, "Мистер Скеффингтон" тағы бір кассалық табысқа ие болды және Дэвиске тағы бір "Оскар" номинациясын әкелді.

1945-1949: мансаптық сәтсіздіктер

1945 жылы Дэвис суретші Уильям Грант Шерриге тұрмысқа шықты, ол сонымен қатар массажист болып жұмыс істеді. Ол оған тартылды, себебі ол оны естімегенін және сондықтан оны қорқытпайтынын айтты. Сол жылы Дэвис Эмлин Уильямстың пьесасы негізінде "Мөгері жасыл" (1945) фильмін түсірді. Дэвис Мисс Мофат рөлін ойнады, ол ағылшын тілінің мұғалімі, ол жас уэльстік кеншіні (Джон Далл) көмір шахталарындағы өмірден құтқарып, білім беру арқылы көмектеседі. Бұл рөлді театр сахнасында Этель Бэрримор ойнаған (пьесаның премьерасында 61 жаста болған), бірақ Warner Bros. кино нұсқасында кейіпкерді жас әйел ретінде көрсетуді қалады. Дэвис келіспеді, ролін түпнұсқада ойнауға талап етті, сұр парик киді және киімдерінің астына төсемдер салып, қарапайым келбет жасады. Сыншы Э. Арнотт Робертсон былай баяндады: "Тек Бетт Дэвис ғана пьеса адаптациясының кейіпкердің жас кеншіге деген қызығушылығының негізгі себебі ретінде сексуалдық наразылықты көрсету ниетіне қарсы сәтті күресе алды". Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, 2,2 миллион доллар пайда тапты. Дэвис егіздер рөлінде ойнады. Фильмге сын пікірлер жағымсыз болды және Босли Кроутер оны "нашар мазмұнсыз туынды" деп сипаттады; бірақ 2,5 миллион доллар пайдамен ол оның ең табысты фильмдерінің бірі болды. Оның келесі фильмі – "Алдау" (1946), ол оның ақша жоғалтқан алғашқы фильмі болды. 1947 жылы 39 жасында Дэвис қызы Барбара Дэвис Шерриді (B.D. деп аталды) дүниеге әкелді және кейіннен естеліктерінде ана болуға толыққандай берілгенін және мансабын аяқтауды ойлағанын жазды. Алайда, ол фильмдер түсіруді жалғастырған сайын, қызы Б.Д.пен қарым-қатынасы нашарлап, көрермендер арасындағы танымалдылығы төмендеді. 1948 жылы Дэвис "Қысқы кездесу" мелодрамасына тартылды. Бастапқыда ынталы болғанымен, ол Warner компаниясының жасын жасыру үшін "жұмсақ" жарықтандыруды қолданғанын білді. Ол "Рут Чаттертон мен Кей Френсис түсірілген фильмдерде" осындай жарықтандыруды көргенін және оның мағынасын білгенін еске алды. Көңілін қалдырған тағы бір жайт – ол өзінің серігі Джеймс Дэвистің алғашқы үлкен рөліндегі қабілетіне сенімсіздік танытты. Ол цензура шектеулерінен туындаған сценарийдегі өзгерістерге келіспеді және бастапқыда оған ұнаған рөлдің көптеген аспектілері кесілгенін байқады. Фильмді Босли Кроутер "созылған" деп сипаттады және "Мисс Дэвис қатысқан барлық қиын жағдайлардың ішінде бұл жағдай ең жаман болуы мүмкін" деп атап өтті. Фильм кассада сәтсіз болды және студия 1 миллион долларға жуық шығынға ұшырады. "Жунн Брайд" (1948) фильмін түсіру кезінде Дэвис серігі Роберт Монтгомеримен келіспеді, кейін оны "еркек Мириам Хопкинс – тамаша актер, бірақ сахнаны ұрлауға құмар" деп сипаттады. Фильм бірнеше жылдан кейін оның алғашқы комедиясы болды және оған оң пікірлер берді, бірақ ол көрермендер арасында ерекше танымал болмады және аз ғана пайда тапты. Соңғы фильмдерінің кассалық табысы нашар болғанына қарамастан, 1949 жылы ол Warner Bros. компаниясымен аптасына 10 285 доллар төленетін және оны АҚШ-тағы ең жоғары жалақы алатын әйелге айналдырған төрт фильм туралы келісімшарт жасады. Алайда, Джек Уорнер оның сценарийді мақұлдауына рұқсат бермеді және оны "Ормандан тыс" (1949) фильмінде ойнатты. Дэвис сценарийді жек көріп, Уорнерге рөлді қайта қарауды өтінді, бірақ ол бас тартты. Фильм түсірілгеннен кейін, оның келісімшарттан босату туралы өтініші қабылданды. Фильмге қатысты сын-пикирлер өте жағымсыз болды. Дороти Мэннерс Los Angeles Examiner газетіне жазған хатында фильмді "оның жарқын мансабының өкінішті соңы" деп сипаттады. Хедда Хоппер: "Егер Бетт өзінің мансабын құртуды мақсат тұтқан болса, ол одан да жарамсыз фильмді таңдамас еді", - деп жазды. Фильмде "Қандай қиратпа! " деген сөз тіркесі қолданылды, ол Эдвард Альбидің "Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?" пьесасында айтылғаннан кейін Дэвиске тікелей байланысты болды және оның пародисттері оны өнерлерінде пайдалана бастады. Артур Блейк – екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дәуірдегі әйгілі әйел имитаторы, ол әсіресе Бетт Дэвистің рөлінде танымал болды; атап айтқанда, 1952 жылы "Дипломатиялық курьер" фильмінде оның кейіпкерін сомдады.

