Кіріспе

Канадалық ұшақ өндіруші

Бұл ұшақ компаниясы 1928 жылы британдық де Хавилленд ұшақ компаниясы тарапынан канадалық ұшқыштарды даярлау үшін Moth ұшақтарын құру мақсатымен құрылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жергілікті үлгілерді жобалап өндірді. 1980 жылдары Канада үкіметі премьер-министр Брайан Малруни басшылығымен DHC-ді жекешелендіріп, 1986 жылы ұшақ компаниясын Сиэтлде орналасқан Боингке сатты. 1992 жылы DHC Монреальдегі Bombardier Aerospace компаниясымен сатып алынды. Боинг басқаруындағы бес жыл ішінде 636 миллион АҚШ долларына жететін жалпы шығынға ұшырады. 2006 жылы Британдық Колумбия провинциясының Виктория қаласындағы Viking Air компаниясы де Хавиллендтің өндірістен шыққан барлық түпнұсқалық үлгілерінің (DHC 1-ден DHC 7-ге дейін) типтік сертификаттарын сатып алды. 2018 жылдың қараша айында Viking Air компаниясының холдингі Longview Aviation Capital Q400 бағдарламасын, сондай-ақ де Хавилленд атауы мен тауарлық белгісіне құқықтарды сатып алғанын жариялады. Регуляторлық келісімнен кейін 2019 жылдың 3 маусымында аяқталған мәміле нәтижесінде De Havilland Aircraft of Canada Limited деп аталған жаңа холдинг компаниясының құрамында де Хавилленд өнімдерінің барлық желісі ондаған жылдардан кейін алғаш рет бір тудың астына біріктірілді.

Құру

1928 жылы de Havilland Aircraft (Ұлыбритания) компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылған de Havilland Canada алғаш Торонтодағы De Lesseps Field-те орналасқан, ал 1929 жылы Downsview әуежайына көшті. De Havilland Canada компаниясының бастапқы орны қазіргі Даунсвью паркінде орналасқан Канаданың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы болды.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

1931 жылғы 26 қазанда алғаш рет ұшқан DH.82 Tiger Moth, DH.60 Moth үлгісінен жасалған. DH 82, 120 а.к. Gipsy II қозғалтқышымен жабдықталған, бірақ 1939 жылғы DH.82a үлгісі 145 а.к. Gipsy Major қозғалтқышын алды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін 1000-нан астам Tiger Moth ұшақтары жеткізілді, содан кейін Ұлыбританияда 4,005 данасы жасалып, әлемнің түкпір-түкпіріне таратылды; 1,747 данасы Канадада жасалды (көбінесе жабық пилот кабинасы, тежегіштер, құйрық доңғалағы және т.б. жабдықталған DH.82c үлгісі). DH.83 Fox Moth ұшағы 1932 жылы Англияда жеңіл, экономикалық көлік ретінде жобаланып, мүмкіндігінше көп Tiger Moth компоненттерін пайдалана отырып құрастырылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Де-Хавиленд Тайгер Мотт екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Британдық Ұлтақтар Достастығының әуе оқу жоспарының негізгі оқу ұшағы болды, осы арқылы Британдық Ұлтақтар Достастығының барлық елдерінен келген әуе экипаждары Канадада оқытылды. DHC – британдық де Хавиландтың канадалық бөлімшесі, және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канада үкіметінің мемлекеттік корпорациясына айналды. "Мосси" деген лақап атымен белгілі "Москито" ұшағын өндіру – компанияның соғысқа қосқан ең маңызды үлесі болды. Бұл дәуірдегі шамалы ғана фронттық ұшақтардың бірі, ол дерлік толығымен ағаштан салынды және "Ағаш Ғажабы" деп аталды. "Москито" шабуылдан қашу үшін қорғаныс қаруларының орнына жылдамдыққа баса назар беріп жобаланды, нәтижесінде ол соғыстағы ең жылдам ұшақтардың бірі болды, 30 000 фут биіктікте сағатына 425 мильге дейін жылдамдыққа жетті. Алғашқы жоба жеңіл бомбалаушы ретінде көзделіп жасалған, бірақ көп ұзамай жоғары сапалы фотосуреттерге түсіру және барлық түрдегі шабуылдық операцияларда өзін көрсетті. Де Хавиленд компаниясы барлығы 7000-нан астам "Москито" ұшағын жасады, ал де Хавиленд Канада 1134 ұшақты өндірді. Соғыстың соңына дейін 500-ге жуық ұшақ Ұлыбританияға жеткізілді, бірақ Атлант мұхиты арқылы жеткізілімізде бірнешеуі жоғалып кетті.

