Альберт Аюлы: Бранденбургтың Бірінші Маргравы

Кіріспе

Бранденбургтің 1-ші маркграфы (1157 – 1170)

Альберт Айыу (Albrecht der Bär; 1100 – 18 қараша 1170) 1157 жылдан өліміне дейін Бранденбургтің бірінші маркграфы болды және 1138 мен 1142 жылдар аралығында қысқа мерзімге Саксония герцогы болған.

Өмір

Альберт Балленштедт графы Отто мен Саксония герцогы Магнус Билунгтың қызы Эйликаның жалғыз ұлы болды. 1123 жылы ол әкесінің Саксонияның солтүстігіндегі құнды иеліктерін мұраға алды, ал анасы қайтыс болғаннан кейін, 1142 жылы, Биллунг әулетінің жерлерінің жартысына ие болды. Альберт өзінің туысы, Саксония герцогы Лотар I-нің адал вассалы болды, одан шамамен 1123 жылы шығысқа қарай Лузатия маркграфтығын алды; Лотар немістердің патшасы болғаннан кейін, ол оны 1126 жылы Кульм шайқасында Богемия герцогы Собеслав I-ге қарсы Богемияға жасалған апатты жорыққа ертіп барды, онда ол қысқа мерзімге қамауға алынды. Альберттің Саксониядағы қиындықтары мұрагерлік иеліктерін кеңейту ниетінен туындады. 1128 жылы Эльбадағы Саксон Солтүстік Маршы деп аталатын шағын аймақты басқарған Генрих II, Нордмарк маркграфы қайтыс болғаннан кейін, Альберт бұл феодты өзі алмағанына көңілі қалды, ол Удо V, Стаде графына, мұрагерге шабуыл жасады және осылайша Лотардан Лузатияны тартып алды. Алайда, Удо 1130 жылы 15 наурызда Асхерслебенге жақын жерде Альберттің қызметшілерімен өлтірілді. Осыған қарамастан, Альберт 1132 жылы корольдің сапында Италияға барды, ал оның қызметі 1134 жылы тағы да билеушісіз қалған Солтүстік Маршпен марапатталды. 1138 жылы Конрад III, немістердің Хогенштауфен патшасы, Альберттің туысы және жауы Генрих Грозныйды Саксония герцогтығынан айырды, егер ол оны ала алса, Альбертке беруге уәде берді. Алғашқы табыстарына қарамастан, Альберт Генрих пен Якса фон Кёпениктің біріккен күштерімен Саксониядан, сондай-ақ Солтүстік Маршынан қуылды және Германияның оңтүстігіне қашуға мәжбүр болды. Генрих 1139 жылы қайтыс болды және келісімге келді. Генрихтің ұлы Генрих Арыстан 1142 жылы Саксония герцогтығын алды. Сол жылы Альберт Саксония герцогтығынан бас тартып, Веймар және Орламюнде графтықтарын алды. Солтүстік Маршта бекінгеннен кейін, Альберт солтүстік және шығыстағы сирек қоныстанған жерлерге де көз тікті. Үш жыл бойы ол славяндық вендтерге қарсы жорықтармен айналысты, олар пұтқа табынушылар ретінде заңды нысана саналды және оларды христиандыққа бағындыру 1147 жылғы Венд крест жорығының мақсаты болды, оған Альберт қатысты. Альберт Деммин қаласын қоршаған әскердің бір бөлігі болды, ал соғыс аяқталғаннан кейін 983 жылдан бері жоғалған Хавелбергті қайтарып алды. Дипломатиялық шаралар тиімді болды, және Бранденбургтің соңғы венд князі Прибислав Генрих фон Хевеллимен жасалған келісім бойынша Альберт князь 1150 жылы қайтыс болған кезде осы аймақты қамтамасыз етті. "Бранденбургте маркграф" атағын алған Альберт вендтерге қарсы крест жорығын жалғастырды, өзінің маркасының аумағын кеңейтті, Эльба-Хавел аймағында голланд және неміс қоныстануын ынталандырды (Остзидлунг), өз қорғауында епископтықтарды құрды және осылайша 1157 жылы Бранденбург маркграфтығының негізін қалады, оны оның мұрагерлері – Аскания әулеті 1320 жылы әулеттің тоқырауына дейін ұстады. 1158 жылы Саксония герцогы Генрих Арыстанмен болған жанжал Киелі жерге сапар жасаумен тоқтатылды. 1160 жылы оралғаннан кейін, ол ұлдарының келісімімен, Зигфридті есімдерін атамағанда, әйелі Софияның есіне арнап Вербендегі Эльбада Сент-Джон рыцарьларына жер сыйлады. Осы уақытта ол қайтыс болған әйелінің құрметіне пфенниг монетасын соқты. 1162 жылы Альберт император Фридрих Барбароссамен бірге Италияға барды, онда ол Миланды шабуылдаған кезде көзге түсті. 1164 жылы Альберт Генрих Арыстанға қарсы құрылған князьдер лигасына қосылды, ал 1169 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін Альберт өз иеліктерін алты ұлының арасында бөлді. 1170 жылы 18 қарашада қайтыс болды және Балленштедтте жерленді.