1949-1960: Еркін жұмысшы карьерасын бастау

Дэвис «Жиылыстану тарихы» (RKO Radio Pictures 1951 жылы «Төлем талабы» деген атпен шығарды) фильмін түсірді. Ол «Барлығы Хауа туралы» (1950) фильмінде Бродвей жұлдызының рөлін ойнады, бұл оған тағы бір «Оскар» номинациясын сыйлады және Канн кинофестивалінде «Ең үздік әйел актер» сыйлығын жеңіп алды. Дэвис сценарийді оқып, оны өзі оқыған ең жақсы сценарий деп сипаттап, рөлді қабылдады. Бірнеше күннен кейін ол Сан-Францискодағы актерлер тобына қосылып, түсірілімдерді бастады. Түсірілім барысында ол әріптесі Энн Бакстермен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатты, ал басты рөлдегі серігі Гэри Мерриллмен романтикалық қарым-қатынасқа түсіп, олар үйленді. Фильмнің режиссері Джозеф Л. Манкиевич кейін: «Бетті әдемі ойнады. Ол әр сөзді нақты айтты. Режиссердің арманы – дайын актриса», – деді. Сыншылар Дэвистің өнерін жоғары бағалады, оның көптеген сөздері танымал болды, әсіресе: «Қойма белбеулеріңізді байлаңыз, түні қызықты болады». Ол тағы да «Оскар» сыйлығына ұсынылып, Джин Ринггольд сияқты сыншылар оның Маргосын «барлық уақыттағы ең жақсы рөл» деп атады. Паулин Каэл Манкевичтің «театр» туралы көзқарасының көп бөлігі «мағынасыздық» екенін жазды, бірақ Дэвисті жоғары бағалап: «Фильмді бір ғана шынайы өнер құтқарады: Бетт Дэвис ең инстинктивті және сенімді. Оның актрисасы – өркөкірек, қорқынышты, өз реакциялары мен эмоцияларында шектен шығатын әйел – барлық нәрсені тірілтеді», – деді. Дэвис Канн кинофестивалінде «Ең үздік әйел актер» сыйлығын және Нью-Йорк киносыншылары шеңберінің сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, ол «Орманнан тыс» фильмі үшін 1949 жылдың «Ең нашар актрисасы» деп танылып, Сан-Франциско киносыншылары шеңберінің «Ең үздік әйел актер» сыйлығын алды. Осы уақытта ол Грауманның қытай театрының алдындағы алаңда қолының іздерін қалдыруға шақырылды. 1950 жылдың 3 шілдесінде Дэвис пен Уильям Шерридің ажырасуы ресми түрде аяқталды, ал 28 шілдеде ол төртінші және соңғы күйеуі Гэри Мерриллге үйленді. Шерридің келісімімен Меррилл Дэвистің Шерриден туған қызы Б.Д.-ны өзінің баласы ретінде қабылдады. 1951 жылдың қаңтарында Дэвис пен Меррилл бес күндік қыз баланы асырап алды, оған Марго Мошер Меррилл деп ат қойды (6 қаңтар 1951 жылы туған, 5 мамыр 2022 жылы қайтыс болды), оның аты Марго Ченнинг кейіпкерінің құрметіне қойылды. 1952 жылы олар Майкл есімді ұл баланы асырап алды. Дэвис пен Меррилл үш баласымен бірге Мэн штатының Кейп-Элизабет жағалауындағы поместьеде тұрды. (Дэвис пен Меррилл алты ай бойы Мэн штатының Ярмут қаласындағы «Хоумвуд Инн» мейманханасында да тұрды.) 