Кіріспе

1829 жылы Джон Август Стоунның "Метамора" немесе "Вампаногтардың соңғысы" – Джон Август Стоунның 1829 жылы жазылған пьесасы. Ол алғаш рет 1829 жылдың 15 желтоқсанында Нью-Йорк қаласындағы Парк театрында Эдвин Форресттің бас рөлде ойнауымен қойылды.

Тарих

1828 жылғы 28 қарашада америкалық актер Эдвин Форрест «бұл елдің түпкілікті халқы болған басты кейіпкері бар, бес актілі трагедия» сияқты талаптарға сай келетін түпнұсқа пьеса үшін 500 доллар сыйлық беретін байқауды «Нью-Йорк Критик» газетінде жариялады. Форрест өзінің актерлік шеберлігіне сай пьеса қоюды көздеп, осы байқауды мансабын дамыту мүмкіндігі ретінде пайдаланды. Драматург және актер Джон Август Стоун «Метамора, немесе Уампаногтардың соңғысы» пьесасымен бәсекелес ақындардан оқ бойын озып, сыйлықты жеңіп алды. 1829 жылғы 15 желтоқсанда сахнаға қойылған бұл пьеса бірден үлкен сәттілікке ие болды. Байқаудың кеңінен жариялануы, Форресттің атының шығуы және пьесаның өзекті тақырыбының нәтижесінде қойылымдар елдің өсіп келе жатқан аймақтарындағы көрермендердің қызығушылығын тудырып, театрлар рекордтық табысқа ие болды, бірақ Стоун осы табыстан өте аз үлес алды. Стоун көптеген пьесалар жазғанмен, «Метамора» ең жоғары бағаланған туындысы болды. Премьерадан кейін пьеса жылдам түрде түрлі қалаларға тарап, үнемі қойылып тұрды. 19 ғасырда жетпістен астам үнді драмасы жазылды, және «Метамора» сюжеті басқа пьесаларға ұқсас болғанымен, ол ғана сәттілікке жетті.

Джон Огастус Стоун

Джон Огастус Стоун 1800 жылдың 15 желтоқсанында Массачусетс штатының Конкорд қаласында дүниеге келген. Ол 20 жасында актерлік мансабын бастады, көбінесе комедиялық рөлдерді сомдады және Нью-Йорк театрларында көпшілікке өте ұнаған актер болды. Кейін ол актрисаға үйленіп, олардың екі ұлы да актер болып өсті. Стоун пьесасы үшін құрметке ие болғанымен, «Метамора» есімімен Эдвин Форрест аталды, тіпті бірде-бір сақталған афишада Стоунның есімі жоқ. Стоун денсаулығының нашарлауына байланысты 1834 жылдың 1 маусымында, 33 жасында Спраус-стриттен секіріп, өзіне қол жұмсады. Форрест Стоунға оның достығы үшін ғана емес, сонымен қатар өмірін және мансабын өзгертетін рөл үшін шын жүректен алғыс айтты. Стоун қайтыс болғаннан кейін Форрест оның қабіріне «Метаморанның авторы Джон Огастус Стоунның естелігіне, оның досы Эдвин Форрест» деп жазылған ескерткіш орнатты.

Қысқаша мазмұны

Метамора ХVІІ ғасырдағы Жаңа Англияда пуритандардың келуімен байланысты оқиғада өрбітеді. Бұл оқиға жаңа ағылшын қоныс салушылары, әсіресе Уолтер мен Океана, және вампаногтар, атап айтқанда Метамора мен оның әйелі Немики арасындағы қақтығысты бейнелейді. Метамора – трагикалық, қайсар үнді батыры, тек қана күшпен зорлыққа ұшыраған. Алғашқыда вампаногтар мен пуритандар арасында бейбітшілік пен ынтымақтастыққа дайындық болған, бірақ пьеса дамыған сайын, Метамора тайпасына толыққанды шабуылға әкелетін қақтығыс күшейе түседі. Соңғы сахнада Стоун Уолтер мен Океананың көптен күткен тойын ұйымдастырады. Дегенмен, соңғы сәтте Метамора әйелін жаңа ағылшын қоныс салушыларының басып кіруінен қорғау үшін өлтіреді, көрермендер Метамораның, оның әйелі мен ұлының ақтардың салдарынан қаза тапқандарын көреді. Ол өлім алды демімен ағылшындарды қарғады.

Тақырыптар мен сын

Метамора үнді трагедиясы ретінде танымал болғанымен, махаббат, соғыс, қайғылы өлімдер мен өзіне-өзі қол жұмсау, сондай-ақ сөздік сөйлеулер сияқты тақырыптары осы пьесаны романтикалық мелодрама деп санауға негіз береді. Метамораның мейірімді және "асыл жабайы" болып бейнеленуі, әсіресе күшпен зорлыққа ұшырағаннан кейін, 19-ғасырдың ортасындағы көрермендерге қатты әсер етті.