Кіріспе
1980 жылдардың ортасынан бастап қазіргі заманға дейінгі американдық супергерой комикстерінің дәуірі. Комикс кітаптарының заманауи дәуірі – американдық супергерой комикстері тарихындағы 1980 жылдардың ортасында басталып, бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан кезең. Осы кезеңнің алғашқы 15 жылында көптеген комикс кейіпкерлері жаңаша бейнеленді, авторлар индустрияда белгілілікке ие болды, тәуелсіз комикстер өркендеді, ал ірі баспа үйлер коммерциялық сипатқа ие болды. Бұл кезең «Комикс кітаптарының қараңғы дәуірі» деп те аталады, себебі «Бэтмен: Қараңғы рыцарьдың оралуы» (Batman: The Dark Knight Returns) және «Сақшылар» (Watchmen) сияқты мазмұны ауыр туындылардың танымалдылығы мен көркемдік ықпалы зор болды.
The Modern Age of Comic Books is a period in the history of American superhero comic books which began in the mid 1980s and continues through the present day. During approximately the first 15 years of this period, many comic book characters were redesigned, creators gained prominence in the industry, independent comics flourished, and larger publishing houses became more commercialized. An alternative name for this period is the Dark Age of Comic Books, due to the popularity and artistic influence of titles with serious content, such as Batman: The Dark Knight Returns and Watchmen.
Тәуелсіз баспашылардың өсуі
1970 жылдардың аяғында белгілі авторлар жаңа тәуелсіз баспагерлерде жұмыс істей бастады. Marvel Comics бас редакторы болып Джим Шутердің келуі Стив Гербер, Марв Вольфман және тағы басқалары сияқты Marvel-дің маңызды авторларының кетіп қалуына себеп болды. Бұл жаңа компанияларда (Pacific, Eclipse, First) авторлар өте жеке туындыларды жасауға мүмкіндік алды. Майк Греллдің «Джон Сэбл Фриланс», Говард Чейкиннің «Американдық ту», Майк Барон мен Стив Рудтың «Нексус», Дейв Стивеннің «Рокеттиер» және Джон Острендердің «ГримДжек» шығармалары назар аударып, бірнеше марапатқа ие болды. Бұл авторларды DC редакторы Майк Голд Греллдің «Жасыл жебе: Ұзын садақшылар», Чейкиннің «Blackhawk» және Трумэннің «Hawkworld» сияқты есімдері қалыптасқан туындыларын жасауға шақырды. Алан Мур, Фрэнк Миллер және Арт Шпигельманның «Maus» (кейін Пулитцер сыйлығын жеңіп алатын) туындылары комикс сарапшысы Скотт МакКлаудтың пікірінше, бұл кезең өнердің ең биік нүктесін көрсетеді.
Фантазия және қорқыныш
Comics Code Authority 1954 жылы құрылды және ешбір комикстің тақырыбында "қорқыныш" немесе "үрей" сөздері болмауы тиіс екенін нақтылады. Бұл EC Comics компаниясын қорқыныш жанрындағы комикстерден бас тартуға мәжбүр етті. Dell Comics және Gold Key Comics сияқты баспагерлер 1960 жылдардың басында күміс дәуірдегі қорқыныш және "құпия" жанрындағы комикстердің кеңейіп келе жатқан тізімін шығарды, ал Charlton олардың үздіксіз жарияланым тарихын сақтап келді. 1960 жылдардың соңында, талаптардың біртіндеп жеңілдеуі нәтижесінде онжылдықтың соңына қарай DC және Marvel компанияларында қорқыныш жанрындағы комикстер қайта жанданды. 1970 жылдардағы қорқыныш антологиялық сериялары 1960 жылдардың соңында қалыптасқан үрдісті жалғастырды және 1980 жылдарға дейін сақталды, олар жаңа форматтарға айтарлықтай өзгергенше, көпшілігі 1950 жылдардың басындағы "кодекске дейінгі" мазмұн мен стильдерге күшті әсер етті немесе тікелей қайта басылды. 1984–1987 жылдары Алан Мурдың DC компаниясының Swamp Thing комиксі бойынша жасаған революциялық жұмысынан бастап, қорқыныш комикстері ғылыми фантастика/фэнтези элементтерін қосып, жаңа көркемдік стандарттарға ұмтылды. Басқа мысалдарға Нил Гейманның "The Sandman" (кейінірек Гарт Эннис пен Стив Диллонның "Preacher" комиксі) кіреді. Карен Бергердің редакторлық басшылығымен 1993 жылы осы жанрға мамандану мақсатымен DC Vertigo желісі құрылды. Animal Man, Doom Patrol, Hellblazer және Shade, the Changing Man сияқты бұрынғы комикстер осы жаңа желіге қосылды. Кейіннен желі үшін тағы да комикстер жасалды, ол 2010 жылдарға дейін сәтті дамыды. 1990 жылдардан бастап және 2000 жылдар бойы комикстердің бірнеше табысты киноадаптациялары, әсіресе арнайы эффектілер технологиясының жақсаруының арқасында, олардың нарықтық аудиториясын кеңейтіп, бұрын комикстерге қызығушылық танытпаған көптеген жаңа оқырмандардың назарын аударды. Бұл сондай-ақ, бұрын аз танымал Vertigo комикстерінің, атап айтқанда Константин (Hellblazer комиксіне негізделген) және V for Vendetta сияқты көптеген киноадаптациялардың жасалуына әкелді.