1950-ші жылдардың ортасында жартылай зейнеткерлікке шыққаннан кейін Дэвис Мэн штатында тұрған кезінде бірнеше фильмде ойнады, соның ішінде «Құдайсыз қыз» (1955) фильмінде I Елизавета патшайымын сомдады. Отбасы Англияға сапар шегіп, Дэвис пен Меррилл «Басқа адамның уы» (1951) құпия фильмінде түсті. Фильмтің сынға ұшырауы мен кассада сәтсіздікке ұшырауынан кейін Голливуд тілшілері Дэвистің қайта оралуы сәтсіз аяқталғанын жазды, ал «Жұлдыз» (1952) үшін «Оскар» номинациясы оның кассадағы құлдырауын тоқтата алмады. 1952 жылы Дэвис Жюль Дассен режиссерлік еткен «Two's Company» Бродвей ревюінде ойнады. Ол өзінің мамандығынан тыс жерде жұмыс істеуден ұялған, өйткені ол ешқашан музыкалық орындаушы болған емес, ал оның театр тәжірибесі 20 жылдан астам бұрын болған. Ол сонымен қатар қатты ауырып, жақ сүйегінің остеомиелитіне байланысты операция жасады. Маргоның туған кезде немесе одан кейін көп ұзамай алған жарақаттан туындаған миының ауыр зақымдануы анықталды және ол 3 жасында мекемеге орналастырылды. Дэвис пен Меррилл жиі дауласа бастады, ал Б.Д. кейіннен ішімдікке құмарлық пен отбасылық зорлық-зомбылық оқиғаларын еске алды. 1950-ші жылдардағы Дэвистің көптеген фильмдері сәтсіз аяқталды, ал оның көптеген рөлдері сыншылар тарапынан айыпталып, жаман бағаланды. «Голливуд репортері» «Дэвистің түнгі клубтағы пародисі» туралы жазды, ал Лондон сыншысы Ричард Уиннингер: «Мисс Дэвис көптеген жұлдыздардан гөрі қандай фильмдер түсіретіндігі туралы көбірек айта алады, ол өзімшілдікке ұшыраған сияқты. Оның фильмді таңдау критерийі Дэвис өнерінің әрбір қырын толық көрсетумен ешнәрсе бәсекелесе алмайды. Оған тек жаман фильмдер ғана лайықты», – деді. Осы кезеңдегі фильмдеріне «Шторм орталығы» (1956) және «Кейтрэд афере» (1956) кірді. Оның мансабы төмендеп, 1960 жылы ажырасуға арыз бергенге дейін оның некесі нашарлай берді. Келесі жылы оның анасы қайтыс болды. Сол уақытта ол теледидарда пайда болды, 1959 және 1961 жылдары танымал NBC Western «Wagon Train» сериалының үш эпизодында үш түрлі кейіпкерді сомдады; оның алғашқы теледидардағы көрінісі 1956 жылдың 25 ақпанында «General Electric Theatre» бағдарламасында болды. 1960 жылы тіркелген демократ Дэвис Лос-Анджелесте өткен 1960 жылғы Демократиялық Ұлттық конвенцияға қатысты, онда ол болашақ президент Джон Ф. Кеннедимен танысты, оны ол өте бағалады. Актерлік және саясаттан басқа Дэвис белсенді және тәжірибелі епископалшы болды.

