Кіріспе

Ұшақтың тұрақтандырғыштарды қамтитын құйрық бөлігі – емпенжа (,/ɑː//m//p//ᵻ/'/n//ɑː//ʒ/ немесе '/ɛ//m//p//ᵻ//n//ɪ//dʒ/), сондай-ақ құйрық немесе құйрық құрамасы деп аталады. Бұл ұшақтың арт жағында орналасқан және жебедегі қауырсын сияқты, ұшу кезінде тұрақтылықты қамтамасыз ететін құрылым. Бұл термин француз тіліндегі "empenner" етістігінен шыққан, ол "жебені қауырсынмен жабдықтау" дегенді білдіреді. Көптеген ұшақтарда емпенжа тік және көлденең тұрақтандыру беттерін қамтиды, олар ауытқу және көтерілу динамикасын тұрақтандырады.

Ұшақтың кабиналық дауыс жазғышы, ұшу деректерін жазу құрылғысы және авариялық локатор (ELT) көбінесе емпенжада орналасады, себебі ұшақтың артқы бөлігі көптеген ұшақ апаттарында оларды жақсы қорғайды.

V, Y және X құйрықтары

Қанат және құйрық жапырақтарына балама ретінде V және X құйрық конструкциялары ұсынылады. Бұл конструкцияларда құйрық жазықтықтары диагональ бұрышпен орналасады, әр жазықтықтан биіктік пен бағытты басқаруға үлес қосылады. Басқару жазықтықтары, кейде «руль-лифттер» деп аталады, бағытты басқару үшін (рульдің орнына) дифференциалды түрде, ал биіктікті басқару үшін (лифттың орнына) бірлесіп әрекет етеді. Бұл конфигурация алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ричард Вогт және Джордж Хаг Blohm & Voss компаниясында жасаған. Skoda Kauba SL6 1944 жылы ұсынылған басқару жүйесін сынап көрді, содан кейін бірнеше жоба ұсынылғаннан кейін соғыс аяқталуға аз қалғанда Blohm & Voss P 215 үшін тапсырыс алынды. Сыртқы құйрық 2003 жылы Scaled Composites SpaceShipOne және 2010 жылы SpaceShipTwo ұшақтарында қайта пайда болды.

Құйрығы жоқ ұшақтар

Ұшақтың құйрығы жоқ (көбінесе құйрықсыз) ұшақтың барлық көлденең басқару беттері оның негізгі қанатында орналасқан. Онда көлденең тұрақтандырғыш жоқ – яғни, құйрық немесе канард алдыңғы қанат (сондай-ақ, екінші қанат тандемдік орналасқан да жоқ). "Құйрықсыз" типте әдетте тік тұрақтандырғыш қанат (тік тұрақтандырғыш) және басқару беті (бағыттайтын қанат) болады. Дегенмен, NASA жаңа X-36 зерттеу ұшағы үшін канард алдыңғы қанаты бар, бірақ тік қанаты жоқ деген "құйрықсыз" сипаттамасын қабылдады. Ең табысты құйрықсыз конфигурация – құйрықсыз дельта, әсіресе соғыс ұшақтары үшін.