Антигеройың көтерілуі
1980 жылдардың ортасында Marvel компаниясының антибатырлары, мысалы, X-Men тобынан Wolverine, Punisher және жазушы-суретші Фрэнк Миллердің Daredevil-дің қараңғы нұсқасы, бұрынғы супербатыр образына – мейірімді гуманитарға қарсы шықты. Миллер сонымен қатар Elektra-ны жасады, ол махаббат пен зұлымдық арасындағы дәстүрлі шекараны бұзды. DC Comics компаниясының екі көркемдік тұрғыдан ықпалды шектеулі сериясы осы үрдіске үлес қосты: Фрэнк Миллердің «Бэтмен: Қараңғы рыцарь қайтып келді» және Алан Мур мен Дейв Гиббонстың «Күзетшілер» – екеуі де психологиялық тереңдігімен ерекшеленетін және қиын жағдайға тап болған батырларды бейнелейтін туындылар болды. 1980 жылдардың соңына қарай DC компаниясы көптеген ересектерге арналған туындыларды жариялады, мысалы, Джон Константин, Hellblazer, Swamp Thing және Lobo. Оларда Джон Константин сияқты циникке бой алған және зорлық-зомбылықты ұнататын Lobo сияқты моральдық тұрғыдан екіұшты кейіпкерлер бейнеленді, олардың суреттерінде графиктік зорлық-зомбылық пен ересектерге арналған мазмұн болды, бұл оларды басқа негізгі туындылардан ерекшелендірді. Кейін DC компаниясы осы туындыларды DC Universe-тен тыс туындыларды жариялайтын Vertigo таңбасына бөліп шығарды. 1990 жылдардың басында антибатырлар ерекшелік емес, қағидаға айналды, ең танымалдары Marvel Comics компаниясынан Cable және Venom, ал Image Comics компаниясынан Spawn болды. Психологиялық тереңдігі бар, қара-ақ емес кейіпкерлерді жасау үрдісі суперзұлымдарға да әсер етті. Мысалы, Бэтменнің жауы Джокер зұлым қылмыскер ретінде емес, өз әрекеттерін бақылай алмайтын психикалық ауруға шалдыққан психопат ретінде бейнеленді, Marvel Comics компаниясының галактикалық планета жегіш Галактус тамақтану кезінде жеке қаскөйлік білдірмейтін табиғат күшіне айналды, ал X-Men тобының жауы Магнето – басқалар қабылдамайтын болса да, қанаушылыққа ұшыраған халық үшін күресетін мейірімді және жанашыр адам ретінде көрінді.