1961-1970: Жаңадан сәттілік

1961 жылы Дэвис Бродвейдегі «Игуананың түні» қойылымында орташа сынға ілікті және төрт айдан кейін «созылмалы ауру» салдарынан қойылымнан шықты. Содан кейін ол Гленн Форд пен Хоуп Лангемен бірге Франк Капраның «Күрекелердің қалтасы» (1961) фильміне түсті, бұл Капраның 1933 жылғы «Бір күндік леди» фильмінің қайта түсірілімі, Деймон Раньонның әңгімесі негізінде. Көрермендер оның басты рөлдегі ойынына қарсы болды, өйткені бұл кассалық табысқа кері әсер етеді деп ойлады, және Фордтың қатысуына қарамастан фильм кассада сәтсіз аяқталды. Оның соңғы «Оскар» номинациясы «Гранд Гиньоль» («Baby Jane не болды?») атты қорқынышты фильм үшін болды (1962), онда Джоан Кроуфорд та ойнады. Джоан Кроуфорд сценарийге қызығушылық танытты және Джейн рөліне Дэвисті қарастырды. Дэвис бұл фильм Альфред Хичкоктің «Психо» (1960) фильмін сәтті көрсеткен көрермендерге ұнайды деп сенді. Ол жалақысына қоса, әлемдік табыстың 10 пайызын алатын келісімге келді. Фильм сол жылдың ең табысты фильмдерінің біріне айналды. Дэвис пен Кроуфорд екі қартайған қарындасты ойнады, бірі – бұрынғы бала жұлдыз (Дэвис), екіншісі – жетістікке жеткен киноактриса (Кроуфорд), олар қазір жағдайға байланысты Холливудтың құлдырап жатқан үйін бөлісуге мәжбүр. Режиссер Роберт Олдрич Дэвис пен Кроуфордтың фильмнің олардың мансабы үшін қаншалықты маңызды екенін білгенін түсіндірді. Бір-біріне деген жеке сезімдеріне қарамастан, Дэвис пен Кроуфорд бір-бірінің актерлік талантын жоғары бағалады. Кроуфорд Дэвистің «таңғажайып актриса» екенін айтты, бірақ олар ешқашан дос болған жоқ, өйткені олар тек бір фильмде бірге жұмыс істеді және басқа мүмкіндіктері аз болды. Дэвис сонымен қатар Кроуфордтың жақсы, кәсіби актриса екенін айтты. «Дұшпандық» бар деген қауесетке қарамастан, Кроуфорд Дэвистің өнерін жақсы көтермеледі. Кроуфорд журналист Уэйн Алленге: «Мен қазірден-ақ мисс Дэвис «Оскар» сыйлығын жеңеді деп болжаймын» деді. Олардың айтылған дұшпандығы кейін 2017 жылы Райан Мерфидің «Дұшпандық» сериасына айналды. Дэвис осы рөлі үшін BAFTA номинациясына ие болды. Оның қызы Барбара (B. D. Merrill ретінде танымал) фильмде кішкентай рөл ойнады, ал Дэвиспен бірге Канн кинофестиваліне фильмді насихаттауға барғанда, Барбара «Жеті өнер өндірісінің» атқарушы директоры Джереми Хайманмен танысты. Ұзақ уақыт соққаннан кейін, ол 16 жасында Дэвистің рұқсатымен Хайманға тұрмысқа шықты. 1962 жылдың қазан айында CBS телесериалының «Перри Мейсон» сериалының төрт эпизодында Рэймонд Беррдің операциядан кейін жазылу кезеңінде оның орнын басатын арнайы қонақ жұлдыздар болатыны хабарланды. «Перри Мейсон» сериалының жанкүйері Дэвис алғашқы қонақ жұлдыз болды. «Констант Дойлдың ісі» 1962 жылдың 12 желтоқсанында түсіріле бастады және 1963 жылдың 31 қаңтарында көрсетілді. 1962 жылы Дэвис «Компликатор» атты эпизодта «The Virginian» телесериалында Селия Миллер рөлінде пайда болды. 1962 жылдың қыркүйегінде Дэвис «Variety» журналына «Әйел суретшілер жұмыс іздеп жатыр» деген тақырыппен жарнама берді, онда былай деп жазылған: «Үш баланың анасы – 10, 11 және 15 жастағы, ажырасқан. Америкалық. Кинодағы актриса ретінде 30 жылдық тәжірибесі бар. Әлі де жылдам және аңызға қарағанда, жағымды. Голливудта тұрақты жұмыс іздеп отыр. (Бродвейде де болған).» Дэвис мұны әзіл ретінде айтқанын мәлімдеді және ол бірнеше жыл бойы қайта оралды. «Dead Ringer» (1964) – қылмыс драмасында ол егіз әпкелердің рөлін ойнады. Фильм мексикалық «La Otra» фильмінің американдық нұсқасы, онда Долорес дель Рио басты рөлде ойнады. «Where Love Has Gone» (1964) – Гарольд Роббинстің романы негізінде түсірілген романтикалық драма. Дэвис Сьюзан Хейвордтың анасын ойнады, бірақ түсірілім кезінде Дэвис пен Хейвордтың арасындағы қызу пікірталас кедергі келтірді. «Шыбыр-шыбыр, тәтті Шарлотта» (1964) – Роберт Олдричтің «Baby Jane не болды?» фильмінен кейінгі