Кіріспе
Орталық Украинадағы тарихи аймақ – Запоріжжя немесе Запорожжя (Запоріжжя) – Днепр өзенінің тасылдарының (пороги) төменгі жағында, Украинаның шығыс-орталық бөлігінде орналасқан тарихи аймақ. Атының мағынасы – "тасылдардың ар жағындағы (аумақ)". 16-18 ғасырларда Запоріжжя аймағы жартылай тәуелсіз, квази-республикалық қазақтардың аумағы ретінде қызмет етті, оның орталығы – Запорожская Сіш. Кейде бұл аймақ Запорожская Сіш деп те аталады. Запоріжжя қазіргі Днепропетровск облысына, Запоріжжя және Кіровоград облыстарының басым бөлігіне, сондай-ақ Украинаның Херсон және Донецк облыстарының бір бөлігіне сәйкес келеді.
the historical region
Zaporizhzhia or Zaporozhzhia (Запоріжжя) is a historical region in central east Ukraine below the Dnieper River rapids (пороги), hence the name, literally "(territory) beyond the rapids". From the 16th to the 18th centuries the Zaporizhzhia region functioned as semi independent quasi republican Cossack territory centred on the Zaporizhian Sich. Sometimes the region is referred to as Zaporizhian Sich as well. Zaporizhzhia corresponds to modern Dnipropetrovsk Oblast, major parts of Zaporizhzhia and Kirovohrad Oblasts, as well as parts of Kherson and Donetsk Oblasts of Ukraine.
Аттар
Аймақ ресми түрде Төменгі Запорожье казак әскерінің еркін жерлері (Вольності Війська Запорозького Низового, Zaporoże; Dzikie Pola (Жабайы далалар немесе жабайы жазық), Запоро́жье) деп белгілі болды. Басқа атаулардың ішінде, ол Жабайы дала, Новороссия (Ресейде) және тағы да басқаша аталатын.
Шығу тегі
1667 жылғы Андрусово бітім шарты кезінде аймақ Мәскеу патшалығы мен Польша Корольдігінің бірлестік билігінде болды, ал 1686 жылы Мәңгілік бейбітшілік шартына қол қойылғаннан кейін Ресей бағыныстылығына өтті. 1750 жылдары Ресей үкіметі аймақтың солтүстік-батыс бөлігінде, Польша-Литва Республикасымен шекарада Жаңа Сербияны әскери шекара ретінде құруға рұқсат берді. Колиевщинаға дейін Ресей үкіметі Кременчукты орталық етіп, Жаңа Сербия, Словяносербия және Запорожье аймағының солтүстік бөліктерін қамтитын Новороссия облысын құрды.
Тарих
Запорожье – казак мемлекетінің, Запорожье әскерінің аумағы, оның бекіністі астанасы Запорожье Сичи болған. 15 ғасырдан 17 ғасырдың соңына дейін бұл аймақ үшін Московия, Польша Корольдігі және Осман империясы, сондай-ақ Жоғарғы Украинаның гетмандары (1648 жылдан кейін) күресті. Көптеген жылдар бойы ол техникалық тұрғыдан Польшаның бақылауында болды, бірақ бейбітшілік сирек болды және (талапкер үкіметтердің пікірінше) бұл аймақ дүрбелеңді, қауіпті, заңнан тыс адамдар мен қарақшылардың панасы ретінде қарастырылды. Алайда, украин халқының басым көпшілігі үшін ол батырлар мен еркіндікті сүйетін адамдардың уәде етілген жері болды (кейіннен Тарас Шевченконың поэзиясында осылай суреттелген). Көрші елдердің көптеген шабуылдарынан өзге, Запорожье тұрғындарына барлық жақтан келген жаңа қоныс аударушылардың көбеюімен және өзін-өзі басқару құқығына ие болған шляхта (польша дворяндары) мен тәуелсіз казактар арасындағы қақтығыстармен де күресуге тура келді. Сонымен қатар, казактар Осман империясының жақын маңдағы бай жерлеріне жиі шабуыл жасады, бұл Галицияға дейінгі украиндық жерлерге жасалған татарлардың үздіксіз құл сатуына жауап ретінде болды, бұл Османның вассалдары – татарлардың шабуылдарын қоздырды. Төменгі Запорожье армиясы Ескі Сичте (Стара Сич) орналасқан. 1709 жылы патша Петр I Ескі Сичті жоюға бұйрық берді, осының салдарынан Запорожье казактары Осман империясының қара теңізіндегі Олешкиге қашуға мәжбүр болды. 1734 жылы орыстар казактарға Жаңа Сичте (Нова Сич) орналасқан Запорожье әскерінің еркін жерлері ретінде республикасын қайта құруға рұқсат берді, бірақ көптеген шетелдік қоныс аударушыларды әкелді және 1775 жылы Сичті толығымен жойып, осы аумақты Жаңа Ресейге қосты. 18 ғасырдың 1770-жылдарының соңы мен 1780-жылдарының басында, Запорожье аймағының халқында Запорожье Сичінің таратылуынан (1775) кейін украиндықтар басымдық құрды. 1779 жылы олар осы аймақтың жалпы халқының 64,36% құрады. Екінші орында гректер (13,76%), армяндар (10,61%) және орыстар (8,09%) тұрды.
Экономика
Кейбір тарихшылардың пікірінше, орташа шаруа үйі 10 жылдан аспайтын. Мысалы, 1605-1633 жылдары Қызыл Русь жерлерінде Османдық түріктер 100 000 адамды тұтқынға алып, 24 000 адамның қаза болуына себеп болды; 17 ғасырдың бірінші жартысында Запорожье аймағын бақылаған Польша-Литва одағы Осман шабуылдары салдарынан шамамен 300 000 адамды жоғалтты.
Мұра
1921 жылы осы аймақтың құрметіне бұрын Александровск деп аталған қала Запорожье деп аталды.