Кіріспе

Халықаралық зерттеу ұйымы

Халықаралық жартылай құрғақ тропиктер егістік ғылыми-зерттеу институты (ICRISAT) – ауылдық жерлерді дамыту мақсатында ауыл шаруашылығы саласында ғылыми зерттеулер жүргізетін халықаралық ұйым. Штаб-пәтері Үндістанның Телангана штатындағы Хайдарабад қаласының Патанчеру ауданында орналасқан. Институттың бірнеше аймақтық орталығы (Бамако (Мали), Найроби (Кения)) және зерттеу станциялары (Ниамей (Нигер), Кано (Нигерия), Лилонгве (Малави), Аддис-Абеба (Эфиопия), Булавайо (Зимбабве)) бар. Ол 1972 жылы Форд және Рокфеллер қорының ұйымдастыруымен өткен консорциумда құрылды. Оның жарғысына БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) және БҰҰ Даму бағдарламасы (UNDP) қол қойды. Құрылғаннан бері Үндістан үкіметі ICRISAT-қа БҰҰ ұйымы мәртебесін берді, бұл институтқа Үндістан аумағында жұмыс істеуге арнайы иммунитеттер мен салық жеңілдіктерін алуға мүмкіндік берді. ICRISAT-ты халықаралық басқару кеңесінің жалпы басшылығымен толық уақытты бас директор басқарады. Қазіргі бас директор – 2020 жылдың сәуір айында тағайындалған Жаклин д’Арос Хьюз. Ал қазіргі басқарма төрағасы – Пабху Пингали.

Жартылай құрғақ тропиктер

Жарым құрғақ тропиктік (SAT) аймақ өте өзгермелі, аз немесе орташа жауын-шашынмен және нашар топырақпен сипатталады, сонымен қатар суарманың болмауымен де ерекшеленеді. Әдетте, SAT аймағындағы жылдық жауын-шашынның тарихи орташа көрсеткіші төмен болады. Ауыл шаруашылығы саясаты тұрғысынан, бұл аймақ артықшылықты емес аймақ (LFA) деп есептеледі.

Ғылыми-зерттеу стратегиясы

Африка мен Азияның құрғақ жерлеріндегі ауыл шаруашылығының шектеулерін жоюда 50 жылға жуық тәжірибесі бар ICRISAT өзінің миссиясы мен мандатына сәйкес құрғақ жерлерге нақты нәтиже беруге бағытталған негізгі күшті жақтарын дамытты. ICRISAT Азия мен Африкадағы әртүрлі серіктестіктер арқылы жұмыс істеп, құрғақ жерлердегі ауыл шаруашылығын дамыту зерттеулерінде ерекше рөл атқарады. ICRISAT-тың ерекше салыстырмалы артықшылығы – ғылыми зерттеулер жүргізу және оларды қолданбалы зерттеулерге аудару болып табылады. Бұл, қоршаған ортаға, саясатқа, маркетингке және әлеуметтік-экономикалық жағдайларға тиісті көңіл бөле отырып, ғылыми жаңалықтарды кеңейту арқылы шаруалардың өміріне өзгеріс әкеледі. ICRISAT-тың мандатына сәйкес дәнді бұршақтар мен құрғақ жерлердегі дәнді дақылдар өсірілетін құрғақ жерлердегі күрделі шаруашылық жүйелерінде кедейлік, климаттың өзгеруі, тамақтану және табиғи ресурстардың тұрақтылығы сынды мәселелерді шешу үшін кешенді шешімдер қажет. ICRISAT 2013 жылы «Ақылды тағам» бастамасын құрды, мақсаты – тағамның сіз үшін, планета үшін және шаруа үшін жақсы болатын әлемін жасау. Басты мақсат – Африка мен Азиядағы негізгі тағамдарды әртараптандыру, алғашқы назар бұршақ пен соргоға аударылады.

Міндетті дақылдар

ICRISAT дәстүрлі және биотехнология негізінде алынған әдістерді пайдалана отырып, бұршақ, қауын, жеміс, қарақұмық, сұры, бие қамыс, тефф және ұсақ қарақұмықтарды жақсарту бойынша зерттеулер жүргізеді. ICRISAT-тың тақырып, өсімдік, орналасқан жері және ресурстары бойынша ғылыми ақпаратын Exploreit-тен табуға болады.