туындысы. Олдрич Дэвис пен Кроуфордты қайтадан біріктіруді жоспарлады, бірақ соңғысы түсірілім басталғаннан кейін көп ұзамай ауруға байланысты бас тартты. Оның орнына Оливия де Гавиланд келді. Фильм үлкен табысқа ие болды және оның тәжірибелі актерлік құрамына жаңаша назар аударды, оның ішінде Джозеф Коттен, Мэри Астор, Агнес Мурхед және Сесил Келлауэй болды. Келесі жылы Дэвис Аарон Спеллингтің «Декоратор» комедиясында басты рөлді ойнады. Пилоттық эпизод түсірілді, бірақ көрсетілмеді, жоба тоқтатылды. Онжылдықтың соңында Дэвис британдық фильмдерде ойнады: «Нанни» (1965), «Мерейтой» (1968) және «Бөлмелерді жалғастыру» (1970), олардың ешқайсысы жақсы қабылданалмады, ал оның мансабы қайтадан тоқтап қалды. 1972 жылы Дэвис ABC және NBC арналары үшін жоспарланған сериалдардың пилоты ретінде екі телефильмде басты рөлді ойнады: Роберт Вагнермен бірге «Мадам Син» және Дуг МакКлур мен Джоан Ван Аркпен бірге «Төреші және Джейк Вайлер», бірақ екі жағдайда да арналар сериалды өндіруден бас тартты. Ол өзінің «Жасыл жүгері» фильмінің музыкалық нұсқасы «Мисс Моффат» сахналық қойылымында ойнады, бірақ Филадельфия сыншыларының сынауынан кейін, ол белдік жарақатынан шағымданып, қойылымды тастады, ол дереу жабылды. Ол Луиджи Коменчинидің «Lo Scopone scientifico» (1972) фильмінде Джозеф Коттенмен және итальяндық актерлер Альберто Сорди мен Сильвана Манганомен, «Күйдірілген құрбандықтар» (1976) фильмінде, үшін «Сатурн» сыйлығында «Ең үздік қосымша актриса» сыйлығын жеңіп алды, және «Эймидің жоғалуы» (1976) фильмдерінде қосымша рөлдерде ойнады, бірақ ол Карен Блэк пен Фэй Данауэймен, екі соңғы фильмнің жұлдыздарымен келіспеді, өйткені олар оған лайықты құрмет көрсетпеді және түсірілім алаңдарындағы олардың мінез-құлқы кәсіби емес болды. 1977 жылы Дэвис американдық киноинститутының «Өмір бойы жетістік» сыйлығын алған алғашқы әйел болды. Телевизиялық шараға Дэвистің әріптестерінен, соның ішінде Уильям Вайлерден пікірлер кірді, ол мүмкіндік болса, Дэвис «Хаттан» фильмінен бір көріністі қайта түсіргісі келеді деп әзілдеді, оған Дэвис мақұлдады. Джейн Фонда, Генри Фонда, Натали Вуд және Оливия де Гавиланд оған құрмет көрсеткендердің арасында болды, де Гавиланд Дэвистің «Мен әрқашан қалаған рөлдерді алғанын» айтты. Телехабардан кейін ол қайтадан сұранысқа ие болды, көбінесе бірнеше ұсыныстардың арасынан таңдауға тура келді. Ол «Harvest Home құпиясы» (1978) телесериалында және «Нілдегі өлім» (1978) театрлық фильмінде, Агата Кристидің қылмыстық романында рөлдерді қабылдады. Оның қалған жұмысының көп бөлігі теледидарға арналды. Ол Джена Роулендспен бірге «Шет елдіктер: Ана мен қызының тарихы» (1979) үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды және «Ақ ана» (1980) және «Кішкентай Глория, соңғысы бақытты» (1982) фильмдеріндегі рөлдері үшін номинацияланды. Ол сонымен қатар «Disney» фильмдеріндегі «Сиқырлы таудан оралу» (1978) және «Ормандағы күзетші» (1980) фильмдерінде қосымша рөлдерде ойнады. Дэвистің есімі жас көрермендерге Ким Карнестің «Bette Davis Eyes» (Донна Вайс және Жакки ДеШеннон жазған) әні арқылы кеңінен танылды, ол 1981 жылы АҚШ-тағы ең сатылымды жазбаға айналды және музыкалық тізімдерде екі айдан астам уақыт бойы бірінші орында тұрды. Дэвистің немересі оның хитті әннің тақырыбы болғанына қуанды және Дэвис бұл туралы мақтау сезімін білдірді, Карнеске және ән жазушыларға хат жазып, Карнестен алтын және платиналық пластинкаларды қабылдап, оларды қабырғасына іліп қойды. Ол теледидар үшін актерлық жұмысын жалғастырды, «Отбасылық қайта қосылу» (1981) фильмінде өзінің немересі Дж. Эшли Хайманмен, «Миссис Чимоноға пианино» (1982) фильмінде, үшін ол Монте-Карло телефестивалінде «Ең үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды, және «Джеймс Стюартпен бірге «Жол құқығы» (1983) фильмдерінде ойнады. 1983 жылы ол «Кино әйелдері» кристалды сыйлығымен марапатталды.

