Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орлунда ұзын толқынды хабар тарату станциясы – 1962 жылдан 1991 жылға дейін Sveriges Radio Programme 1 бағдарламасын таратуға қолданылған Швецияның орталық бөлігіндегі ұзын толқынды хабар тарату кешені. Қазіргі таңда мұражай ретінде пайдаланылуда.
The Orlunda longwave transmitter was a longwave broadcast facility in central Sweden which broadcast Sveriges Radio Programme 1 from 1962 to 1991. The facility is currently in use as a museum.
Жоспарлау және құрылыс
Швед телекоммуникация басқармасы және оның техникалық бөлімі, Televerket, 1940 жылдары орталық Швецияны қамтамасыз ететін жаңартылған ұзын толқынды таратушыны жоспарлай бастады. Моталаның орталығында орналасқан бастапқы нысан ескірген және қолайсыз жерде болды; таратушы тиімсіз жұмыс істеді, оны күні-түні жұмыс істету үшін персонал қажет болды, сондай-ақ сигнал 80 шақырымдай қашықтықта әлсіреп қалатын. Көптеген зерттеулерден кейін Вадстена қаласының шығысындағы жер аймаққа анық сигнал беретіні анықталды. Құрылыс 1958 жылы басталды; инженер Фолке Странден екі 300 кВт-тық Compagnie Français Thomson Houston (CFTH) таратушысына қосылатын бес антеннамен қоршалған орталық тіреуіштен тұратын сақина тәрізді антенна жүйесін жобалады. Станцияның өзі терезесіз бетон бункерде, 1,5 метр қалың қабырғаларымен, советтік әуе шабуылына төтеп беру үшін салынды. Бункерде қуат көзі, таратушылар, трансформаторлар және қосалқы генератор ретінде пайдаланылатын V 12 дизельді қозғалтқыш орналастырылды. Станцияға кіретін және одан шығатын барлық кабельдер де жер астына көмілді.
The Swedish Telecom Administration Board and its technical department, Televerket, had begun plans for an upgraded longwave transmitter to serve central Sweden as early as the 1940s. The original facility, located in central Motala, was both antiquated and poorly situated; the transmitter was inefficient and staff were needed on site to operate it day and night, and signal fading occurred as close as 80 kilometres away. After numerous studies it was determined that a site east of the town of Vadstena would provide a clear signal to the surrounding area. Construction began in 1958; engineer Folke Strandén designed a ring antenna system consisting of a central mast surrounded by five antennas, to be connected to two 300 kW Compagnie Français Thomson Houston (CFTH) transmitters. The station itself was built underground in a windowless concrete bunker with 1.5 metre thick walls designed to survive a Soviet air attack. The bunker would host the power supply, transmitters, transformers, and a V 12 diesel engine to be used as a backup generator. All cables leading to and from the facility were likewise buried underground.
Техникалық ерекшеліктер
Екі хабар таратушыны тәуелсіз немесе бірге пайдалануға болады, және олар CFTH ерекшелігі – "Vapotrones" деп аталатын, бумен салқындатылатын құбырлармен жабдықталған. Олардың қуат тиімділігі 66% құрады. Антенна жүйесі, сол жиіліктегі алыс хабар тарату станцияларына кедергі келтірмеу үшін, жер толқынын жасауға арналған. Хабар таратушы сонымен қатар 40° бұрышпен сигнал таратады; бұл қабылдауға әсер етпеді, бірақ оның алыс станцияларға тигізетін әсері белгісіз. Бағдарламалар телефон кабелі арқылы станцияға жіберіліп, тарату алдында күшейтілді. 250 метр биіктіктегі орталық антенна станцияның жанында орналасқан, ал 200 метр биіктіктегі қосымша антенналар станцияны айнала қоршаған сақинада орналасқан; әрбір қосымша антенна орталық антеннадан 630 метр және көрші антенналардан 630 метр қашықтықта болды. Құрылыс 1961 жылы аяқталды және станция сол жылдың мамыр айында Корольдік Ұлылық Бертилдің ресми ашылуымен жұмысқа кірісті. Қажетті сынақтар мен реттеулерден кейін станция 1962 жылы хабар таратуды бастады.