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейін де Гавиленд Канада Канаданың қатал жағдайларына ерекше бейімделген өздік жобаларын жасауды бастады. Компания сондай-ақ бірнеше британдық де Хавиланд ұшақтарын өндіруді жалғастырды, ал кейін американдық Grumman S2F Tracker ұшағының лицензиялық нұсқасын шығарды. 1962 жылы Avro Canada ұшақтарды өндіру зауыты, сол кезде біріккен Hawker Siddeley (Ұлыбританияда орналасқан) компаниясы арқылы де Гавиленд Канадаға берілді.

DHC-1 Чипмонк

Соғыстан кейінгі алғашқы авиациялық жоба – DHC 1 Chipmunk, ол негізгі оқу ұшағы ретінде, белгілі Tiger Moth ұшағының орнын алмастыру мақсатында жасалды. Chipmunk толығымен металлдан жасалған, төмен қанатты, екі орындық, бір қозғалтқышты, дәстүрлі шассиі бар және de Havilland Gipsy Major қозғалтқышымен жабдықталған ұшақ. Chipmunk прототипі алғаш рет 1946 жылғы 22 мамырда Торонто қаласында ұшты. DHC Канадада 217 дана, ал лицензия бойынша de Havilland Ұлыбританияда 1000 дана, OGMA Португалияда 66 дана Chipmunk ұшағын жасады. Chipmunk RCAF, Royal Air Force (RAF) және кем дегенде он екі басқа әуе күштерінің құрамында қызмет етті. 1950-1960 жылдары RAF және RCAF қатарынан шығарылғаннан кейін, қолданыстан шығарылған Chipmunk ұшақтары азаматтық спорттық ұшу, бәсекелестік акробатика, әуеден шашыру және планеризмге арналған сүйреу жұмыстарына кеңінен қолданылып, үлкен танымалдылыққа ие болды.

DHC-2 бобры

1947 жылы бұталық аймақтарда ұшу үшін әзірленген DHC 2 Beaver ұшағы Канаданың бұталық ұшқыштарының пікірлерімен жасалған. Олар жарты тонна жүкпен жақсартылмаған ұшу-қону жолақтарынан сенімді түрде қысқа ұшып-қону және қону (STOL) қабілетін қамтамасыз ететін, берік және көп мақсатты "әуе жүк көлігін" құруды қалаған. Толығымен металдан жасалған, жоғары қанатты моноплан Beaver дөңгелектермен, шаңғымен немесе поплавоктармен жабдықталуы мүмкін, ал бастапқыда Pratt & Whitney R 985 Wasp Junior поршеньді қозғалтқышымен жабдықталған. Beaver ұшағы АҚШ Әуе күштері (USAF) және АҚШ Армиясы тарапынан байланыс ұшағы ретінде қабылданып, 1970 жылдардың соңына дейін пайдалануда болды, сондай-ақ Ұлыбритания, Чили және Колумбия сияқты көптеген елдердің әскерлерінде де қолданылды. Екі онжылдық бойында 1700-ге жуық данасы жасалған азаматтық Beaver ұшақтары бүгінде әлемнің көптеген елдерінде өз жұмыстарын жалғастыруда. Turbo Beaver конверсиясы алғаш рет 1963 жылдың желтоқсан айында Pratt & Whitney PT6A қозғалтқышымен ұшты. Turbo Beaver ұшағы операциялық салмақты және STOL қабілетін жақсартты, сонымен қатар ұшқышпен қоса 11 адамға дейін сыйымды кеңірек кабина ұсынды. DHC поршеньді Beaver ұшақтарын жаңарту үшін турбовинттік конверсия жиынтықтарын ұсынды, ал осыған ұқсас конверсиялар үшінші тарап компанияларымен де жүзеге асырылды.

