Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Z күші": Ұлыбританияның теңіз күштерінің тағдыры

Кіріспе

Корольдік теңіз күштерінің эскадрильясы

"Z" күші – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі британдық теңіз күштерінің эскадрильясы. Оған линкор, крейсер және оны сүйемелдеген эсминецтер кірген. 1941 жылы құрылған бұл топтың мақсаты – Алыс Шығыстағы британдық колониялық гарнизондарын күшейту және Жапонияның Малайя мен Сингапур сияқты британдық иеліктеріне қарай кеңеюіне кедергі келтіру болды. "Z" күшін қорғауға арналған ұшақтардың жетіспеушілігі, жапондық қарулы күштерін дұрыс бағаламау және оның орналастырылуының теңіздік емес, саяси мақсатта болуы осы күштің жойылуына себеп болды.

Қиыр Шығыс аймағын нығайту стратегиясы

Соғыс аралығында Жапония империясына қарсы соғыс жоспарлаған британдықтар Қытайдағы британдық мүдделерді қорғауға ("шабуыл" стратегиясы) және империяның байланыс жолдарын, әсіресе Үнді мұхиты арқылы ("қорғаныс" стратегиясы) қорғауға тырысты. Сингапур Корольдік теңіз флотының (RN) негізгі базасы ретінде таңдалды. Ол флотты Қытайға жетуге мүмкіндік берді. Бұл база сонымен қатар Үнді мұхитының шығыс қорғаныс аймағындағы "Малай тосқауылында" орналасқан, бірақ қатаң айтқанда Сингапурға қорғаныс стратегиясын жүзеге асыру міндетті емес еді. 1920 жылдары RN Ұлыбритания мен Жерорта теңізінен Қиыр Шығыс флотын нығайта алды, бұл шабуыл стратегиясын жеткілікті түрде жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 1930 жылдардың соңында Германиямен соғыс және күшті Жапон императорлық теңіз флотының (IJN) болуы ескерілуі керек болды; еуропалық соғыс жағдайында Қиыр Шығыс флотына азырақ теңіз күштері қол жетімді болар еді; нығайту кезең-кезеңімен жүреді және жалпы күш тек қорғаныс стратегиясына жеткілікті болар еді. 1940 жылғы стратегиялық талқылауларда Ұлыбритания АҚШ соғысқа кірген жағдайда Атлантикада (Германияға қарсы) және Малай тосқауылында (әсіресе Сингапурға, Жапонияға қарсы) АҚШ-тан теңіз көмегін сұрады. АҚШ-тың қажетті теңіз күштері Тынық мұхит флотынан келер еді. Тынық мұхит флоты екі міндетті де орындауға жеткіліксіз болды. Америкалықтар Тынық мұхит флотын Сингапурға орналастыруға күмәнданып, Атлантиканы таңдады, ал бұл шешім келесі жылы өткен ABC-1 келісімдерінде бекітілді. Дегенмен, британдықтар Сингапурда теңіз күшін қалаған, өйткені олардың пікірінше, бұл Үнді мұхитындағы маңызды сауда жолдары мен шығыс британдық доминиондарын тиімді қамтамасыз ете алатын жалғыз орын еді. Бұл үшін Атлантикаға келген американдық теңіз күштері британдық теңіз күштерін алмастырып, британдық теңіз күштерін шығысқа қайта орналастыруға мүмкіндік берер еді. 1941 жылдың ақпан айында RN осы алмастыру негізінде Шығыс флотын құруды және Үнді мұхиты мен Сингапурға жылжытуды жоспарлады. Шығыс флотының Қиыр Шығысты нығайтуы екі кезеңде жүзеге асырылар еді. Бірінші кезеңде, мүмкіндігінше ертерек, саудаға шабуыл жасайтын жапондық крейсерлерге қарсы тұра алатын ең аз күш Үнді мұхитына жіберілді; бірінші кезең Атлантикадағы алмастырудың басында жүзеге асырылар еді. Екінші кезеңде Шығыс флотының басым бөлігі Сингапурға немесе, егер Сингапур түскен болса, американдық теңіз күштері Атлантикада толыққан соң Үнді мұхитының шығысына жылжытылар еді. Шығыс флотының жылжуы АҚШ соғысқа кіргеннен кейін 80 күн ішінде аяқталуы күтілді. Жоспардың негізгі құрылымы 1941 жылдың ақпанынан 1941 жылдың желтоқсанының басына дейін өзгермеді, бірақ егжей-тегжейі үнемі қайта қаралып отырылды. 1941 жылдың тамызына қарай 1-ші кезең H күші ретінде жоспарланды, ал 2-ші кезеңдегі линкорлар, "К" және "С" оған қосылуы тиіс еді. Шығыс флотын толық құруға кедерілген фактор крейсерлер мен эсминецтердің жетіспеуі болды. Үнді мұхитына алғаш келген британдық капиталдық кемелер 1941 жылдың қыркүйек айының ортасында "Лион", ал қазан айының басында "Лион" болды.