X-Men франшизасының дамуы
1980 жылдардың ортасына қарай X-Men комикстердегі ең танымал атаулардың біріне айналды. Marvel осы табыстың артынан бірнеше қосымша комикстер жасауды шешті, олар кейде «X кітаптары» деп аталады. Осы алғашқы «X кітаптары» қатарында «Жаңа мутанттар» (кейін «X Force» болып өзгерді), «X Factor», «Excalibur» және «Wolverine» жеке сериясы болды. 1990 жылдары X-Men қатарына Cable және Bishop сияқты көптеген жаңа, танымал кейіпкерлер қосылды. 1990 жылдардың басында X-Men комикстердегі ең ірі франшизаға айналды, ал онжылдықтың ортасына қарай әр ай сайын оннан астам X-Men комикстері – жалғасатын және шектеулі сериялар жарық көрді. 1986 жылдан 1999 жылға дейін, жыл сайын бір сюжеттік желі екі-үш айға созылып, дерлік барлық «X кітаптарына» еніп отырды. Бұл «X overs» көбінесе сатудың өсуіне алып келді. Сатудың осы қарқыны экшн-фигуралар, бейне ойындар және коллекциялық карталар сияқты көптеген тауарлардың жасалуына себеп болды. Бұл жетістікке 1992 жылы дебют жасап, көптеген жас жанкүйерлерді қызықтырған Fox Network анимациялық X-Men сериалы да үлкен үлес қосты. 1990 жылдардың ортасы мен соңында сатудың өсуі төмендеді, себебі спекулянттар нарығы құлдырады және ол индустрияға әсер етті. 1996 жылы Marvel банкроттық жариялады, нәтижесінде барлық франшизаларын, соның ішінде X-Men-ді де қысқартты. Көптеген «X кітаптары» жабылды, сондай-ақ шектеулі сериялардың саны мен жалпы тауарлар да азайтылды. 2000 жылдардың басында X-Men фильмдерінің блокбастерлері X-Men франшизасын жандандырып, комикстерден тыс кең аумақта танымалдылығын арттырды. 1999–2000 жылдары «X Men: Evolution» атты жаңа анимациялық сериал дебют жасады, ал алғашқы X-Men фильмінің сәттілігінен кейін жаңа ойыншықтар жасалып сатылды. Комикстердің өзі Грант Моррисонның «New X Men» және «Ultimate X Men» сериалдарында жаңаша құрылды, бұл Marvel-дің басқа «Ultimate» сериалдары сияқты, X-Men тарихын жаңадан бастайтын балама әлемнің тарихы болып табылады. Бұл X-Men және басқа комикстер үшін жасалды, себебі Marvel белгілі бір комикстердің ұзақ және күрделі тарихы жаңа оқырмандарды алаңдатып, қорқытады деп есептеді.
Басқа комикстерге әсері
Көптеген сериалдар X-Men франшизасы құрған үлгіні қайталауға тырысты. Marvel және DC 1980-ші жылдардың ортасынан соңына дейін Punisher, Spider-Man, Batman және Superman сияқты танымал туындыларын кітаптар желісіне кеңейтті. X-Men кітаптары сияқты, осы бұрылыс сериалдарының кейбіреулері негізгі сериалдан бір идеяны немесе қосалқы кейіпкерлерді бөліп көрсетті, ал басқалары танымал кейіпкерді бейнелейтін қосымша айлық сериалдар болды. X-Men кітаптарына ұқсас, бұл франшизалар үнемі кроссоверлерді ұсынды, онда бір сюжет желісі бірнеше ай бойы "отбасының" барлық аталымдарына тарады. 1991 жылдан 2000 жылға дейін Супермен оқиғалары апта сайын жазылды. Супермен, Суперменнің оқиғалары, Action Comics және Супермен: Болат адам (кейіннен Супермен: Ертеңгі күндік адам) сатып алып, барлық ағымдағы сюжет желісін қадағалау қажет еді. Егер коллекционер тек Action Comics-ті сатып алса, олар оқиғаның тек 25 пайызын ғана көретін болар еді. Суперменнің әр аталымының мұқабасында нөмірі бар үшбұрыш бейнеленген. Бұл сан Супермен аталымының жылдың қай аптасында жарық көргенін көрсетті.
Қайта құру және ғаламды қайта іске қосу
Франшизаларды құруды толықтырып, кейіпкерлерді қайта жобалау тұжырымы қалыптасты. Қазіргі заманғы комикстер осы өзгерістер дәуірін бастады. "Кризис шексіз жерлерде" фильмінің әсері алғашқы мысал болды: 7-ші нөмірде Супергерл, ал ұзақ жылдар бойы Флэш (Барри Аллен) 8-ші нөмірде қаза тапты. Бари Аллен комикстердің күміс дәуірінің басталуын білдірді және оның өлімі сол кезде үлкен сенсация тудырды. Marvel Comics-тің "Secret Wars" жаңа өзгерістерді әкелді, сондай-ақ Өрмекші адам қара костюм киді. Осы костюмнің өзгеруі Веном кейіпкерінің пайда болуына себеп болды. 