Кіріспе

Балық түрлері

Ортақ снук (Centropomus undecimalis) – персиформылар отрядының Centropomidae тұқымдасына жататын теңіз балықтарының бір түрі. Ортақ снук сондай-ақ сержант балығы немесе робало деп те аталады. Бұл балық бастапқыда Sciaena туысына жатқызылған, ал Sciaena undecimradiatus және Centropomus undecimradiatus – бұл түрдің ескірген синонимдері. Ең ірі снуктардың бірі болып табылатын C. undecimalis ең көп толық ұзындығына дейін өседі. Орташа ұзындығы – 5 метр. IGFA бойынша әлемдік рекорд 5 метрлік балық, Коста-Риканың Паризмина Ранчінде Рафаэль Монтальво шабып алған.

Репродукциялық экология

Қарақош – протондрлық гермафродит балық түрі. Оның шаруашылық кезеңі сәуірден қазанға дейін созылады. Жұмыртқалаудың ең жоғары қарқыны шілде және тамыз айларында байқалады. Жұмыртқалау әдетте жағалауға жақын, тұздылығы жоғары суларда жүзеге асады. Шаруашылық кезеңінен кейін жас балықтар жақын жердегі тұзды-әуе суларына (эстуарларға) көшіп өтеді. Эстуарларда жас қарақоштар көбінесе жағалаудағы ылғалды тоғандар, аралдар тобы және арналар сияқты жерлерде кездеседі. Бұл балық еврихалинді түр болғанымен, қарақош өмірінің бастапқы кезеңдерінде тұздылығы төмен суларды ұнатады. Осморегуляция арқылы жоғары және төмен тұздылық жағдайларына бейімделіп, тіршілік етуге қабілетті болғандықтан, қарақош мекендеу ортасының жоғары пластикалық қасиеттерін көрсетеді. Қарақош – мүмкіндікті пайдаланатын жыртқыш, оның тамақтану әдеттері дене мөлшері мен жемнің мөлшері арасындағы тікелей байланысты көрсетеді, яғни қарақош өскен сайын ірірек жеммен қоректенеді. Кейде қарақоштар өздерінің балаларын жейді (каннибализм). Бұл көбінесе қыс айларында, ересек және жас балықтар эстуарлық ортада бір-біріне жақын орналасқан кезде болады. Қоршаған ортаның өзгеруі қарақош популяциясына теріс әсер етеді. Мысалы, суық ауаның салдары. Қарақош суық температураға өте сезімтал, оның әсері судың температурасы 14,2 °C (58 °F) болғанда толыққанды тамақтанудың тоқтауынан бастап, 12,7 °C (55 °F) болғанда тепе-теңдікті жоғалтуға дейін, ал 12,5 °C (54 °F) температурада өлімге дейін жетеді. 2010 жылдың қаңтар айындағы суық ауа райы Флориданың оңтүстік-батысындағы қарақош популяциясының санының 41,88%-ға және тірі қалу көрсеткішінің 96-97%-ға төмендеуіне әкелді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

C. undecimalis Атлант мұхитының батысындағы тропикалық суларда, Солтүстік Каролина жағалауынан Бразилияға дейін, Мексика шығанағы мен Кариб теңізін қоса алғанда, кеңінен таралған. Снук алғашқыда Орталық Америкада пайда болған, ал Жердің климатындағы өзгерістер оны Флоридаға жеткізген. Мұз дәуірінен кейін болған үлкен жылыну кезінде снук Мексика жағалауы бойымен солтүстікке қарай жылжыды. Олар Флориданың батыс және шығыс жағалауларымен, Мексика шығанағының шекарасы бойынша қозғалды. Ірі снуктар Орталық Америкада кездеседі, олар ауа райы мен су сапасының әсерінен сәл өзгеше көрінсе де, бірақ олардың түрі бір. Орталық Американың көп бөлігінде снуктардың мөлшері мен санына шектеулер қойылмаған, сондықтан көптеген жергілікті тұрғындар осы ірі снуктарды ұзақ уақыттан бері ұстап, өлтіріп жүр. Бұл балықтар жағалаудың беткі суларында (тереңдігі дейін), сағаларда және лагуналарда кездеседі, және көбінесе тұщы суға кіреді. Олар ет жейтін, негізгі тамақтары – кішкентай балықтар, креветкалар сияқты қыбыршақтар және кейде қабылдақтар. Олардың суыққа төзімділігі шектеулі болғандықтан, снуктардың қоңыржай климатта өмір сүруі физиологиялық тұрғыдан қиын. Флоридада олардың географиялық ареалының солтүстік шегі тарихи түрде Мексика шығанағының жағалауындағы Тарпон Спрингс және шығыс жағалаудағы Кейп Канаверал болды. Соңғы 15 жылда снуктар өз ареалдарын солтүстікке қарай Суанни өзенінің сағасына дейін (~29°N) кеңейтті, онда олардың саны экспоненциалды түрде өсті. Климаттың өзгеруінен туындаған қыстың жылы болуы осының ықтимал себебі деп саналады. Снуктардың таралуына байланысты тамақ тізбегіне әсер етуі мүмкін, әсіресе, теңіз шабақтарына (Cynoscion түрлері). Снуктар спорттық балық ретінде жоғары бағаланады, олардың күшті қарсыласу қабілеттерімен танымал. IGFA бойынша барлық құралдармен ұсталған жалпы снук әлемдік рекорды Коста-Рикадағы Паризмана ранчосының жанында Гилберт Понци ұстаған балыққа тиесілі. Бұрынғы әлемдік рекордтар Флорида штатындағы Форт-Майерс және Панамадағы Гатун шлюзі каналы аймағында ұсталған. Балық аулаушылар снуктарды ұстау үшін әртүрлі жалбаулар қолданады. Көбінесе қолданылатын жалбауларға джеркбейттер, бактейл-джигтер, су бетіндегі жалбаулар, қасықтар және тірі жемдер жатады.

Флорида шығанағының жағалауындағы қорғаныс

2012 жылдың маусым айында Флорида Балық және жабайы табиғатты қорғау комиссиясының (FWC) отырысында комиссия мүшелері Мексика шығанағындағы суларда снук балығын демалыс мақсатында аулауды 2013 жылдың 31 тамызына дейін жабу туралы шешім қабылдады. Бұл шара 2010 жылы болған суықтан қырылу салдарынан төмендеген популяцияны қосымша қорғауға бағытталған. 2010 жылдың қаңтар айында суықтан қырылудың салдарынан снук балығының саны азайғаннан кейін, Мексика шығанағы және Атлант мұхитында снук балығын аулау тоқтатылды. 2013 жылдың 31 тамызына дейін Мексика шығанағындағы барлық снук балықтарын "ұстап-босату" принципі бойынша аулауға рұқсат етілді. Осы мерзімнен кейін FWC келесі маусымда снук балығын аулауды қайта ашу немесе жабу туралы шешім қабылдауға құқылы болды. Аталған ережелерге сәйкес, снук балығын коммерциялық мақсатта аулауға және сатуға тыйым салынды. 2013 жылғы маусым айында өткен FWC отырысында комиссия мүшелері сол жылдың 1 қыркүйегінен бастап Мексика шығанағында снук балығын демалыс мақсатында аулауды қайта ашуға дауыс берді. Снук балығының келесі популяциялық бағалауы 2015 жылға жоспарланған еді, бірақ 2016 жылдың маусым айына дейін жүргізілмеді, нәтижесінде балық қорғалатын статусқа ие болды.