The two transmitters could be used either independently or together, and featured a CFTH specialty, steam cooled tubes called "Vapotrones". They had a power efficiency of 66%. The antenna system was designed to produce a ground wave intended to prevent interference with distant transmitters on the same frequency. The transmitter also broadcast a signal at a 40° angle; this did not affect reception, but its effect on distant stations is unknown. Programs were sent to the facility by telephone cable and were amplified before transmission. The centre antenna, 250 metres in height, was located near the station and the secondary antennas, 200 metres each in height, were arranged in a ring surrounding the station; each secondary antenna was 630 metres from the centre antenna and 630 metres from its neighbours. Construction was completed in 1961 and the station was officially inaugurated by HRH Prince Bertil in May of that year. The station began broadcasting in 1962, after the necessary tests and adjustments had been conducted.
Операциялар
Бастапқыда станса 191 кГц жиілігінде Швецияның ұлттық радиокомпаниясы Sveriges Radio-ның бірінші бағдарламасын хабарлады. Оның жақсарған таралу аймағы және жоғары қуаты Швецияның орталық бөлігіндегі жүздеген мың тыңдаушыға жақсырақ сигналды қамтамасыз етті. Түнде бұл стансаны Швецияның солтүстігінде де естуге болады еді. Кейбір шведтер FM радиосының танымалдылығы артып келе жатқанда, лицензиялық төлемдер есебінен салынып жатқан қымбат ұзын толқынды құрылғыны салу – қателік деп шағымданып айтты. Сыншылар бір ұзын толқынды стансаның құнына тең қаражатқа көптеген FM стансаларын салуға болатынын көрсетті. Televerket Орлунда стансасының қажеттілігін, оның тыңдаушыларының көп бөлігі әлі FM қабылдағыштарына ие еместігімен түсіндірді. Алайда, Televerket AM хабар таратудың маңыздылығын қаперіне салғанмен, бірнеше жылдан кейін ғана FM желісін енгізді; Орлунда құрылғысы Televerket салған соңғы ұзын толқынды және екінші соңғы AM хабар таратушы стансасы болды (Sölvesborg – соңғысы).
The station originally broadcast Programme 1 of Sveriges Radio, the Swedish national broadcaster, on 191 kHz. Its improved coverage and higher power provided a better signal to hundreds of thousands of listeners in central Sweden. The station was also audible in northern Sweden at night. Some Swedes complained that it was a mistake to build an expensive longwave facility financed by license fees when the more enjoyable FM radio was gaining in popularity. Critics pointed out that many FM stations could be built for the cost of one longwave station. Televerket responded by stating that the Orlunda station was required because many of its listeners did not yet own FM receivers. However, despite Televerket's insistence on the importance of AM broadcasting, it introduced an FM network only a few years later; the Orlunda facility was the last longwave transmitter and the second last AM transmitter (Sölvesborg was the last) built by Televerket.
Қиындықтар
Станция іске қосылғаннан кейін көп ұзамай Шығыс Германияның Stimme der DDR халықаралық станциясы 185 кГц жиілігінде хабар таратуды бастады, бұл алыс қашықтықтағы қабылдауға кедергі келтірді. Бірнеше шағымнан кейін Шығыс Германия үкіметі станцияның жиілігін өзгертіп, кедергіні азайтты. 1970 жылдың 12 шілдесінде станцияның орталық антеннасына найзағай шағылып, тіреуіш сымдардың бірін қиратты, майға толы тіреуіш изоляторын өртеп, негізгі изоляторды қиратты. Бұл орталық антеннаның бункерге құлауына әкеп соқты, антенна жойылды, бірақ мықты салынған бункерге көп зиян келтірмеді; ішкі кіреберістен төбедегі жарық қана көрінді. Желіге берілетін қуат 150 кВт-қа дейін төмендетілді, ал қоректендіргіштер бес сақиналы антеннаға қайта қосылды. Орталық мачта ешқашан қайта салынбады. Қоректендіргіштер қайта салынғаннан кейін қуат қайта 300 кВт-қа дейін көтерілді, бірақ 1973 және 1979 жылғы мұнай дағдарысынан кейін 1970 жылдары қайтадан 100 кВт-қа дейін төмендетілді. Бұл тыңдаушылар санын азайтты, себебі техникалық қызмет көрсетуге кеткен шығындар артты; Televerket Швецияның АМ радио желісін бес жаңа 600 кВт орта толқынды таратушылармен жақсартуды және Орлунданы Готланд аралы мен Морадағы жаңа ұзын толқынды құрылғылармен алмастыруды жоспарлады. Бұл Солтүстік Швецияны және Финляндияның швед тілінде сөйлейтін аймақтарын жақсырақ қамтуға мүмкіндік берген еді, бірақ жоспар іске аспады. Sveriges Radio кейіннен дыбыс сапасын жақсарту үшін өңделген дыбысты енгізді, бірақ бұл модуляциялық трансформатордың дабыл деңгейіне жуықтап кетуіне себеп болды.