Inter war British planning for a war against the Empire of Japan sought to defend British interests in China (the "offensive" strategy), and to defend imperial lines of communications, particularly through the Indian Ocean (the "defensive strategy"). Singapore was chosen as the main Royal Navy (RN) base. It put the fleet within steaming range of China. The base was also on the "Malay Barrier", the eastern forward defence zone for the Indian Ocean, although strictly speaking Singapore was not required to pursue a defensive strategy. In the 1920s the RN could reinforce the Far East fleet from Britain and the Mediterranean Sea to sufficiently pursue the offensive strategy. By the late 1930s, war with Germany and a stronger Imperial Japanese Navy (IJN) had to be considered; in the event of a European war fewer naval forces would be available for the Far East fleet; reinforcement would arrive incrementally and the total end strength would suffice only for the defensive strategy. In strategic discussions during 1940, Britain requested naval assistance from the United States in the Atlantic (against Germany) and the Malay Barrier (specifically to Singapore, against Japan) in the event that the United States entered the war. The required US naval forces would come from the Pacific Fleet. The Pacific Fleet was not large enough to fulfill both missions. The Americans had misgivings about deploying the Pacific Fleet to Singapore and chose the Atlantic. and the choice was affirmed at the ABC 1 talks the next year. Still, the British wanted a naval force at Singapore, which they believed was the only place where the vital Indian Ocean trade routes and the eastern British Dominions could be adequately covered. To accomplish this, American naval forces arriving in the Atlantic would replace British naval forces, freeing British naval forces to redeploy eastwards. In February 1941, the RN planned the creation and movement of the Eastern Fleet to the Indian Ocean and Singapore based on this substitution. The reinforcement of the Far East by the Eastern Fleet would occur in two phases. The first phase moved, at the earliest possible time, a minimum force into the Indian Ocean able to counter Japanese cruisers engaged in commerce raiding; the first phase would occur early in the Atlantic substitution. The second phase moved the bulk of the Eastern Fleet to Singapore or if Singapore had fallen the eastern Indian Ocean after American naval mobilization in the Atlantic was complete. The transfer of the Eastern Fleet was projected to be completed 80 days after the entry of the United States into the war. The basic structure of the plan remained unchanged from February 1941 to early December 1941, although the details were regularly revised. By August 1941, phase 1 was planned as Force H, joined as soon as possible by the phase 2 battleships, the and s. The limiting factor to forming the full Eastern Fleet was a shortage of cruisers and destroyers. The first British capital ships to arrive in the Indian Ocean were the battleship in mid September, and the battlecruiser in early October.

Шабуыл жоспарларына оралу

Америка Құрама Штаттары Атлантикада белсенділік таныту үшін соғысқа кіруді күтпеді. 1941 жылдың тамызына қарай Атлантикада американдық қатысу жеткілікті деңгейге жетіп, британдық Қиыр Шығыстағы теңіз күштерін күшейту жоспарын бейбіт уақытта іске асыруға мүмкіндік берді. Қыркүйек айында жоспардың 1-ші кезеңін күшейту ұсынылды және Шығыс флотының ядросы 1942 жылдың қаңтарына дейін құрылуы мүмкін еді. Эсминецтердің жетіспеушілігі Малай түзілімінің ар жағына капиталдық кемелерді орналастыруға кедергі келтіретін еді, бірақ Индия мұхитында капиталдық кемелерді сақтап тұру крейсерлерге Малай түзілімінің ар жағында операциялар жүргізуге мүмкіндік берер еді, АҚШ әуе кемелерінің жеке тобымен бірге. Жаңа Корольдік Теңіз күштері (RN) жоспары осы идеяны қайта жандандырды. Сингапур Шығыс флотының негізгі жөндеу базасы болар еді. Соғыс кезінде Филиппиннің Маниласы алдыңғы операциялық база болар еді. Бұл жоспар Малайзиядағы Корольдік әуе күштерінің (RAF) қорғауына және Атлантика конференциясында жарияланған Филиппинге американдық әуе күштерін күшейтуге тым көп үміт артты; соңғы факторды RN стратегиялары тіпті қарастырмаған болуы мүмкін.