1983-1989: Ауру, марапаттар және соңғы еңбектер

Оның мансабы бірнеше тоқырау кезеңдерін бастан өткерді, бірақ ұзақ уақыт бойы денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол 1989 жылы емшек безінен туған ісіктен қайтыс болғанға дейін фильмдерде және теледидарда актерлік өнерін жалғастырды. Өзінің табысы көбінесе жеке қарым-қатынастарының құрбаны болғанын мойындады. Ол төрт рет үйленді, үш рет ажырасып, бір рет күйеуін жоғалтты. Балаларын көбінесе жалғыз ана ретінде тәрбиеледі. 1983 жылы «Отель» телесериалының пилоттық эпизодын түсіргеннен кейін Дэвиске емшек безінен туған ісік диагнозы қойылып, мастэктомия жасалды. Операциядан кейін екі апта ішінде оның төрт инсульт болды, бұл оның бетінің сол жағында және сол қолында паралич тудырды, сонымен қатар сөйлеуі бұзылды. Ол ұзақ физиотерапиялық емді бастады және жеке көмекшісі Кэтрин Сермак көмегімен параличтен ішінара жазылды. Тіпті өмірінің соңында да Дэвис күніне 100 темекі шекті. Осы кезеңде оның қызы Б.Д. Хайманмен қарым-қатынасы нашарлады, себебі Хайман қайтадан дінге келді және Дэвисті де солай істеуге көндіруге тырысты. Денсаулығы жақсарғаннан кейін, ол Агата Кристидің «Көліктің айнасындағы өлтіру» (1985) фильмін түсіру үшін Англияға сапарлады. Отанына оралғаннан кейін Хайманның «Анамның сақтаушысы» атты кітабын жариялағанын білді. Дэвис өзінің екінші естелік кітабында «Бұл да сол да» (1987) деп жазды: «Мен әлі де баламның мен туралы артымнан жазғанын қабылдауға тырысып жатырмын, кітаптың мазмұнына ешқандай назар аудармаймын. Мен Б.Д.-нің кітабынан инсульттен кейін болғандай толық жазыла алмаймын. Екеуі де мен үшін ауыр соққы болды». Оның естеліктері қызына жазған хатпен аяқталды, онда ол Хайман деп бірнеше рет атады және оның іс-әрекеттерін «сенің ерекше өмірге ие болуың үшін адалдық пен алғыссыздық» деп сипаттады. Ол Хайманның кітабының атауын келтіріп, былай деді: «Егер бұл ақша туралы болса, егер менің естелігім дұрыс болса, мен осы жылдар бойы сенің сақтаушың болдым. Мен осылай жалғастырып жатырмын, өйткені менің атым сенің кітабыңның табысқа ие болуына көмектесті». Дэвис «Жазғытұнғыштардың өлімі» (1986) телефильмінде және Линдси Андерсоннің «Тамыздың киттері» (1987) фильмінде Лиллиан Гиштың соқыр қарындасы рөлін сомдады. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, Дэвис әрқашан болғандай, өзінің және басқалардың репликаларын жаттап алды. Фильм жақсы пікірлер алды, бір сыншы былай деп жазды: «Бет экранда терезедегі ескі құйрық сияқты жүреді, ыңыршайды, дірілдейді, қимылдайды – бұзылған синапстардың симфониясы». Дэвис 1987 жылы киноға қосқан үлесі үшін Кеннеди орталығының құрметті марапатына ие болды. Оның соңғы рөлі Ларри Коэннің «Жаман әйел» (1989) фильміндегі басты рөл болды. Осы уақытқа дейін оның денсаулығы нашарлап, Коэнмен келіспеушіліктерден кейін ол түсірілім алаңынан кетіп қалды. Сценарий Барбара Каррераның кейіпкеріне көбірек назар аудару үшін қайта жазылды, ал қайта өңделген нұсқа Дэвис қайтыс болғаннан кейін шығарылды. 1988 және 1989 жылдары Дэвис өзінің мансабындағы жетістіктері үшін Франциядан Құрмет Легионын, Италиядан Campione d'Italia және Линкольн орталығы Кино қоғамының өмір бойына жетістіктері үшін сыйлықтарын алды. Ол британдық теледидарда Оңтүстік жағалау орталығынан жасалған арнайы хабарламада кино және өзінің мансабы туралы әңгімеледі.

Өлім

Дэвис 1989 жылы Америка киносы марапатында құлдырап, кейіннен қатерлі ісігінің қайта оралғанын білді. Ол Испанияға саяхаттауға жеткілікті күш жинады, онда Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде құрметпен қарсы алынды, бірақ сапары барысында денсаулығы күрт нашарлады. АҚШ-қа қайту үшін тым әлсіз болғандықтан, ол Францияға барып, 1989 жылғы 6 қазанда Нойли-сюр-Сендегі американдық ауруханада көз жұмды. Дэвис 81 жасқа толыпты. Еске алу шарасы тек шақырылғандар үшін ғана Бербанк студиясының 18-ші сахнасында өтті, онда өндіріс аяқталғанын білдіретін жұмыс шамдары жандырылды. Ол Лос-Анджелестегі Forest Lawn Hollywood Hills зиратында анасы Рути мен әпкесі Боббидің қасына, есімі ірі әріптермен жазылған қабірге жерленді. Оның қабір тасына: "Ол қиын жолмен өтті" деген сөздер жазылған. Бұл сөзді ол "Ева туралы бәрін" түсіргеннен кейін Джозеф Л. Манкиевич өзіне ұсынған екенін, "Ана құдайы" атты естеліктерінде айтқан.