Soon after the station entered service, the East German international station Stimme der DDR commenced broadcasting on 185 kHz, interfering with reception at longer distances. After several complaints, the East German government moved the station's frequency to decrease interference. On 12 July 1970 the station's central antenna was struck by lightning, cutting off a stay, setting an oil filled stay insulator on fire, and crushing the base insulator. This caused the central antenna to collapse over the bunker, destroying the antenna but causing little damage to the sturdily built bunker; only a crack in the ceiling was visible from the inside entrance. Power was lowered to 150 kW while the feeders were reconnected to the five ring antennas. The central mast was never rebuilt. When the feeders were rebuilt the power was raised again to 300 kW, but lowered again in the 1970s to 100 kW after the 1973 and 1979 oil crises. This cut listenership as it increased maintenance costs; Televerket made plans to improve Sweden's AM radio network with five new 600 kW mediumwave transmitters and replacing Orlunda with new longwave facilities on the island of Gotland and at Mora. This would have improved coverage of northern Sweden and the Swedish speaking areas of Finland, but the plan never reached fruition. Sveriges Radio later introduced processed sound to increase sound quality, but this had the effect of the modulation transformer almost reaching its alarm limit.
Соңы
1986 жылы станцияның жиілігі 189 кГц-ке өзгертілді, бұл 1979 жылы Женевада өткен Әлемдік әкімшілік радио конференциясында ұсынылған халықаралық стандарттарға сәйкес келеді. Тасымалдағышты тұрақтандыру үшін рубидий осцилляторы орнатылды. 1987 жылы қалған бес антеннаның үшеуі швед армиясының Өмірлік полкі гусарлары (K 3) жүргізген саботажға қарсы әскери жаттығудың бөлігі ретінде бұзылды, оның кейбір тіркелген фрагменттерін 1987 жылғы әскери оқу фильмінде Förebudet (sv) көруге болады. Кейіннен Копенгаген және Хельсинкидегі қабылдауды жақсарту үшін, Ослодағы қабылдауды нашарлатпай, қалған екі антеннадағы хабар тарату сәулесі өзгертілді. Телеверкет 1989 жылы тыңдаушылар санын анықтау үшін сауалнама жүргізді, нәтижесінде бар болғаны 200 адам тұрақты түрде тыңдайтыны белгілі болды. 1991 жылы швед үкіметі хабар таратушыны күтіп-ұстау үшін қосымша 3 миллион швед кронасын бөлу туралы өтінішті қабылдамады, соның салдарынан сол жылдың 30 қарашасында станция жабылуы шешілді. Тыңдаушылар жабылу туралы алты ай бұрын хабардар болды. Соңғы хабарламада Швецияның мемлекеттік әнұранымен аяқталатын арнайы бағдарлама берілді. 1994 және 1995 жылдары қалған екі антенна демонтаждалды.
In 1986 the station's frequency was changed to 189 kHz to meet international standards proposed at the 1979 Geneva World Administrative Radio Conference. A rubidium oscillator was installed to stabilize the carrier. In 1987 three of the five remaining antennas were demolished as part of a military anti sabotage exercise conducted by the Swedish Army's Life Regiment Hussars (K 3), of which some recorded sequences can be seen in the 1987 military educational film Förebudet (sv). The transmitter beam was later changed on the two remaining antennas to improve reception in Copenhagen and Helsinki without decreasing reception in Oslo. Televerket conducted a survey in 1989 to gauge listenership, which revealed that only 200 people tuned in regularly. A request for 3 million Swedish krona in additional funding for transmitter maintenance was denied by the Swedish government in 1991, and it was decided shortly thereafter that the station would be shut down on 30 November of that year. Listeners had six months advance notice of the closure. The last broadcast featured a special program ending with the Swedish national anthem. In 1994 and 1995 the two remaining antennas were dismantled.
Бүгін
Бүгін станцияда антенналар мен V12 дизельді қозғалтқышынан басқа барлығы өз орнында қалды. Қазір ол жеке музей ретінде жұмыс істейді, бірақ алдын ала уақыт бойынша жазылса барып көруге болады. Станцияның төңірегіндегі жерлер бұрынғы иелеріне қайтарылды.
Everything remains at the station today except for the antennas and the V12 diesel engine. It is currently operated as a private museum which may be visited by prior appointment. The lands surrounding the station were sold back to their original owners.