Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштері және басқа да одақтас әуе күштері қолданған Boeing B-17 Flying Fortress ауыр бомбалаушы ұшағының әрбір нұсқасының және/немесе жобалау сатысының түрлері мен ерекше элементтерінің толық каталогы.

B-17A (Y1B-17A)

Y1B 17A ұшағы бастапқыда статикалық сынақтар үшін тапсырылған. Бірақ, Y1B 17 ұшақтарының бірі күрт дауылда ұшу кезінде бақыланбай айналып кетіп, сақтап қалғаннан кейін, Армия Әуе Корпусының басшылары статикалық сынақтардың қажеті жоқ деген шешімге келді. Оның орнына, ол қозғалтқыштың жұмысын жақсарту үшін сынақ платформасы ретінде пайдаланылды. Әртүрлі конфигурацияларды зерттегеннен кейін, әрбір төрт қозғалтқышы үшін құрсақ астында орналасқан турбокомпрессорды пайдалану жолы таңдалды. General Electric компаниясы жасаған турбокомпрессорлардың кезекті сериясы B 17 ұшақтарын стандартты жабдық ретінде жабдықтады, бұл бірінші өндірістік үлгіден бастап, Y1B 17 ұшағынан гөрі биік және жылдам ұшуға мүмкіндік берді. Сынақтар аяқталғаннан кейін Y1B 17A ұшағы B 17A ретінде қайта жабдықталды.

Қалдық Mk.I

1941 жылы «Ленд-лиз» заңы қабылдалғаннан кейін, Корольдік әуе күштері B-17 ұшақтарын сұрады. Сол кезде АҚШ әуе корпусы тапшылыққа тап болғанмен, RAF-ке 20 ұшақ жеткізді. Әуе корпусы B-17 ұшақтарын әскери операцияларға дайындамаған болатын, бірақ олар Ұлыбританияда өте қажет еді. Жеткізілген 20 бомбалаушы B-17C (компания белгілемесі – Model 299T) үлгісінде болды, RAF оларды Fortress Mk I деп атады. Ұшақтың алдыңғы бөлігінде орналасқан .30 калибрлі бір машина топанғасы Браунингтерге алмастырылды. Жеткізілімнен кейін 20 Fortress Mk I ұшағы дерлік бірден фронтқа жіберілді, алайда олардың өнімділігі нашар болды. 1941 жылдың қыркүйегіне дейін 39 ұшу миссиясының нәтижесінде бар болғаны 22 миссия орындалды, ал миссиялардың шамамен жартысы механикалық және электрлік ақауларға байланысты тоқтатылды. Қыркүйек айына дейін 20 ұшақтың сегізі жойылды, олардың жартысы апатқа ұшырады. Олардың қарулары биіктікте қатып, Fortress ұшақтарын шабуылдан қорғай алмады, сонымен қатар бомбалаушы ретінде де тиімділігі шектеулі болды, себебі бомбалаудың қажетті дәлдігіне қол жеткізуде қиындықтар туды.

Қалдық Mk.IIA

1942 жылдың ортасында 45 B-17E ұшағы RAF-қа жіберілді, онда олар "Фортресс Mk. IIA" деген атпен қызмет етті. Mk. I нұсқасымен болған кемшіліктерге байланысты, RAF "Mk. IIA" ұшақтарын көздеген мақсаты бойынша пайдаланбады, оның орнына оларды жағалау әскерлері суасты қайықтарына қарсы патрульдеу үшін қолданды.

Қалдық Mk.II

19 B-17F ұшақтары RAF-қа берілді, онда олар RAF Жағалау командасында Fortress Mk. II ретінде қызмет етті.

Қалдық Mk.III

85 B-17G ұшағы RAF-қа берілді, онда олар Fortress Mk. III деп аталды. Үшеуі Азор аралдарындағы жағалау әскерлеріне берілді және метеорологиялық зерттеу эскадрильяларына қайта қолданудан бұрын радармен жабдықталды. Қалғандары 1944 жылдың ақпан айынан бастап Бомбалау әскерлерінің No. 100 тобының құрамындағы екі эскадрильямен Fortress Mk. III (SD) (Арнайы міндеттер) ретінде пайдаланылды, олар бомбалау миссияларын қолдау үшін неміс радарларын шатастыру немесе кедергілеу мақсатында электрондық қарсы шаралар жүргізді. Олардың құрамында Grocer әуедегі кедергі жасау құрылғылары, Jostle VHF кедергілеу құрылғысы, Monica құйрық ескерту қабылдағышы, Gee және LORAN навигациялық жүйелері, сондай-ақ төменгі бөлігіндегі қару мұнарасының орнына орнатылған H2S радары болды. Олар түнгі бомбалау шабуылдары кезінде алдау үшін де қолданылды. Fortress Mk. III ұшақтары 1945 жылдың шілдесінде бөлімдер таратылғанға дейін қолданыста болды.