1980 жылдары Өрмекші адамның жаңа костюмына болған қызығушылық Marvel кейіпкерлері үшін тағы да өзгерістерге әкелді. "Темір адам" 200-ші нөмірде күміс және қызыл броняға ие болды. Капитан Америка жұмыстан босатылып, серияның 337-ші нөмірінде қара киім киіп, Капитан ретінде қайта туды. "Incredible Hulk" өзінің бастапқы сұр тері түсіне 325-ші нөмірде қайта оралды. Бірінші "Avengers" сериясының 300-ші саны Мистер Фантастик пен Фантастикалық Төрттіктің Көрінбейтін әйелі бар жаңа құрамды ұсынды. Он жыл ішінде Вулверин қоңыр және сары костюмге ауысты, Тор Thunderstrike-ке алмастырылды, Архангел Апокалипсистің аттыларының бірі болғаннан кейін X-Men періштесінің қараңғы әріптесі ретінде пайда болды, ал көптеген басқа Marvel кейіпкерлері толық бейнесін жаңартты. Өрмекші адам, Тор, Капитан Америка, Темір адам, Вулверин және көптеген басқа Marvel кейіпкерлерінің өзгерістері 1990 жылдардың басында кері қайтарылды. 1990 жылдар DC Ғаламға ұқсас өзгерістерді әкелді, соның ішінде Суперменнің өлімі және 1993 жылы Брюс Уэйннің мүгедектігі. Ұзақ сақталған жалғыз өзгеріс – Кайл Рейнердің Гел Джорданды Жасыл фонарь ретінде алмастыруы болды. Жеке кейіпкерлерге немесе франшизалар/отбасылық масштабтағы өзгерістерден басқа, "Кризис шексіз жерлерде" әр 5–10 жыл сайын әр түрлі масштабта "қайта жүктеу", "қайта жасау" немесе баспагерлік ғаламдарды кең ауқымда қайта құрудың танымал үрдісін бастады. Бүкіл ғаламдарды қайта іске қосу жиі болғандықтан, бұл дәуір Темір дәуірі деп аталды. Бұл көбінесе шығу тегінің қайта айтылуына, тарихтың қайта жазылуына және т.б. әкелді. Мұндай жаңарулар өте кең ауқымды болуы мүмкін, мысалы, маңызды оқиғалардың түйінді нүктелерін қайта қарастырып, кейіпкерлердің тарихын жаңадан жазу, немесе ғаламның әртүрлі маңызды және екіншілік элементтерін енгізу немесе жою. "Кризис шексіз жерлерде" кейіпкерлердің тарихын нақты қайта қарастырған бірнеше мини-сериалдарға әкелді, мысалы "Batman: Year One", "Superman: Man of Steel" және "Wonder Woman: Gods and Mortals". Аз масштабты өзгерістердің мысалы – "Green Arrow: The Longbow Hunters", ол Green Arrow тарихын нақты қайталамай немесе жаңадан айтпай, тек оның ортасын және қазіргі заманның басқа элементтерін өзгертті, ал өткенді көбінесе өзгеріссіз қалдырды. Баспагерлік ғаламдарды кең ауқымда жаңару үрдісі, көбінесе жаңа мини-сериалдар мен қалыптасқан комикстердегі әртүрлі спин-офф сюжеттік желілерінен тұрады, ондаған жылдар бойы жалғасты, DC-нің 2011 жылғы "New 52" және Marvel-дің 2015 жылғы "Secret Wars" сияқты.
Image Comics және авторлық құқықтар туралы даулар
1980 жылдардың ортасында Marvel-дің ең танымал кейіпкерлерінің авторы болған суретші Джек Керби, өзінің ең әйгілі туындыларының түпнұсқа суреттерінің жоғалуына байланысты Marvel компаниясымен дауға түсті. Алан Мур, Фрэнк Миллер және тағы да көптеген замандас жұлдыздар Кербиді жақтаушыларға айналды. 1990 жылдардың басына қарай осы оқиғалар, сондай-ақ тәуелсіз баспаны қолдаушылардың ықпалы, көптеген Marvel суретшілерін өз компанияларын құруға итермеледі – Image Comics, ол авторлық комикстерді шығарудың жарқын мысалы болды. X-Men суретшісі Джим Ли, The New Mutants/X-Force суретшісі Роб Лифельд және Spider-Man суретшісі Тодд Макфарлейн өте танымал болды және жас оқырмандар оларды кәсіби спортшылар мен рок-музыканттарға қарағанда комикс суретшілеріне тән емес жолмен құрметтеді. Жұлдыздық күштерімен және Marvel үшін жасаған танымал кейіпкерлеріне ие болмағандықтарына ренжулі болған бірнеше суретші, оның ішінде жоғарыда аталған үш суретші 1992 жылы Image Comics құрды, ол бірнеше тәуелсіз, авторлық компаниялардың бас ұйымы болды. WildC.A.T.s, Gen13, Witchblade және әсіресе Макфарлейннің Spawn сияқты Image туындылары ұзақ жылдар бойы танымал супергеройлерге күшті бәсекелес болды. Кейбір сыншылар Image компаниясын спекуляторлық нарықтың құлауына себеп болған жағдайларға ықпал еткені үшін айрықша атап көрсетеді, себебі Image туындылары балама мұқабаларға, фольга мұқабаларға және басқа да «жинауға арналған» комикстерге басымдық берді. Көптеген танымал авторлар Image-тің үлгісімен жүріп, өздерінің жұлдыздық күштерін өздерінің жаңа сериалдарын іске қосу үшін пайдалануға тырысты, олар үшін лицензиялық құқықтар мен редакциялық бақылауға ие болар еді. Uncanny X-Men комиксінің ұзақ жылдар бойы авторы болған Крис Клермонт DC үшін Sovereign Seven-ді, сондай-ақ Uncanny X-Men арқылы танымал болған Джо Мадурейра WildStorm Productions үшін Battle Chasers-ті, ал Курт Бусиек, Алекс Росс және Брент Андерсон Image үшін Astro City-ді жасады.