DHC-3 саға

Beaver ұшағының дизайны негізінде 1951 жылы King Beaver деп аталған DHC 3 Otter, сол сияқты негізгі мақсаттармен жасалған және құрылысы ұқсас, бірақ әлдеқайда ірі әрі ауыр ұшақ, шынымен де "бір тонналық жүк машинасы", он бір адамға дейін сыйымды. Otter бастапқыда 450 кВт (600 а.к.) Pratt & Whitney R 1340 Wasp радиалды қозғалтқышымен жабдықталды, және Beaver сияқты Otter-ді де шаңғы мен поплавоктармен жабдықтауға болады; Otter амфибиялық нұсқасы төрт бөліктен тұратын қысқартылатын шассимен жабдықталған, дөңгелектері поплавоктардың ішіне тартылады. Осы модельдің алғашқы ұшуы 1951 жылдың 12 желтоқсанында жасалды, ал 1952 жылдың қарашасында Канададан сертификат алды. АҚШ армиясы Otter ұшағының ең ірі пайдаланушысы болды, сондай-ақ Австралия, Канада және Үндістан да әскери қолданушылардың қатарында болды. Кейбір Otter ұшақтары Cox Air Services компаниясы Pratt & Whitney Canada PT6A турбовинтісін орнату арқылы өзгертілді, бұл бос салмақты азайтып, максималды жылдамдықты арттырды, сонымен қатар басқа да PT6A түрлендірулері ұсынылды. Otter STOL ұшағы ретінде маңызды орын тапты және олардың көптегені әлі де пайдалануда.

DHC-4 Caribou (Карабу)

DHC 4 Caribou – Beaver және Otter сияқты мықты STOL ұшақ дизайны, бірақ ол екі қозғалтқышпен жабдықталған және басты назарда әскери тасымалдауға арналған. Ол АҚШ Армиясының тактикалық әуе көлігіне қойған талабына жауап ретінде жасалды, мақсаты майданға әскер мен жабдық жеткізу және жарақат алғандарды кері қайтару еді. DHC 4 алғаш рет 1958 жылдың 30 шілдесінде көтерілді. АҚШ Армиясы бағалау үшін бес данасын тапсырыс берді және Caribou ұшақтарының ең ірі операторына айналды, бастапқыда AC 1, ал кейін CV 2 деп белгіленген 159 дананы алды. Бұл ұшақтар 1967 жылы АҚШ Әуе күштеріне берілді және C 7 деп қайта аталды, олар Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды, соның ішінде кейбіреулерін Солтүстік Вьетнам күштері жаулап алып, 1970 жылдардың соңына дейін пайдаланды. Басқа да маңызды әскери операторларға Канада, Австралия, Малайзия, Үндістан және Испания кірді. Ұшақтың мықтылығы мен STOL қабілеттері коммерциялық пайдаланушыларға да тартымды болды және 1960 жылдың 23 желтоқсанында АҚШ сертификаты берілді. Көптеген Caribou әскери қызметтен шыққаннан кейін коммерциялық қызметке қосылды, ал кейбір азаматтық Caribou ұшақтарына турбовинтомоторлар орнатылды.