XB-38

XB 38 – Lockheed компаниясының Vega бөлімшесі тоғызыншы B 17E ұшағына жасаған өзгеріс болды. Wright R 1820 қозғалтқышы жетіспесе, сұйық салқындатылатын Allison V 1710 89 қозғалтқыштарын пайдалану мүмкіндігін сынау мақсатында жүзеге асырылды. Өзгерістерді аяқтау бір жылдан да аз уақыт алды, ал XB 38 алғашқы рейсін 1943 жылдың 19 мамырында жасады. Ұшақ сәл жоғары жылдамдық көрсеткенімен, бірнеше рейс жасағаннан кейін, қозғалтқыш коллекторының бірігіп тұрған жерлерінен газдардың шығуына байланысты жерге қондырылды. Бұл мәселе шешілген соң, сынақтар 1943 жылдың 16 маусымында тоғызыншы рейс кезінде ішкі оң жақ қозғалтқыштың өртенуіне дейін жалғасты, нәтижесінде экипаж парашютпен секіріп құтылды. XB 38 ұшағы қирады және жоба тоқтатылды. Өзгерістен алынған пайда аз болды және бұл Flying Fortress өндірісіне бөгет болды. Allison қозғалтқыштарының истребительдерге көбірек қажеттілігі де анықталды.

YB-40

P 51 Mustang пайда болуына дейін, YB 40 деп аталатын B 17 "gunship" эскорт нұсқасы сынақтан өтті. Бұл ұшақ стандартты B 17 ұшағынан ерекшеленетін жері – радиооператордың орнына, алдыңғы арқалық мұнара мен белдік қарулардың арасына екінші арқалық мұнара орнатылды, онда бұрын тек жоғарыға қарай атуға арналған бір немесе екі Браунинг М2 мылтығы болған; және әрбір белдік позициясындағы бір мылтық, құйрық қаруларында қолданылатын ұқсас екілік конструкциядағы екі мылтыққа алмастырылды. Сонымен қатар, бомбалаушының жабдығы, бомбалаушының орнының тіке төменгі жағында қашықтан басқарылатын "төменгі жақ" мұнарасында орналасқан екі мылтықпен ауыстырылды, бұл қолданыстағы "жанама" мылтықтарды күшейтті; ал бомба бөлімі .50 калибрлі патрондар жинағышқа айналдырылды. YB 40 бомбалаушыларды нысанаға дейін және кері жолда сүйемелдей алатын, күшті қаруланған эскорт ұшағын қамтамасыз ететін болды. Дегенмен, ұшақ сәтсіздікке ұшырады, өйткені ауыр бомбаларын түсіргеннен кейін стандартты B 17 ұшақтарымен бірге ұша алмады. Ол бар болғаны он төрт миссиядан кейін қызметтен алынды. (Барлығы жиырма алты дана салынды: бір XB 40 прототипі, 21 YB 40 сериялық алдындағы ұшақ, төрт TB 40 оқу ұшағы.)

C-108 Ұшқыш бекініс

Төрт B-17 ұшағы жүк тасымалдаушы және V.I.P. тасымалдаушылар ретінде C-108 Flying Fortress белгісімен қызмет ету үшін түрлендірілді. Көптеген басқалары CB-17 және VB-17 белгілерімен осы рөлдерде қызмет етті. Олардың біріншісі XC-108 деп аталды, ол әскери жабдықтан ішінара айырылып, жолаушыларға арналған жабдықтармен жабдықталған B-17E болды. Ол генерал Дуглас Макартурды тасымалдауға арналған V.I.P. ұшағы ретінде пайдаланылды. Осыған ұқсас түрлендіру YC-108 деп аталған B-17F ұшағында да жасалды. Үшінші ұшақ XC-108A деп аталды, ол ескірген бомбалаушыларды жүк ұшақтарына түрлендірудің мүмкіндігін сынау үшін жасалды. Түрлендіруге таңдалған B-17E Үндістанда орналасқан, ол Гималай таулары арқылы Қытайдың Чэнду қаласындағы B-29 Superfortress базасына жабдықтар жеткізді. Циклон қозғалтқыштарына қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты оны күтіп ұстау қиын болды, сондықтан ол АҚШ-қа қайтарылды, онда ол Мейн штатының Бангор қаласында орналасып, соғыс аяқталғанға дейін Шотландияға жүк тасыды. Ол жергілікті дилерге металл терісі үшін сатылды, бірақ ұшақ сақталып қалды және қазір Иллинойс штатында қалпына келтірілуде. Соңғы ұшақ XC-108B белгісімен салынды және Үндістаннан Чэндуға отын тасымалдау үшін танкер ретінде пайдаланылды.