Жапонияның ниеттеріне британдық баға

Шілдеде жапондықтар Оңтүстік Индокитайға енді. Оған жауап ретінде британдықтар тамыз айынан қыркүйек айының басына дейін Жапонияның ниеттерін қайта бағалап, бірқатар қорытындыға келді. Жапондықтар Германияның Кеңес Одағына басып кіруінің нәтижесін күтіп, содан кейін солтүстікке немесе оңтүстікке қарай кеңейту стратегиясын шешуді жоспарлады, бірақ бірінші бағытқа көбірек ресурстар жұмылдырды. Малайя Индокитайдағы жапондықтардың енуіне байланысты осал болды, бірақ солтүстік бағыт пен муссондық маусымның салдарынан дереу қауіп төндірмеді, себебі 1942 жылдың ақпанына дейін Малайяға десант түсіру мүмкін болмайтын еді. Бұл бағалау мүліктік қателікке ұшырады. Ол жапондықтарды оңтүстік стратегиясына итермелеген экономикалық факторларды ескермеді. Сонымен қатар, Тайланд шығанағы муссоннан жеткілікті түрде қорғалған екенін де ұмытып кетті. Осының салдарынан Малайяға әуе күштерін жеткізу кейінге жылдырылды; ұшақтар Таяу Шығысқа және Кеңес Одағына көмек ретінде жіберілді. Жалпы алғанда, Жапонияның жағдайы соншалықты қиын болғандықтан, әскери тиындарды күшейту соғыстың алдын алуға немесе оның басталуын кейінге жылдыруға мүмкіндік берер еді. Паунд король Георгий кемесін Ұлыбританияда қалдыруды жақтады. Паунд «Нельсон», «Крестоносец» және бір әуе кемесін Сингапурде орналастыруды ұсынды. Бұл бейбіт уақытта қорқыту құралы ретінде болса, соғыс басталғанда Цейлонға қайтарылатын еді; британдықтар Сингапурдағы соғыс флоты IJN-нің маңызды бөлігімен бәсекелесе алатынына сенді. Қызығы, Паунд 1942 жылдың көктеміне дейін Қиыр Шығыста әуе кемесін орналастыруды жоспарламаған. 17 және 20 қазандағы отырыстарда Британ қорғаныс комитеті 16 қазандағы орташа Коноэ үкіметінің құлауына жауап ретінде Қиыр Шығыстағы теңіз күштерін күшейтуді ресми түрде талқылады. Тамыз-қыркүйектегі Жапонияның ниеттерін бағалаумен келісе отырып, Черчилль және оның кабинеті қорқыту үшін заманауи соғыс кемесін орналастыруды жақтады. Корольдік теңіз күштері шабуыл стратегиясының бөлігі ретінде «Нельсон» және «Ревендж» класты соғыс кемелерін Сингапурге жіберуді жоспарлады, бірақ «Нельсон» кемесін орналастыру мүмкін болмады, себебі ол қыркүйектің соңында Жерорта теңізінде зақымдалды. 20 қазанда Комитет «Уэльс ханзадасын» Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына жіберу туралы шешім қабылдады. Кейптаунға жеткеннен кейін кемені Сингапурге жіберу туралы мәселе қарастырылатын еді; бұл «Уэльс ханзадасын» отандық сулардағы төтенше жағдайға жауап беруге дайын қалдыратын еді. Черчилль 17 қазанда Force Z үшін әуе кемесін сұрады, бірақ бұл сұраныс орындалмады; ең ерте қол жетімді әуе кемесі қараша айында жұмысты аяқтағаннан кейін ғана қол жетімді болар еді. Соғыстан кейінгі есептерге қайшы, «Индемитабель» Force Z-ге бөлінбеді. Осы кезеңдегі Адмиралтействоның жоспарларында да, 19 желтоқсандағы Ұлыбритания Парламентінің Force Z жоғалту туралы құпия отырысында да, 7 желтоқсандағы Қиыр Шығыстағы қазіргі және жоспарланған флот күштері туралы тізімде де әуе кемесі Шығыс флотына жатпады. Әуе кемесі 2 қарашада Ямайканың Кингстон қаласында үш апталық жұмыстың басталғанға дейін осыған қатысты ешқандай бұйрық алмады. 8 желтоқсанға дейін Force Z-ге қосылу үшін жерге тұрақтап, жұмысты тоқтату қажет болмайтын еді.

