Кіріспе

Нью-Мексико штатының музыкасы
АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы музыка дәстүрлерінің шолуы

Нью-Мексико – АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы штат. Штатта ежелгі Анасази және Пуэбло, Навахо, Апачи және испандық Санта-Фе де-Нью-Мексико халықтарының музыка дәстүрлері бар; бұл ескі дәстүрлер бастапқы халықтық формаларында да, сондай-ақ «Нью-Мексико музыкасы» деп аталатын қазіргі заманғы халықтық жанрда да кездеседі. 1940 жылдары Кловис қаласында Норман Петти студиясы болды, онда Бадди Холли, Рой Орбисон және Уэйлон Дженнингс жазбалар жасады. 1960 жылдары Нью-Мексикодан шыққан танымал топ – The Fireballs, 1963 жылы «Sugar Shack» әнімен Hot 100 тізімінде бірінші орынға шықты. Американың түпкілікті халықтарының рок-тобы Xit, Motown Records компаниясының Rare Earth Records еншілес фирмасы үшін «Plight of the Redman» (1972) және «Silent Warrior» (1973) әндерін жазды. 1970 және 80 жылдары Нью-Мексико музыканттары Ал Ураган және Ал Ураган кіші ұлттық және халықаралық синдикатталған Val De La O шоуында танылды. Нью-Мексико штатының ағылшын тіліндегі ресми әні – «O Fair New Mexico», ол 1917 жылы штат заң шығарушы органымен қабылданды. 1971 жылы «Así Es Nuevo México» испан тіліндегі ресми ән ретінде бекітілді. 1989 жылы заң шығарушы орган Майкл Мартин Мерфидің «Land of Enchantment» әнін ресми штат балладасы деп қабылдады, ал 1995 жылы Пабло Марестің «New Mexico Mi Lindo Nuevo México» әні штаттың ресми екі тілді әні ретінде қабылданды.

Тарих

Нью-Мексиконың мұралық зерттеулері мен осы аймақтың ерекше тарихын зерттеулер скрипканың еуропалықтар шығыс жағалауға полка және басқа халықтық музыка түрлерін әкелгенге дейін Нью-Мексикоға көп бұрын келгенін көрсетеді; бірнеше зерттеу Нью-Мексикода скрипка тартудың ұзақ тарихын растайды. Нью-Мексиконың музыкалық мұра жобасы ерте Нью-Мексиконың музыкасын ойнауды жалғастырумен қатар, музыка арқылы жергілікті халықты дінге көндіру үшін пуэблоларда қолданылған скрипка жасау техникаларын үйренуде. Нью-Мексиконың алғашқы тұрғындары – үндістер, ал XVI ғасырда испандықтар келді. 1821 жылы бұл жер Мексикаға өткізілді, ал 1848 жылы АҚШ-тың аймағына айналды. Осы топтардың әрқайсысының мәдениеті Нью-Мексико музыкасына ерекше үлес қосты.

Американың түпкiлiктi музыкасы

Нью-Мексико штатында американдық музыка кеңінен таралған, себебі штат АҚШ-тағы екінші ең ірі американдық халыққа ие. Мысалы, екі Грэмми сыйлығын алған Таос Пуэблоның Роберт Мирабал. Пуэбло, метис испано және басқа да жергілікті тайпалармен тығыз байланысты, Латын музыкасының бірегей жанры – «Нью-Мексико музыкасы» штатта үлкен тыңдарманға ие.

Жаңа Мексика музыкасы

Көне Пуэбло халқының және Нью-Мексикодағы испаниялықтардың халық музыкасымен бастамасы болған. Антония Аподака және Аль Ураган сияқты әртістер жанрды танымал етті, Аль Ураган оған кантри, вестерн, рок және джаз үнділерін қосты. Қазіргі заманғы латын поп музыканттары Лоренцо Антонио және Sparx Нью-Мексиконы басқа да танымал музыка стилімен байланыстыруды жалғастыруда. Штаттағы ең ірі радио нарығы – Альбукеркиде осы жанрды негізгі эфирде тарататын екі ірі FM станциясы бар: KANW және KNMM. Сондай-ақ, жыл сайынғы бірнеше альбомдық сериялар шығады, олардың ішінде: KANW-дің «Нью-Мексико музыкасы» сериясы, «Нью-Мексико испандық супержұлдыздары» және «Лос 15 Грандес де Нуэво Мексико».

Оркестрлік және классикалық музыка

Нью-Мексико филармониясы 1932 жылдан бері тамыр тартқан, қазіргі таңда тоқтатылған Нью-Мексико симфониялық оркестрінің ұзақ дәстүрін жалғастыруда. Штаттағы басқа классикалық музыка ұйымдарына Таос музыка мектебі, Санта-Фе қауымдастық оркестрі және Санта-Фе симфониялық оркестрі мен хоры жатады.