Ғылыми тақырыптар мен гендер банкі

ICRISAT зерттеулерін үш ғаламдық зерттеу бағдарламасы (ГРП) аясында жүргізеді: Егін түрлерін жақсартуды үдету, төзімді шаруашылық және азық-түлік жүйелерін құру, жүйелік өзгерістерге қолдау көрсету. Бұл үш ГРП 18 зерттеу кластері арқылы іске асырылады. ICRISAT гендік банкі сорго, жусан, саусақ, бұршақ, көгершін және жер жаңғағы – алты бағытталған дақылдың, сондай-ақ бес ұсақ дәнды дақылдың – түлкіқұйрық, кіші дәнды, кодо, просо және қара бидайдың тұқымдық плазмасын сақтау орыны болып табылады. Жиынға 144 елден жиналған 128 446-дан астам тұқымдық плазма түйіндері кіреді. ICRISAT гендік банкінде сақталған бірнеше жергілікті сорттар Африка мен Азиядағы табиғи орталарынан жойылып кеткен.

Өсімдіктерді жақсарту жөніндегі жеделдетілген зерттеулер

ICRISAT-тың өсімдіктерді жақсарту жөніндегі зерттеулерінің басым бөлігі зиянкестер мен ауруларға төзімді, тамақтану сапасын жақсартқан, нарықта сұранысқа ие қасиеттері мен генетикалық жетістіктері бар, климатқа төзімді жақсартылған егіс түрлерін жеткізуге бағытталған. Аграрлық аумақтардың үш түрі (суармалы, жоғары өнімді жаңбырға тәуелді және төмен өнімді жаңбырға тәуелді) бойынша уақыт қатары деректеріне жасалған эконометриялық талдау нәтижесінде, ICRISAT-қа жатпайтын сарапшылар төмен өнімді жаңбырға тәуелді аймақтардағы егіс жақсарту зерттеулері үшін жоғары өнімді жаңбырға тәуелді немесе суармалы аймақтарға қарағанда тиімдірек шекті қайтаруды (қазіргі заманғы сорттарға отырғызылған әрбір қосымша гектар үшін ауыл шаруашылығы өнімінің үнді рупиясымен өлшенген) анықтады. Сонымен қатар, төмен өнімді жаңбырға тәуелді аймақтардағы егіс зерттеулеріне қосымша инвестициялар, басқа екі типтегі аймақтарға қарағанда, көбірек адамдарды кедейліктен шығаруға мүмкіндік береді. ICRISAT-тың жақсартылған бұршақ сорттары Үндістанның Гуджарат штатындағы кедей тайпалық аймақта кеңінен қабылданып, өнімділікке, бірлік өндіріс шығындарына және гектар/акр бойынша таза табысқа жағымды әсер етті. ICRISAT-тың жақсартылған жер жаңғағы сорттарының жиынтығы, жақсартылған агрономиялық тәжірибелермен бірге қолданылғанда, Орталық Үндістанның жартылай құрғақ тропиктік аймақтарында оң нәтижелер берді. ICRISAT-тағы егіс жақсарту зерттеулеріне байланысты екі маңызды ғылыми жетістік перлі қарақұмық пен көгершін бұршағына қатысты. ICRISAT ғалымдары мемлекеттік секторда өсірілген, маркерлік көмекпен өсірілген гибридті перлі қарақұмықтың алғашқы HHB 67 сортын шығарды. Бұл сорт 2006 жылы Үндістанда шығарылды және оның агрономиялық көрсеткіштері жоғары және қатты құрғақшылыққа төзімділігі жақсарған деп бағаланады. ICRISAT зерттеушілерінің гибридті көгершін бұршағын шығаруы туралы алғашқы хабарлама 2008 жылы жарияланды.

Ақпараттық өнімдер мен қызметтер

ICRISAT 2009 жылы ғылыми жарияланымдарына ашық қолжетімділік саясатын ресми түрде қабылдады. Ауыл шаруашылығы зерттеу ұйымдарының ішінде осындай қадам жасағандардың саны аз. 2010 жылдың маусым айына дейін ұйымның веб-сайтында шамамен 3000 жарияланым қолжетімді болды.