Albert was the only son of Otto, Count of Ballenstedt, and Eilika, daughter of Magnus Billung, Duke of Saxony. He inherited his father's valuable estates in northern Saxony in 1123, and on his mother's death, in 1142, succeeded to one half of the lands of the house of Billung. Albert was a loyal vassal of his relation, Lothar I, Duke of Saxony, from whom, about 1123, he received the Margraviate of Lusatia, to the east; after Lothar became King of the Germans, he accompanied him on a disastrous expedition to Bohemia against the upstart, Soběslav I, Duke of Bohemia in 1126 at the Battle of Kulm, where he suffered a short imprisonment. Albert's entanglements in Saxony stemmed from his desire to expand his inherited estates there. After the death of his brother in law, Henry II, Margrave of the Nordmark, who controlled a small area on the Elbe called the Saxon Northern March, in 1128, Albert, disappointed at not receiving this fief himself, attacked Udo V, Count of Stade, the heir, and was consequently deprived of Lusatia by Lothar. Udo, however, was said to have been assassinated by servants of Albert on 15 March 1130 near Aschersleben. In spite of this, Albert went to Italy in 1132 in the train of the king, and his services there were rewarded in 1134 by the investiture of the Northern March, which was again without a ruler. In 1138 Conrad III, the Hohenstaufen King of the Germans, deprived Albert's cousin and nemesis, Henry the Proud, of his Saxon duchy, which was awarded to Albert if he could take it. After some initial success in his efforts to take possession, Albert was driven from Saxony, and also from his Northern March by a combined force of Henry and Jaxa of Köpenick, and compelled to take refuge in south Germany. Henry died in 1139 and an arrangement was found. Henry's son, Henry the Lion, received the duchy of Saxony in 1142. In the same year, Albert renounced the Saxon duchy and received the counties of Weimar and Orlamünde. Once he was firmly established in the Northern March, Albert's covetous eye lay also on the thinly populated lands to the north and east. For three years he was occupied in campaigns against the Slavic Wends, who as pagans were considered fair game, and whose subjugation to Christianity was the aim of the Wendish Crusade of 1147 in which Albert took part. Albert was a part of the army that besieged Demmin, and at the end of the war, recovered Havelberg, which had been lost since 983. Diplomatic measures were more successful, and by an arrangement made with the last of the Wendish princes of Brandenburg, Pribislav Henry of the Hevelli, Albert secured this district when the prince died in 1150. Taking the title "Margrave in Brandenburg", he pressed the crusade against the Wends, extended the area of his mark, encouraged Dutch and German settlement in the Elbe Havel region (Ostsiedlung), established bishoprics under his protection, and so became the founder of the Margraviate of Brandenburg in 1157, which his heirs — the House of Ascania — held until the line died out in 1320. In 1158 a feud with Henry the Lion, Duke of Saxony, was interrupted by a pilgrimage to the Holy Land. On his return in 1160, he, with the consent of his sons, Siegfried not being mentioned, donated land to the Knights of Saint John in memory of his wife, Sofia, at Werben on the Elbe. Around this same time, he minted a pfennig in memory of his deceased wife. In 1162 Albert accompanied Emperor Frederick Barbarossa to Italy, where he distinguished himself at the storming of Milan. In 1164 Albert joined a league of princes formed against Henry the Lion, and peace being made in 1169, Albert divided his territories among his six sons. He died on 18 November 1170, and was buried at Ballenstedt.

Аталық есім

Альберттің жеке қасиеттері оған "Аю" деген лақап ат берді, "оның сыртқы келбеті немесе мінезі емес, өйткені ол бойы ұзын, әдемі адам еді, бірақ оның қалқанындағы бейнеден, қабілетті адам, жылдам көзқарасымен және күшті қолымен көзге түсті, қисық істердің арасында дұрыс жолды таба білді, сол заманда солтүстіктің жарқын тұлғасы және ұлы адамы болды, солтүстікте көпке ие болды және оны сақтап қалды, соның ішінде Бранденбургты алды, ол ел содан бері көзге түседі", - дейді Томас Карлайл, ол Альбертті "тынымсыз, көп іс басқаратын, кең аумақта соғыс жүргізетін адам" деп сипаттады. Оны "Әдемі" деп те атады.