Milestone Comics және этникалық әртүрлілік
1993 жылы афроамерикалық жазушылар мен суретшілердің коалициясы Milestone Comics компаниясын құрды, себебі олар американдық супергерой комикстерінде аз ұлт өкілдерінің кейіпкерлері жеткіліксіз деп есептеді. Компанияның ең танымал сериялары: Milestone-дың негізгі кейіпкері болған афроамерикалық жасөспірім туралы Static; афрофутуризмнің мысалы – Hardware; афроамерикалықтың сыртқы түрін алған ғарыздық жаратылыс туралы Icon; және суперқабілеттері бар көпұлттық топтың өмірінен алынған Blood Syndicate. Осы туындылардың барлығын Дуэйн МакДаффи бірлесіп жасаған. 1997 жылы Milestone Universe DC Universe-пен бірікті.
Спекуляторлық нарықтың өсуі мен құлдырауы
1980 жылдардың соңына қарай маңызды комикс кітаптары, мысалы, классикалық кейіпкердің тұңғыш рет пайда болуы немесе ұзаққа созылған серияның бірінші саны мыңдаған долларға сатылды. Басты газеттер комикс кітаптарының қаржылық жағынан тиімді инвестиция екенін жариялады, осыдан кейін коллекционерлер болашақта құнды болады деп ойлаған комикстерді көптеп сатып ала бастады. Баспагерлер коллекционерлік заттарды, мысалы, алмасу карточкаларын және ерекше немесе басқаша мұқабасы бар белгілі бір нөмірлердің «шешімді басылымдарын» шығару арқылы жауап берді. Marvel Comics-тің X Force, X Men 2-том, және Spider-Man сериялары осы үрдістің алғашқы және ең танымал мысалдарының бірі болды. Тағы бір жаңа үрдіс – фольгамен басылған мұқабалар. Фольгамен басылған мұқабасы бар алғашқы Marvel комикс кітабы – Silver Surfer-дің 3-томы, 50-ші саны (1991 жылғы маусым). Ghost Rider-дің 3-томы, 15-ші санының қараңғыда жарқыраған мұқабасы да пайда болды. Бұл нарықтың өркендеуіне алып келді, нәтижесінде бөлшек сауда дүкендері мен баспагерлер үлкен пайда тапты, ал көптеген компаниялар, үлкендері де, кішілері де, өздерінің ассортиментін кеңейтті. Image Comics осыған ерекше мәшһүр болды, оның көптеген сериялары балама мұқабалармен дебют жасады, рельефті және фольгалық мұқабаларды кеңінен қолданды, сондай-ақ басқа да «жинақтауға арналған» ерекшеліктері болды. Бұл үрдіс кітаптардың өзімен ғана шектелмей, ойыншықтар, әсіресе «құйма» әрекеттік фигуралар (бір желідегі басқаларына қарағанда аз тіражбен шығарылған фигуралар), алмасу карточкалары және басқа да тауарлар да құнының артатыны күтілді. McFarlane Toys осы жағынан ерекше көзге түсті, өйткені ол өте сапалы ойыншықтарының көптеген нұсқаларын жасады, олардың көпшілігі Spawn сериясының басты кейіпкерлері немесе эпизодтық қонақ жұлдыздары болды. Бірақ жаңа сериялардың көптігіне қарамастан, олардың азда ғана бөлігі тұрақты көркемдік сапаға ие болды, ал құнды болады деп болжанған заттар көбінесе үлкен тираждардың арқасында кең таралғандықтан, солай болмады. 1993 жылдың жазында спекулянттар нарығы Turok #1 комиксінің (мұқабасы жақсартылмаған күйде сатылды) нашар сатылуынан кейін құлдырады, ал Adventures of Superman #500 комиксіндегі Суперменнің қайтып оралуы Superman #75 комиксіндегі оның өлімінен де аз сатылды, бұл спекулянттар мен саудагерлер күтпеген нәрсе болды. Компаниялар қысқаруды күте бастады, ал Marvel UK сату директоры Лу Маркс 29 қыркүйекте саудагерлердің «барлық комикстерді көрсетуге орын жетпейді» дегенін мәлімдеді. Комикс нарығының құлдырауы индустрияны қиратты: сату күрт төмендеді, жүздеген бөлшек сауда дүкендері жабылды, ал көптеген баспагерлер штаттарын қысқартуға мәжбүр болды. Marvel құлдырау кезінде Heroes World Distribution компаниясын сатып алып, оны өзінің эксклюзивті дистрибьюторы ретінде пайдалануға тырысты, бұл Marvel және индустрияның басқа ірі баспагерлері үшін де дистрибьюторлық проблемаларға әкелді, олар басқа компаниялармен эксклюзивті дистрибьюторлық келісімдер жасады, нәтижесінде Diamond Comic Distributors Inc. Солтүстік Америкадағы жалғыз маңызды дистрибьюторға айналды. 