Контри музыкасы

Қазіргі заманғы кантри музыкасының қалыптасу кезеңінде көптеген белгілі тұлғалар Нью-Мексико арқылы өтті. 1927 жыл шамасында Боб Уиллс Нью-Мексико штатының Рой қаласында тұрды, онда ол заманауи испандық би залдарының стиліне ықпал етті. 1954 және 1960 жылдар аралығында жас Глен Кэмпбелл Альбукеркиде тұрып, тікелей аудиторияға және оның ағасы Дик Биллстің радио бағдарламасында өнер көрсетті. Қазіргі заманғы округ және батыс музыкасын орындайтын, Нью-Мексикода тұратын орындаушылардың арасында 2001 жылы Чикагодан көшіп келген Ред-Ривердің Майкл Мартин Мерфи және Альбукеркидің Handsome Family отбасы бар. Руидосо қаласы Линкольн округінің каубойлар симпозиумына – қазір CowboyFest деп аталатын – үй иесі болып табылады, онда музыка орындалады.

Рок музыкасы

1954 жылдан 60-шы жылдарға дейін Норман Петтидің Кловистегі студиясы Бадди Холлидің бірнеше танымал әндерін жазды. 2002 жылы "New Slang" әні бүкіл елдегі телеарналарда жарнама ретінде ойнады. Бұл The Shins тобы еді, ол бүкіл әлемдегі инди-фолк/поп/рок әуесқойларының сүйіктісіне айналды. Ал келесі халықаралық табыс Санта-Фе және Альбукеркиде тұратын жас Зак Кондонның Бейрут деген этно/дүниежүзілік музыкадан шабыттанған тобын құрғанда келді.

Музыкалық фестивальдар

Санта-Фе қаласы, Нью-Мексико штаты, Санта-Фе халықаралық жаңа музыка фестивалі, Санта-Фе камералық музыка фестивалі және Санта-Фе операсының үйі. Таос қаласында Таос Күн музыка фестивалі өтеді. Маусым – Нью-Мексикода көптеген фестивальдер өтетін ай. Таос Күн музыка фестивалінен басқа, маусым айының соңында Оңтүстік-Батыс Тамырлар Музыка Фестивалі, сондай-ақ «Шөл құлақ» деп аталатын музыка фестивалі маусымның ортасында Санта-Фе қаласының шетінде, танымал вестерн фильмдерінің түсірілім алаңында өтеді. Фестивальде халық, блюз, блюграсс және әлемдік музыканың бастауларын көрсететін танымал әртістер өнер көрсетеді. Нью-Мексико университетінің Джон Дональд Робб композиторлар симпозиумы АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы маңызды заманауи музыка оқиғаларының бірі болып табылады және осылай жалғасуда. Симпозиум 1972 жылы басталды, онда UNM музыка профессоры Уильям Вуд өзінің бұрынғы ұстазы Норман Локвудты кампусқа шақырды, оның шығармалары UNM музыка композициясының студенттерінің туындыларымен бірге орындалды. 1999 жылы симпозиум Джон Дональд Робб атындағы Композиторлар симпозиумы деп аталды. Қазіргі таңда симпозиумды Джон Дональд Робб музыкалық қоры мен UNM Музыка департаменті бірлесіп ұйымдастырады. Симпозиум халықаралық композиторлар мен орындаушыларды Нью-Мексико университетінің кампусына төрт-алты күнге концерттерге, семинарларға, шеберлік сабақтарына және ашық лекцияларға шақырады. Көптеген концерттер мен іс-шаралар тегін өткізіледі, бұл симпозиумды тыңдаушыларға жаңа дыбыстық тәжірибелер ұсынатын, сонымен қатар UNM оқытушылары мен студенттерінің талантын, ұлттық және халықаралық қонақ әртістерімен бірге көрсететін мүмкіндікке айналдырады. Қонақ композиторлардың қатарында Роберт Эшли, Милтон Бэббит, Энтони Брэкстон, Мартин Бресник, Джон Кейдж, Рейвен Чакон, Чен И, Майкл Колграсс, Джордж Крамб, Хулио Эстрада, Лукас Фосс, Лу Харрисон, Алан Хованесс, Карел Хуса, Джон Харбисон, Эрнст Кренек, Либби Ларсен, Лей Лянг, Джон Льюис, Теа Маскрейв, Паулин Оливерос, Хильда Паредес, Винсент Персикетти, Роджер Рейнольдс, Нед Рорэм, Мария Шнайдер, Гюнтер Шуллер, Сесил Тейлор, Джеймс Тенни, Джоан Тауэр, Кристиан Вольф бар. Симпозиум директорлары: Кристофер Шультис, Питер Гилберт және Карола Обермюллер. Нью-Мексикодағы тағы бір фестиваль – 2005 жылдан бері қыркүйектің соңында Альбукеркидегі Испан мәдени орталығында өтетін Globalquerque фестивалі. Онда барлық континенттерден музыка (фольклор/этно/поп), сондай-ақ американдық және испандық әртістер өнер көрсетеді.

Кіші орындар

Солтүстік Нью-Мексикодағы Ред-Ривер өзенінде маусым айының басында Ларри Джо Тейлордың музыка фестивалі мен чили дайындау байқауынан басқа, Блюз фестивалі де өтеді. Таостағы "Таос қонақ үйі" әр түні музыкалық кештер ұйымдастырады.