F-9 Ұшқыш бекінісі

Бірнеше B-17 ұшақтары F-9 Flying Fortress деп аталатын ұзақ қашықтықтағы фотобарлау ұшақтарына түрлендірілді. (F әрпі "фото" дегенді білдіреді, және оны "жауынгер" деген мағынадағы F әрпінен шатастырмау керек.) Алғашқы F-9 ұшақтары 16 B-17F болды, бомбалау жабдығы фотосуретке түсіруге арналған жабдықпен алмастырылды. Қорғаныс қаруларының бір бөлігі сақталды. Белгісіз саны қосымша ұшақтар F-9 конфигурациясына ұқсас түрлендірілді, бірақ камераларының едәуір емес ерекшеліктері болды және F-9A деп аталды. Олардың кейбіреулері, сондай-ақ тағы B-17F ұшақтары камераларын одан әрі өзгертіп, F-9B болды. Соңғы модель F-9C болды, ол алдыңғы ұшақтар сияқты түрлендірілген он B-17G ұшағына берілді. 1948 жылы сақталғандары бастапқыда RB-17G (R әрпі "барлау" дегенді білдіреді) деп қайта тағайындалды. FB-17: Соғыстан кейін барлық F-9 фотобарлау ұшақтарының жаңа атауы.

BQ-7 Афродита

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында кем дегенде 25 Б-17 ұшағы радиобасқарумен жабдықталды, олар "Афродита" операциясы үшін BQ-7 дрондары ретінде пайдаланылды. Олар жоғары жарылғыш Torpex және жеткілікті отынмен жүктелді, мақсаты – нацистік U-боттардың базаларына, V-1 ұшатын бомбалары орналасқан жерлерге және бомбаға төзімді бекіністерге шабуыл жасау еді. BQ-7 ұшақтарын екі ерікті пилот 609,60 метр биіктікке көтеріп, басқа B-17 ұшағына басқаруды тапсырып, Англия үстінде парашютпен секіріп шығатын. Басқарушы B-17, BQ-7-нің бағытын ұстана, нысанаға бағытталатын және соқтығысу курсын орнатып, содан кейін өз базасына қайтатын. Ұшақтың әдеттегі кабинасының шатыры алынып, артқы бөлігі де бұзылған. Қашықтан басқару жүйесінің жеткіліксіздігіне байланысты "Афродита" операциясы көптеген қиындықтарға толы болды. 1944 жылдың тамызынан 1945 жылдың қаңтарына дейін Германияға қарсы 15 BQ-7 ұшағы ұшырылды, бірақ олардың ешқайсысы нысанаға тимеді, ал бірнеше экипаж мүшесі қаза тапты, олардың көпшілігі парашютпен секірген кезде апатқа ұшырады. Бір BQ-7 Ұлыбританияда 30,48 метрлік кратер қалдырды, ал екіншісі бақылаусыз ағылшын портының маңында айналып өтті. Бағдарлама 1945 жылдың басында тоқтатылды.

PB-1G

Соғыстан кейін АҚШ Жағалау күзеті (USCG) бейбіт уақыттағы теңіз-әуе құтқару (SAR) қабілеттерін күшейту үшін ұзақ қашықтықтағы іздеу-құтқару ұшағының қажеттігін сезінді. Сонымен қатар, Әскери әуе күштері мыңдаған B-17 төрт қозғалтқышты бомбалаушыларын зейнеткерлікке шығарып жатты, олардың көпшілігі әлі де «зауыттан жаңа» болды, себебі олар соғыс қимылдарына қатысуға тым кеш жеткізілді. АҚШ Жағалау күзеті, мүмкіндігінше арзанға нәрсе алуға әрқашан дайын болғандықтан, Әскери әуе күштерінен 18 бомбалаушыны Жағалау күзетіне беруді сұрады. Қуатты, ұзын қанатты және тұрақты бомбалаушылар Жағалау күзетінің авиациялық паркіне өте пайдалы қосымша болды. Әскери әуе күштері B-17 бомбалаушысының фюзеляжының астына ілінетін және суға түскен адамдарға тасталатын құтқару шлюпкасын жасады. Шлюпка босатылғаннан кейін парашют жүйесі жұмыс істейтін болды, ол шлюпканың қауіпсіз түрде су бетіне түсуіне мүмкіндік беретін. Жағалау күзеті көптеген PB-1G (Ұшқыш бекіністің теңіздік белгісі) үшін A-1 шлюпкасын қабылдады. Сонымен қатар, PB-1G ұшақтары SAR операцияларына көмектесу үшін ASV радиолокаторымен жабдықталды. Бұдан өзге, бұл ұшақтар Халықаралық мұз күзеті үшін де пайдаланылды, ал тағы бір әмбебап PB-1G карта жасау мақсатымен тоғыз линзалы, 1,5 миллион долларлық әуе камерасын тасымалдау үшін қайта жабдықталды. Қызығы, B-17 бомбалаушыларында нацистік Германияға қарсы бомбалау науқанында қолданылған Норден бомба нысана алу құрылғысы осы PB-1G ұшағында сақталып, камера үшін нысаналарды анықтау үшін пайдаланылды. Барлығы 17 PB-1G 1945 жылдан 1959 жылға дейін Жағалау күзеті қызметінде болды. Соңғы PB-1G ұшағының соңғы рейсі 1959 жылдың 14 қазанында, сәрсенбі күні сағат 13:46-да аяқталды, ал PB-1G 77254 AIRSTA Elizabeth City-ге қонды. Ол елдегі ең көне үздіксіз теңіз қызметіне он төрт жыл адал қызмет етті.