1996 жылы Marvel Comics, индустриядағы ең ірі компания және үш жыл бұрын өте табысты болған, банкроттық жариялады. Құлдырау ірі франшизалардың және бір-бірімен байланысты «отбасылар» сияқты атаулардың да құлдырауына әкелді, бұл тауарлардың көптеген түрлеріне алып келді. Үлкен франшизалық атаулар әлі де көптеген тұрақты атаулар мен оларға қосылған тауарларға ие болса да, құлдыраудан кейін олардың барлығы айтарлықтай қысқартылды.
Кәсіпкерлік кітап форматының өсуі
1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында жеке комикстік журналдардың сатылымы төмендесе де, саудаға арналған қағаз кітаптардың сатылымы өсті, олар бірнеше нөмірді бірге тіркеп, омырғысымен байланыстырылып, кітап дүкендерінде де, комикстер дүкендерінде де сатылады. Комикстер баспашылары осы оқиғалардың түпкілікті журналдарда жарық көргеннен кейін дереу жинақталған оқиғаларды сауда қағазы түрінде шығара бастады, себебі жаңа оқырман сауда қағазын сатып алып, қазірге дейінгі барлық серияның оқиғаларымен таныса алады. Дэвид С. Серчайдың «Балалар мен жасөспірімдерге арналған графикалық романдар туралы кітапханашының нұсқаулығы» кітабында былай делінген: «Алғашқыда ең танымал оқиғалар жинақталды, бірақ қазір көбірек комикс оқиғалары саудаға шығарылуда, кейде «жаңа» саны сатылғаннан кейін екі айдан да аз уақыт өткенде. Ал [ ] соңғы материал ғана емес, көптеген ескі материалдар да саудаға жинақталуда». Сауда қағаз кітаптарына көбінесе томдық нөмірлер беріледі, бұл оларды біршама сериялы етеді. Осыған байланысты көптеген жазушылар енді өздерінің сюжеттерін сауда қағазы басылымын ескере отырып жасайды, төрттен он екі нөмірге дейінгі оқиғаларды жазады, оларды «графикалық роман» ретінде оқу оңай. Сонымен қатар, баспа форматы әдебиет ретінде осындай беделге ие болды, ол кітап дүкендерінің де, қоғамдық кітапханалардың жинақтарының да маңызды бөлігіне айналды. Сауда қағаз кітаптары мен графикалық романдар кітапханалық жинақтарды таратудың ең қолайлы форматы болып табылады, өйткені бұл жинақтар оқылу үшін жасалған, оларды коллекционерлік заттар немесе инвестиция ретінде сақтау қажет емес. Жеке комикстерді каталогтауға және таратуға тырысу қиындықтар туғызуы мүмкін, ал сауда қағазы форматының беріктігі қоғамдық және мектеп кітапханаларында ұзақ өмір сүру және жинақтарды дамыту үшін маңызды фактор болып табылады. Сауда қағаз кітаптары «адамдардың терминологияны шатастыруына да себепкер болады, өйткені «көптеген кітапханашылар графикалық романдар деп атаған кітаптардың 95% -ын ТРВ құрайды». Алайда, кейбір сериялар «тек тікелей саудада және жергілікті комикстер дүкендерінде ғана емес, сонымен қатар әлемдегі кітап дүкендерінде» және «Scholastic [кітап] жәрмеңкелерінде және басқа да осындай іс-шараларда» сатылымның артуына байланысты танымал болып келеді. Сауда қағаз кітаптарының танымалдығы ескі материалдардың қайта басылуына да әкелді. Essential Marvel сауда қағаз кітаптарының желісі Spider-Man және Fantastic Four сияқты кейіпкерлерді қайта басып шығарды және осы күміс дәуір оқиғаларын жанкүйерлердің жаңа буынына таныстыра алды. Бұл басылымдар көлемі жөнінен