DHC-5 Буффало

Бастапқыда Caribou II деп аталған DHC 5 Buffalo негізінен турбовинтті қозғалтқыштармен және T тәрізді құйрығымен кеңейтілген DHC 4 болды, ол DHC 4-тен артық жүк көтеру қабілетіне ие STOL тактикалық әуе көлігіне қатысты АҚШ Армиясының талабын орындау үшін әзірленді. Buffalo алғашқы рейсін 1964 жылдың 9 сәуірінде жасады, бірақ АҚШ Армиясы ауыр қанатты ұшақтарды пайдалануды Buffalo-ға қызығушылық танытпаған Әуе күштеріне (USAF) берді; АҚШ әскеріне бар болғаны төрт сынақ ұшағы жеткізілді, олардың екеуі кейін зерттеу жұмыстары үшін NASA-ға жіберілді. Жақсартылған DHC 5A көлігі Канада Қарулы Күштері (CC 115 ретінде), Бразилия Әуе күштері және Перу Әуе күштері сатып алды, содан кейін өндіріс тоқтатылды, бірақ басқа әскери қолданушылардың қызығушылығы оянғаннан кейін, жаңартылған DHC 5D енгізілген соң қайта жаңартылды. 1980 жылдардың басында de Havilland Canada Buffalo-ны азаматтық қолдану үшін "Транспортер" деп сатуға тырысты, бірақ демонстрациялық ұшақ 1984 жылғы Фарнборо әуе шоуында апатқа ұшырады және жоба тоқтатылды.

DHC-6 Твин Уотер

Канаданың ең табысты коммерциялық ұшақ жобаларының бірі, 990-нан астам данасы жасалған Твин Оттер, берік құрылымы мен STOL мүмкіндіктері үшін әлі де танымал. 1964 жылдың қаңтарында DHC компаниясы DHC 3 Otter ұшағының екі турбовинтті нұсқасын STOL жолаушылар ұшағы және көлік құралы ретінде әзірлеу жұмысын бастады. Қанаттары ұзартылды, артқы фюзеляж, құйрық және мұрын бөлігі қайта жобаланды, орындықтар саны 18-ге дейін арттырылды. Дизайн ерекшеліктеріне STOL өнімділігін арттыру үшін қос тілікпен жасалған артқы жиектік жапсырмалар және флаперондар (жапсырмалармен бірге жұмыс істейтін аэрондар) кірді. Ұшақтың алғашқы сынақ ұшуы 1965 жылдың 20 мамырында өтті. 1966 жылдың ортасында сертификат алғаннан кейін, Твин Оттердің 100 сериялы алғашқы нұсқасы Онтарио жер және орман департаментінің қызметіне кірісті. 1968 жылдың сәуір айында ұсынылған 200 сериялы ұшақта мұрыны ұзартылып, артқы кабинадағы жүк бөлімі қайта құрылды, бұл жүк көлемін едәуір арттырды. 1969 жылы ұсынылған 300 сериялы ұшақтардың қозғалтқыштары қуаттырақ болды, бұл ұшып көтерілу салмағын 450 кг (1000 фунт) арттыруға және 20 орындық интерьерге мүмкіндік берді. Барлық модельдерге шаңғы немесе поплавоктар орнатуға болады. DHC компаниясы 1988 жылдың соңында өндірісті тоқтатты, бірақ 2010 жылы Viking Air компаниясы 400 сериясын ұсынып, Твин Оттер өндірісін қайта бастады. COVID-19 пандемиясы кезінде өндіріс тоқтатылды; 2022 жылдың шілдесінде компания бағдарламаны және жеткізу тізбегін қайта қарастырып жатқанын, өндірісті қайта бастау туралы шешімнің "жақын арада" қабылданатынын хабарлады.