Рөлдері мен орындары

1936 жылы Грэм Грин Дэвисті былай деп қорытындылады: Тіпті ең қарапайым фильм де оның нақты, жүйкелі дауысы, күміс көк шашы, сұрғылт көздері, құбылып тұратын, невротикалық көздері және бұзылған, жарқыраған сұлулығының арқасында уақытша жақсырақ көрінетін. Мен кез келген шебер суреттерден гөрі Мисс Дэвисті көруді артық көрер едім. 1964 жылы Джек Уорнер «кейде жайсыз және әдемі емес қызды ұлы суретшіге айналдырған сиқырлы қасиет» туралы айтты. Ол өзінің алғашқы фильмдерін түсіру кезінде қорқып, қажеттілік тудырғандықтан қатал болғанын мойындады. «Мамандығымда сізді жәндік деп танымасаңыз, жұлдыз бола алмайсыз», - деді ол, «бірақ мен ешқашан сатқындықпен ештеңе үшін күреспедім. Мен тек фильмнің игілігі үшін ғана күрестім». All About Eve (1950) фильмін түсіру кезінде Джозеф Л. Манкевич оған Голливудта оның қиын адам екені туралы пікір бар екенін айтты, ал ол көрермендер оны экранда көргенде, оның сыртқы келбеті көптеген адамдардың сахна артында жұмыс істегенінің нәтижесі екенін ескермейтінін түсіндірді. Егер ол «қырық фут ені мен отыз фут биіктігіндегі жылқының соқасы» ретінде ұсынылса, көрермендер «осыны ғана көріп, қызығар еді». Дэвис пен оның фильмдері жетістіктері үшін мақталғанмен, кейде оларды сынады; Полин Кейл Now, Voyager (1942) фильмін «арзан классика» деп сипаттады, ал 1940 жылдардың ортасына қарай оның кейде еліктеуге ұқсайтын және гистериялық ойындары карикатураның нысанына айналды. Эдвин Шаллерт Los Angeles Times үшін Мистер Скеффингтон (1944) фильміндегі Дэвистің рөлін мақтады, сонымен қатар: «Еліктеушілер Мисс Дэвисті еліктеген маймылдар қорабынан да көңіл көтерер еді», - деді. Ал Дороти Мэннерс Los Angeles Examiner газетінде, оның нашар қабылданатын Beyond the Forest (1949) фильміндегі рөлі туралы былай деді: «Түнгі клубтағы ешбір карикатурист Дэвис мінез-құлқының осындай қатыгез еліктеуін жасаған емес, Бетти осы фильмде өзіне еліктегендей». Time журналы Дэвистің актерлік шеберлігін сынағанмен, Dead Ringer (1964) фильміндегі оның рөлін былай қорытындылады: «Оның актерлігі, әрқашанғыдай, шын мәнінде актерлік емес: ол ұятсыз мақтанышпен өнер көрсетеді. Бірақ басқа жаққа қарамауға тырысыңыз!» Оның фильмдерге таңдаулары көбінесе дәстүрден өзгеше болды: Дэвис актрисалар көбінесе мейірімді кейіпкерлерді ойнаған кезде манипуляторлар мен кісі өлтірушілер рөлін іздеді, және ол оларда өте жақсы ойнады. Ол сән-салтанаттан гөрі шынайылықты артық көретін, кейіпкерге сәйкес келсе, өзінің сыртқы келбетін өзгертуге дайын болды. Жекелеген рөлдер мақтауын жалғастырды; 1987 жылы Билл Коллинз The Letter (1940) фильмін талдап, оның рөлін «тамаша, нәзік жетістік» деп сипаттап, былай деді: «Бетт Дэвис Лесли Кросбиді кинодағы ең ерекше әйелдердің біріне айналдырады». Роджер Эберт 2000 жылы All About Eve (1950) фильміне шолу жазып: «Дейвис – кейіпкер, ұлы стилі бар икона; сондықтан оның артық әрекеттері де шынайы». 2006 жылы Premiere журналы Марго Ченнингтің рөлін барлық уақыттың 100 ең ұлы рөлінің тізімінде бесінші орынға қойды, түсіндіріп: «Оның қызғаныш, ащылық және мұқтаждық сияқты жағымсыз эмоцияларды ойнауға деген қуанышты дайындығы туралы бір нәрсе бар». «Бейби Джейнге не болды?» (1962) фильміне шолу жазып, 2008 жылы Эберт «Бұл фильмін көрген ешкім оны ешқашан ұмытпайды» деді. 1977 жылы Дэвис AFI өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алған алғашқы әйел болды. 1999 жылы Америка кино институты «AFI 100 жыл 100 жұлдыз» тізімін жариялады, бұл классикалық фильмнің қоғамдық хабардарлығы мен бағасын арттыру үшін «50 ең ұлы американдық экран аңыздарын» анықтау үшін кино индустриясының сауалнамасының нәтижесі болды. 25 актрисаның ішінде Дэвис екінші орынды иеленді, Кэтрин Хепберннен кейін.