телефон кітабына ұқсайды, өте қалың және қара-ақ түсті (құныны төмендету үшін). DC Comics Showcase Presents деп аталатын жаңа желісін ұсынды. Алғашқы төртеуіне Супермен, Жасыл фонарь, Джона Хекс және Метаморфо Элементар адам кірді. Басқа кейіпкерлердің ішінде Green Arrow, Супермен отбасы, Teen Titans және Elongated Man бар. 2018 жылы Screen Rant «баспашылар мен бөлшек саудагерлер әдетте белгілі бір атаудың жақсы сатылып жатыр ма, жоқ па, соны анықтағанда сауда қағаздарының сатылымын ескермейді. Онжылдықтар бойы жеке нөмірлер басым болды, тіпті олардың сатылым көрсеткіштері көмектеспейді. [ ] Сауда қағаздары не сатылады, соның маңызды көрсеткіші болып келеді, 2016 жылы сауда сатылымы 2015 жылмен салыстырғанда 12% -ға өсті, бұл жеке нөмірлер сатылымы төмендеген кез. Тіпті 2017 жылы, сауда және жеке нөмірлер сатылымы 2016 жылмен салыстырғанда төмендесе де, сауда 9,38% -ға, ал жеке нөмірлер 10,4% -ға төмендеді». «Графикалық романдардың комикстердің ең қолайлы форматы ретінде үлкен серпілісі 2019 жылы да жалғасты, Солтүстік Америкада кітап арнасы комикстер дүкені арнасынан алғаш рет жоғары сатылым көрсетті» және «графикалық романдардың сатылымы кітап саудасында комикстер дүкендеріне қарағанда жылдам өсті».
Комикстердің негізгі табысы
Көптеген комикс суретшілері мен жазушылары 1940 жылдары оқырмандарына жақсы танылғанмен, 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардағы кейбір комикс жасаушылар жалпы халыққа әйгілі болды. Олардың қатарында Тод Макфарлейн, Нил Гейман, Алан Мур және Фрэнк Миллер болды. Кейбіреулері, мысалы, Гейман, сыншылар тарапынан мақтауға және коммерциялық сәттілікке жеткен романдар жазды. Миллер сияқты басқалары Голливуд сценарийшілері мен режиссерлеріне айналды. Керісінше, кино және теледидар режиссерлері мен продюсерлері комикстерге қатысты. «Babylon 5» телехикаясының авторы J. Michael Straczynski, Marvel Comics-тің «The Amazing Spider-Man» комиксін жазуға шақырылды, ал кейін «Fantastic Four» фильмінің режиссері Реджинальд Хадлин Marvel-дің «Black Panther» комиксінің авторы болды. «Buffy the Vampire Slayer» телехикаясының авторы Joss Whedon, Marvel-дің «Astonishing X-Men» және «Runaways» сериалдарын, сондай-ақ тағы басқа да көптеген серияларды жазды. 1970 және 1980 жылдары «Супермен» фильмдерін түсірген Ричард Доннер 2006 жылы «Action Comics» журналында «Супермен» туралы комикстің сценарийін жазуға кірісті, ол комикс жазушысы (және Доннердің бұрынғы өндірістік көмекшісі) Джефф Джонспен бірлесіп жазды. «Бэтмен: Анимациялық серия» және «Супермен: Анимациялық серия» фильмдерінің продюсері және жазушысы Пол Дини 1994 жылы DC үшін арнайы жобалар бойынша жазуды бастады және 2006 жылы «Детектив Комикс» комиксінің жазушысы ретінде басшылық етті. Комикс жазушысы Питер Дэвидтің романист ретіндегі мансабы комикс өнеріндегі мансабымен бірге дамыды. «Sandman» комиксінің авторы Нил Гейман фантастикалық жазушы ретінде де сәттілікке жетті және «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізімінде бірінші орынды иеленді. Майкл Чабон, «Кавальер мен Клейдің таңғажайып оқиғалары» романымен Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, бұл роман комикстердің алтын ғасырының басталуы туралы айтады, содан кейін ол DC және Dark Horse үшін комикстер жазды. Романшы Брэд Мелтцер «Identity Crisis» даулы мини-сериалымен, сондай-ақ «Green Arrow» және «Justice League of America» комикстерінде жұмыс істеу арқылы комикс саласында табысқа жетті.