DHC-7 Dash 7

Төрт қозғалтқышпен жабдықталған DHC 7, көбінесе Dash 7 деп аталады, ол STOL (қысқа ұшып-қону жолағында қызмет ететін) 50 орындық аймақтық авиалайнер ретінде жобаланған. Ол әсіресе шу деңгейін төмендету талаптары қатаң болған шағын қалалық әуежайларға қызмет көрсету үшін жасалды және шуды азайту мақсатында төрт баяу айналатын винтке ие болды. STOL мүмкіндіктерін жақсарту үшін Dash 7 көптеген аэродинамикалық құрылғыларды пайдаланады, мысалы, қанаттың артқы жиегінің шамамен 75% -ын жабатын екі ойықты қанатты жапсырмалар және әр қанатта төрт спойлер. Қону кезінде жапсырмалар жартылай жиналады, ал спойлерлер толығымен ашылып, тежеуді максималды деңгейге жеткізеді. 1970 жылдардың басында Канада үкіметінің қаржылық қолдауы DHC 7 бағдарламасын іске қосуға мүмкіндік берді, нәтижесінде 1975 жылдың 27 наурызында алғашқы сынақ ұшуы өтті. 1977 жылдың 2 мамырында сертификатталған бұл ұшақ 1978 жылдың 3 ақпанында Rocky Mountain Airways авиакомпаниясының қызметіне қосылды. Жолаушылар, жүк және комби конфигурацияларында ұсынылған Dash 7 өндірісі 1988 жылы Boeing компаниясы DHC компаниясын сатып алғаннан кейін тоқтатылды.

DHC-8 Dash 8

De Havilland Canada компаниясы 1970 жылдардың соңында өңірлік авиалайнерлерге деген күтілетін жоғары сұранысқа жауап ретінде Dash 8 ұшағын әзірлеуді бастады. Dash 7 сияқты, Dash 8 жоғары орналасқан қанаттарымен, T тәрізді құйрығымен, жетілдірілген ұшуды басқару жүйесімен және толық ұзындығындағы үлкен шеттік жапсырмаларымен жабдықталған, бірақ қуаты екі Pratt & Whitney Canada PW120 турбовинтілерімен қамтамасыз етіледі, бұл пайдалану экономикасын STOL көрсеткіштерінен басым етуге бағытталған – DHC үшін бұл өте табысты болған маңызды өзгеріс болды. Алғашқы ұшу 1983 жылдың 20 маусымында өтті, 1984 жылдың 28 қыркүйегінде Канададан сертификат алды, ал алғашқы тапсырыс беруші NorOntair компаниясына 1984 жылдың 23 қазанында жеткізілді. Dash 8 ұшағы пайда болған кезде көптеген ескі өңірлік авиалайнерлер тозуға шалдығып, пайдалану құны жоғары болды, бірақ оларды ауыстыруға жеткілікті жаңа ұшақтар болмады, нәтижесінде Dash 8 ұшақтарының сатылымы арта түсті; бүгінгі күнге дейін 1000-нан астам ұшақ жеткізілді. Dash 8 әртүрлі ұзындықта және жұмыс салмағында ұсынылды, бірақ 2008 жылы Bombardier ұшақтың қысқарақ және аз қуатты нұсқаларын тоқтату туралы хабарлады, нәтижесінде Q400 өндірістегі жалғыз Dash 8 болып қалды. 2023 жылдың ақпанына қарай De Havilland Canada компаниясы Transport Canada-да тіркелген төрт DHC 8 ұшағына ие, және олар ICAO әуе компаниясы белгісі DHC және DEHAVILLAND телефониясы ретінде жұмыс істейді.

DHC-515 Өрт сөндіруші

2022 жылы де Хавилленд Канада компаниясы Canadair CL 415 амфибиялық әуе өрт сөндіру ұшағының жақсартылған нұсқасы Альберта штатының Калгари қаласындағы жаңа құрастыру желісінде DHC 515 Firefighter деп аталатынын хабарлады.