Ескерткіштер

1989 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бұрын Дэвис "Life" журналының мұқабасында суреттелген бірнеше актердің бірі болды. 1939 жылғы фильмдер мен жұлдыздарды тойлаған киноретроспективада "Life" Дэвисті оның дәуірінің ең маңызды актрисасы деп атады және "Dark Victory" (1939) фильмін сол жылғы маңызды туындылардың бірі ретінде көрсетті. Оның қазасы туралы жаңалықтар "Голливудтың алтын ғасырының тағы бір тарауының аяқталуы" деп бүкіл әлемдегі газеттердің бірінші беттерінде жарияланды. Анджела Лансбери оның естелік шарасына қатысқан Голливуд қауымының сезімін жеткізе келе, Дэвис фильмдерінен үзінді көрсетілгеннен кейін, олардың "20-ғасырдағы нағыз шебердің ерекше актерлік мұрасын көргендерін" айтты, бұл мұра "келешек ұрпақ актерлеріне шабыт пен үлгі" болуы керек еді. 2008 жылы АҚШ пошта қызметі Дэвистің туғанына 100 жыл толуына орай ескерткіш пошта маркасын шығарды. Маркада ол "All About Eve" фильміндегі Марго Ченнинг рөліндегі суреті бейнеленген. Марканың таныстырылуы 2008 жылдың 18 қыркүйегінде Дэвис мұрағатында сақталатын Бостон университетінде өтті. Шараға оның ұлы Майкл Меррилл және Лорен Баколл қатысты. 1997 жылы оның мұрагерлері Меррилл және оның бұрынғы көмекшісі Кэтрин Сермак Бетт Дэвис қорын құрды, ол жас актерлер мен актрисаларға колледж стипендияларын тағайындайды. 2017 жылы Сермак Дэвиспен бірге өткізген жылдарын егжей-тегжейлі баяндайтын, Дэвистің өзі Сермактан жазуын сұраған "Miss D & Me: Life With the Invincible Bette Davis" атты естеліктер кітабын жариялады.

Танымал мәдениетте

1981 жылы Ким Карнстың орындауындағы "Bette Davis Eyes" әні екі "Грэмми" сыйлығын (Жыл әні және Жыл жазбасы) жеңіп алды және Billboard Hot 100 хит-парадының төбесінде тоғыз апта тұрды. Дэвис Карнсқа және әннің авторлары – Донна Вайс пен Джеки ДеШеннонға оны "қазіргі заманның бір бөлігіне" айналдырғаны үшін алғыс айтып хат жазды, сондай-ақ енді немересі оған үлгі ететінін айтты. "Грэмми" сыйлығын алғаннан кейін Дэвис оларға гүлдер жіберді. Дэвиске арналған басқа да әндердегі сілтемелер Боб Диланның "Desolation Row" әнінде, The Kinks тобының "Celluloid Heroes" әнінде, 1990 жылғы Мадоннаның "Vogue" әнінде, американдық рок-топ Good Charlotte-тің "Silver Screen Romance" әнінде және LFO тобының "Girl on TV" әнінде кездеседі. Сонымен қатар, Dire Straits тобының 1982 жылғы "Industrial Disease" хитінде: "Бетт Дэвис тізелерін қалай алғаныңды білмеймін, бірақ ең жаманысы, жас жігіт, сенде өндірістік ауру бар" деген сөздер бар. Дэвис гей субмәдениетінде көптеген жанкүйерлерге ие болды және Трейси Ли, Крейг Расселл, Джим Бейли және Чарльз Пирс сияқты әйелдердің еліктеуіне жиі тап болды. Оның гей қауымында танымал болуын түсіндіруге тырысқан журналист Джим Эмерсон былай деп жазды: "Ол жай ғана лагерь стилінің символы болды, өйткені оның нәзік, мелодрамалық актерлік шеберлігі уақытқа төтеп бермеді ме? Немесе ол "Өмірден асқан" бе, қиын жағдайдан аман қалған күшті әйел бе? Бәлкім, екеуі де болған шығар." Дэвис пен Джоан Кроуфорд арасындағы қақтығыс 1989 жылғы "Бетт пен Джоан: Илаһи жанжал" кітабының тақырыбы болды. Кейіннен бұл оқиға 2017 жылғы "Feud: Bette and Joan" телесериалында бейнеленді, онда Сьюзан Сарандон Дэвис рөлін, ал Джессика Лэнг Кроуфорд рөлін сомдады.

Академиялық сыйлықтар

Дэвис бірнеше Оскар рекордын орнатты. Олардың ішінде ол үздік әйел рөліндегі актерлік шеберлігі үшін бес рет қатарынан «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы адам болды (1938–1942). Оның бұл көрсеткішін тағы бір актриса, Гир Гарсон ғана қайталаған, ол да үздік әйел рөліндегі актерлік шеберлігі үшін бес рет қатарынан ұсынылған (1941–1945), оның ішінде осы екі актриса да үш жыл бойы бірге ұсынылған. Стивен Спилберг Дэвистің «Қауіпті» (1935) және «Изебель» (1938) фильмдері үшін алған «Оскарларын» аукционда сәйкесінше 207 500 және 578 000 долларға сатып алып, оларды Кино өнері мен ғылымы академиясына қайтарды.

Жыл Санат Фильм Нәтиже
1934 Үздік әйел актрисасы Адамдық құлдық (жазылған)
1935 Қауіпті
1938 Изебель
1939 Қара жеңіс
1940 Хат
1941 Кішкентай түлкілер
1942 Қазір, Voyager
1944 Мистер Скеффингтон
1950 Ева туралы
1952 Жұлдыз
1962 Сәби Джейнге не болды?