Басқа елдердің, жанрлардың, БАҚ-тың және нарықтардың ықпалы
Аниме мен мангаға деген қызығушылық АҚШ-та 1970 жылдардың ортасында, Американың батыс жағалауында пайда болды, бірақ 1980 жылдардың ортасы мен соңында түрлі аудармадағы жапон мангасы Солтүстік Америкаға тыныш енгізілді. Манганы алғаш аударған компания болмаса да, «Аймақ 88», «Камуи туралы аңыз» және «Май – психикалық қыз» атты үш туындысын ұсынған Eclipse компаниясы осы істе алғашқылардың бірі болды. Бұл үш атау әдетте ағылшыз тіліне аударылған манганың алғашқы толқынымен байланыстырылады. 1980-ші жылдардағы Жапонияның «Bubble Economy» сияқты әлеуметтік үрдістер мен корпоративтік бизнес зерттеулеріндегі жапондық қарым-қатынастар мен бизнеске назар аудару, аниме мен манганы қоса алғанда, жапон мәдениетіне деген қызығушылық пен білімді жанкүйерлер арқылы 1990 жылдардың ортасына қарай АҚШ-қа баяу, бірақ тұрақты түрде таратуға ықпал етті. 1996 жылдан кейін Marvel және DC банкротқа ұшырап, американдық комикстердің беделі төмендегеннен кейін, және онжылдықтың баламалы медиа бумының өркендеуімен мангаға деген қызығушылық 2000-ші жылдары күрт өсті. Манганың ескі және жаңа жанкүйерлері арасындағы пікір білдірулерде, американдық нарықтағы супергерой оқиғаларына шектелген манганың әртүрлі туындылары мен жоғары сапасы, Комикс кодексі сияқты цензура мен қатаң стандарттарға бағынбауы, сондай-ақ жылдар бұрын басым болған консервативті, көбінесе ақ американдық әсерге ұшырамауы жиі айтылды. 1990 жылдары мангаға деген сұранысты қанағаттандыру үшін Dark Horse Comics, Kodansha USA және Viz Media сияқты баспалар құрылды. 2000 жылдары Shonen Jump Солтүстік Америкадағы филиалын 2001 жылы ашты. Манга аудармалары бұрын американдық комикстік журнал форматында ұсынылса, мангаға тән дәстүрлі кітаптар кеңінен таралды. Сұранысқа байланысты және олардың мәдени шығу тегін құрметтеу үшін кітаптар бастапқыда оңнан солға қарай оқуға арналған түрінде ұсынылады. Ағылшын тіліндегі манга немесе OEL (Original English-language manga) 2000-ші жылдардың басында аниме мен манга бумынан бұрын танымал болды. OEL – жапондық емес авторлар жазған, әңгімелеу және көркемдік жағынан манга стилін тікелей бейімдеген және өздерінің туындыларын манга деп ашық мойындаған түпнұсқа материалдар. 1980 жылдары Comico және Eternity Comics-тің Robotech анимациялық сериясын бейімдеуімен қатар, Бен Дуннның «Ниндзя орта мектебі» және Барри Блэрдің «Самурай» сияқты манга стиліндегі комикстерді шығарған басқа да компаниялар болды. Tokyopop – ағылшын тіліндегі манганы (Original English-language manga) өндіруге және сатуға ағылшын тіліндегі емес суретшілермен келісімшарт жасасқан алғашқы компания. Бұрынғы манга стиліндегі комикстер көбінесе манга немесе аниме элементтерін манга деп есептелмейтін туындылар үшін таңдамалы түрде қарызға алған болса да, олардың шабыттары мен көркемдік әдістері оларды осы терминге жатқызады. 2019 жылдың қазан айында сарапшы Милтон Грипп Нью-Йорктегі ICv2 конференциясында соңғы онжылдықтарда нарықта супергерой жанрындағы дәстүрлі американдық айлық комикстер емес, графикалық романдар мен басқа жанрлардың саудалық кітаптарының басым екенін көрсетті, әсіресе жас оқырмандарға арналған, мысалы, Дев Пилкидің «Ит адам» және Райна Тельгемайердің «Құрттары», сондай-ақ жапон мангасы мен мангадан шабыт алған кітаптар. Бұл кітаптар кітап дүкендерінде жақсы сатылады, сонымен қатар бұл өзгеріс комикс дүкендерінде де көрініс тапты. Bookscan деректеріне сәйкес, кітап дүкендеріндегі балаға арналған комикстер мен графикалық романдардың үлесі 41% құрайды, ал манга – 28%, супергерой жанрындағы кітаптар 10% -дан аспайды, бұл көрсеткіш жылдық салыстыруда 9,6% төмендеді.