Лицензия бойынша жасалған әуе кемелері

Де Хавиланд Канада компаниясы лицензия бойынша көптеген ұшақтарды өндірді, көбінесе британдық "Де Хавиланд Ұшақтар" компаниясының бастапқы үлгілерінің түрлерін.

de Havilland Fox Moth (Хэвилленд түлкісі)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канадада Fox Moths ұшақтарын негізінен зауытты жұмыс істеуде ұстау үшін, сондай-ақ жаңа ормандық ұшақтарға деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін шығарды. Tiger Moth ұшағына канадалықтар енгізген барлық өзгерістер Fox Moth ұшағына да қолданылды. de Havilland компаниясы Fox Moth үшін арнайы тасымалдағыш құрылғысын жасады, осылайша оны әуедегі жедел жәрдем ретінде пайдалануға болады. Өндірілген 53 ұшақтың 39-ы Канадада қалды, олардың көпшілігі қалқымалы/шаңғылық конфигурацияда жұмыс істеді және ұзақ жылдар бойы жақсы қызмет етті. Fox Moth тиімді болғанымен, сәл көне стильде болды. Мысалы, 1932 жылғы ұшаққа заманауи, қалыпталған плексигласпен жылжымалы кабина жабыны орнатылды. Жолаушылар салоны мен ұшқыш кабинасы арасындағы байланыс приборлар панеліндегі тесік арқылы жүзеге асырылды.

de Havilland Mosquito (Құмырсқа)

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуына дейін де Хавилланд Канада 1134 «Москито» ұшағын жасады, олардың 444-і 1943 жылдың 1 маусымынан 1951 жылдың 28 қыркүйегіне дейін RCAF қатарында Bomber Mk VII-ден Trainer Mk 29-ға дейінгі үлгілерде қызмет етті.

de Havilland Canada (Grumman) CS2F Трекері

1954 жылы Канада Корольдік теңіз күштері (Royal Canadian Navy) ескірген Grumman TBM Avenger суастына қарсы күрес (ASW) ұшақтарын жаңа Grumman S2F Tracker ұшағының лицензия бойынша шығарылған нұсқаларымен алмастыруға шешім қабылдады. CS2F шарты сол кезде Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Канаданың ең ірі қорғаныс шарты болды. Ұшақтың бөліктері әртүрлі канадалық компаниялармен өндіріліп, де Хавилланд Канада (de Havilland Canada) мекемелеріне жіберілетін, онда де Хавилланд алдыңғы фюзеляж бен экипаж бөлімін құрастырып, ұшақты жинап, ASW электроникасын орнатуды қадағалап, ұшақты тапсыруға дайындау жұмыстарын жүргізер еді. Канадада жасалған алғашқы Tracker 1956 жылдың 31 мамырында ұшты. Сол жылы RCN қызметі үшін барлығы 99 Tracker ұшағы өндірілді. Аз ғана ұшақтар 1990 жылға дейін Канада әскерінде қызмет етті. Кейбір бұрынғы CF Tracker ұшақтары Орман шаруашылығы министрлігіне (Ontario) (кейін Conair компаниясына қайта сатылды) орман өрттерін сөндіру жұмыстары үшін сатылды.

Гидрофоль

HMCS Bras d'Or (FHE 400) – 1960 жылдан 1967 жылға дейін Канада Корольдік Әскери-теңіз флоты үшін салынған гидрофойлді кеме. 1968 жылдан 1971 жылға дейін ол мұхитты басып өтетін гидрофойлдегі суастына қарсы күрес технологиясын сынау платформасы ретінде пайдаланылды. 1969 жылы теңіз сынақтары кезінде кеме 63 түйінге (117 км/сағ; 72 миль/сағ) жетіп, мүмкін, әлемдегі ең жылдам әскери кеме болды. Кеме Квебек штатының Сорел қаласындағы Marine Industries Limited компаниясында, бас мердігер ретінде de Havilland Canada компаниясымен бірлесіп салынды. Әскери-теңіз флоты оны қызметтен шығарды, қазір ол Квебектің Л'Исле-сюр-Мер қаласындағы Квебек теңіз мұражайында қойылған.