In July, the Japanese moved into southern Indochina. In response, the British reassessed Japanese intentions from August to early September, which came to a number of conclusions. The Japanese were waiting for the outcome of the German invasion of the Soviet Union before deciding on a northern or southern expansion strategy, but were concentrating resources in anticipation of the former. Malaya was vulnerable due to the Japanese encroachment in Indochina, but was not immediately threatened due to the northern option and the monsoon season, which would prevent amphibious landings on Malaya until February 1942. The assessment was fatally flawed. It underestimated economic factors driving Japanese toward the southern strategy. It also failed to appreciate that the Gulf of Thailand was reasonably sheltered against the monsoon. As a result, air reinforcement to Malaya was deferred; aircraft went to the Middle East, and to the Soviet Union as aid. Overall, Japan seemed at such a disadvantage that increased military deterrence might still prevent war or delay its onset. Pound favoured keeping the King George Vs in Britain. Pound proposed basing the Nelsons, the battlecruiser , and an aircraft carrier at Singapore. This would be for deterrent value in peacetime, to be withdrawn to Ceylon on the onset of war; the British believed a wartime fleet at Singapore had to be competitive with a major portion of the IJN. Interestingly, Pound did not envision an aircraft carrier in the Far East until spring 1942. In meetings on 17 and 20 October, the British Defence Committee formally discussed Far East naval reinforcement in response to the fall of the moderate Konoe government on 16 October. In agreement with August September assessment of Japanese intentions, Churchill and his cabinet favoured the deployment of a modern battleship for deterrent effect. The RN, as part of its offensive strategy, planned to send the Nelson and Revenge class battleships to Singapore, but the Nelsons could not deploy. was damaged in the Mediterranean Sea in late September. On 20 October, the Committee decided to send Prince of Wales to Cape Town, South Africa. Once at Cape Town, a review would decide whether to send the ship onward to Singapore; this would keep Prince of Wales available to respond to an emergency in home waters. Churchill requested an aircraft carrier for Force Z on 17 October, but nothing came of this; the earliest available carrier would be in November after working up. Contrary to post war accounts, Indomitable was not allocated to Force Z. Neither Admiralty plans during the period, nor the secret session of the Parliament of the United Kingdom on 19 December concerning the loss of Force Z, nor the 7 December tabulation of current and intended fleet strength in the Far East, allocate the carrier to the Eastern Fleet. The carrier did not receive any orders to this effect prior to grounding in Kingston, Jamaica, on 2 November, at the start of a three week work up. Joining Force Z by 8 December would have required no grounding and abandoning the work up.

Уэльс принсі Сингапурға кетеді

Уэльс принсі және оны сүйемелдейтін эсминецтер , , және , Ұлыбританияда G күші ретінде құрылды; олар 1941 жылдың 25 қазанында Гринвоктан шықты. Бұл топқа Ежелгі Шығыста теңіз стратегиясын қалыптастыруда маңызды рөл атқарған адмирал сэр Том Филлипс басшылық етті. "Геспер" уақытша Батыс бағыттарының қолбасшылығынан берілді. Үш күннен кейін "Электра" мен "Экспресс" Азор аралдарындағы Понта-Делгадаға жанармай алу үшін жіберілгенде, эскортқа уақытша қосылды. "Геспер" мен "Легион" келесі күні қалған эсминецтермен бірге G күшінен кетіп қалды. G күші 5 қарашада Фритаунда жанармай құйып, 16 қарашаның басында Кейптаунға жетті. 2 қарашада Черчилльге Паундтың 20 қазанда келісілген тексеруді G күші Кейптаунға келгенге дейін жүргізуді жоспарлағаны туралы хабарланды. Паунд бұл тексеруді жүргізбеді. Адмиралтейство шабуылдық жоспарларына сәйкес, Уэльс принсі шығар алдында Сингапурға көшуге міндеттенді. G күші Кейптауннан 18 қараша күні түстен кейін кетті. G күші 2 желтоқсанда Сингапурға жетті және 8 желтоқсанда соғыс басталғанда Z күші ретінде қайта аталды.

Соңғы пайдалану және жоғалту

Филипс 8 желтоқсанда Force Z-ге Таиланд шығанағындағы Малайзияға жапондық десанттық әскерін тоқтату үшін шабуыл жасауға бұйрық берді. Encounter және Jupiter кемелері техникалық ақауларға байланысты істен шығып, олардың орнына Бірінші дүниежүзілік соғыстың эсминецтері келді. Prince of Wales және Repulse кемелері 1941 жылдың 10 желтоқсанында жапондық әуе шабуылынан батырылды, теңізде жүріп жаудың әуе күштерімен ғана құртылған алғашқы капиталдық кемелер болды. Малайзиядағы британдық әуе күштері Force Z-ге әуеден қорғауды қамтамасыз ете алмады. Соғысқа дейінгі жапондықтардың ниеті туралы дұрыс болжамдардың болмауы әуе күштерін күшейтуді кейінге жылдырды, ал соғыс басталуға айналған кезде, уақытында жеткілікті күштерді жеткізу мүмкін болмады. Филипс сонымен қатар барлық қолдағы барлық ақпаратты толық пайдалана алмады. Оның нәтижесінде ол шабуылдың масштабын дұрыс бағаламады және жаудың шабуылдық ұшақтарының көп бөлігі тегіс бомбалаушылар емес, құрлықтағы теңіз торпедалық бомбалаушылар болады деп ойлады.