Жекешелендіру

1980 жылдары Канада үкіметі DHC-ді жекешелендірді және 1986 жылы ұшақ компаниясын сол кезде Сиэтлде орналасқан Боингке сатты. Боинг компаниясы өнімді әзірлеу және де Хавиланд зауытын жаңғырту үшін маңызды инвестициялар жасау ниетін білдірді. Канада үкіметі Боингтен өнім желілерін тоқтатпау жөнінде кепілдік алғанын мәлімдеді, бірақ көп ұзамай Боинг табысты Twin Otter және Dash 7 ұшақтарын тоқтатты. Оларды жасауға арналған жабдықтар мен арнайы құрал-жабдықтар жойылды. Боинг, сол кездегі Канада мемлекеттік корпорациясы Air Canada үшін жаңа авиалайнерлер сериясы үшін Airbus Industrie компаниясымен күшті бәсекелестікке түсті. Боинг DHC сатып алуды бірлескен өндіріс келісімшарттарына деген өзінің міндеттемесін одан әрі нығайту үшін пайдаланды. Бұл келісімшарт өте даулы болды. 1988 жылы Air Canada Airbus компаниясы келісімшартты жеңіп алғанын хабарлағанда, Боинг дереу DHC-ні сатуға шығарды, осылайша компанияны қауіпке тікелей ұшыратты.

Ұшақ

+Өнім тізімі және егжей-тегжейіҰшақМақсатыСыйымдылығыБірінші ұшуӨндіріс кезеңіСалынған саны de Havilland DH.60 Moth RAF және RCAF үшін екіұшақты жаттығушы ұшақ Екі 1928 1928 ? 40 de Havilland DH.82 Tiger Moth RAF және RCAF үшін екіұшақты жаттығушы ұшақ Екі 1931 1548 de Havilland DH.83 Fox Moth DH.83C нұсқасы, буш ұшағы және жеке ұшқыштар үшін Бір экипаж және 3–4 жолаушы 1945 1945–1948 53 de Havilland DH.98 Mosquito RAF және RCAF үшін көп мақсатты истребитель және бомбалаушы; көптеген нұсқалары Екі 1940–1945 1940–1950 7,781 de Havilland Canada DHC 1 Chipmunk Тандемді жаттығушы ұшақ Екі 1946 1947–1956 1,283 de Havilland Canada немесе Viking Air DHC 2 Beaver Буш ұшағы Бір экипаж және 7 жолаушы 1947 1947–1967 1,657 de Havilland Canada DHC 3 Otter STOL буш ұшағы Бір экипаж және 11 жолаушыға дейін 1951 1953–1967 466 Grumman/de Havilland Canada CS2F Tracker Канад Корольдік теңіз күштері үшін суастына қарсы күрес ұшағы Төрт экипаж мүшесі 1956 1956 42 CS2F 157 CS2F 2 de Havilland Canada DHC 4 Caribou STOL жүк және тактикалық көлік ұшағы Үш экипаж мүшесі және 32 сарбаз немесе 24 толық жабдықталған парашютист немесе 14 жарақаттанғандарға арналған тасымалдағыштар 1958 1961—1960-жылдардың соңы 307 de Havilland Canada DHC 5 Buffalo STOL турбовинттік жүк және тактикалық көлік ұшағы Үш экипаж мүшесі және 41 сарбаз немесе 24 тасымалдағыш 1961 1965–1986 122 de Havilland Canada DHC 6 Twin Otter STOL көп мақсатты ұшақ Екі экипаж мүшесі және 20 жолаушы 1965 1966–19882008–қазіргі уақыт 990+ de Havilland Canada DHC 7 Dash 7 STOL турбовинттік аймақтық лайнер Екі экипаж мүшесі және 35-тен 54 жолаушыға дейін 1975 1978–1988 113 de Havilland Canada немесе Bombardier DHC 8 Dash 8 Турбовинттік аймақтық лайнер Екі немесе үш экипаж мүшесі және 37-ден 90 жолаушыға дейін 1983 1984–2021, шамамен 2025–2033 жылдары қайта бастау 1,100+ de Havilland Canada DHC 515 Турбовинттік өрт сөндіру ұшағы Екі экипаж мүшесі, қосымша жолаушылар сыйымдылығы опциялы TBD шамамен 2025 0