Пруссияның алғашқы герцогі Альберт

Кіріспе

1525-1568 жылдар аралығындағы Пруссия герцогы

Альберт Пруссиялық (Albrecht von Preussen; 17 мамыр 1490 – 20 наурыз 1568) – неміс ханзадасы, Тевтон орденінің 37-ші үлкен магистрі, лютерандыққа өткеннен кейін Пруссия герцогтігінің алғашқы билеушісі болды. Альберт өзінің елдерінде лютерандық дінді, одан кейін протестантизмді ресми мемлекеттік дін ретінде бекіткен алғашқы еуропалық билеуші болды. Ол Пруссия жерлерін шамамен алты онжылдық (1510–1568) билеп, протестантизмнің саяси таралуына зор үлес қосты. Альберт Грунвальд шайқасында Тевтон орденін жеңген Польша және Литваның бұрынғы язычник билеушісі Ягайлоның шөбересі еді. Ол сондай-ақ Гогенцоллерн әулетінің Бранденбург-Ансбах тармағының мүшесі болды. Ол поляк-литвалық одақты дипломатиялық жолмен жеңу мақсатымен Тевтон орденінің басшысы болды. Оның саяси басқару және көшбасшылық шеберлігі Тевтон орденінің құлдырауын тоқтатуға мүмкіндік берді. Бірақ Альберт Мартин Лютердің ілімдеріне, олар өз жерлерінде кең таралғандықтан, жақсы көңілмен қарады. Сондықтан ол Рим-католик шіркеуі мен қасиетті Рим империясына қарсы шығып, Тевтон мемлекетін протестанттық және мұрагерлік билікке, Пруссия герцогтігіне айналдырды. Ол Польша королі Зигмунд I-ге адалдық серт берді, ал оның орнына герцогтық оған және оның мұрагерлеріне берілді. Бұл келісім 1525 жылғы Краков шартында бекітілді. Альберт патшаға жеке ант берді, ал оның орнына өзі мен ұрпақтарына герцогтық билік берілді. Альберттың Пруссиядағы билігі өте гүлденді. Ол шаруалармен кейбір қиындықтарға тап болғанымен, католик шіркеуінің жерлерін және қазыналарын тәркілеу арқасында ақсүйектерді ынталандырып, жаңадан құрылған Пруссия сарайының шығындарын қамтамасыз етті. Ол империялық саясатқа белсенді қатысып, 1526 жылы Торғау лигасына қосылды және 1548 жылғы мамырда Аугсбург келісімінен кейін император Карл V-ті құлату үшін протестанттармен бірігіп әрекет етті. Альберт барлық қалаларда мектептер ашып, 1544 жылы Кенигсберг университетін құрды. Ол Эразм Рейнхольд пен Каспар Хенненбергердің еңбектерін қолдап, мәдениет пен өнерді дамытты. Өзінің билігінің соңғы жылдары Альберт шіркеу жерлерін тәркілеудің орнына салықтарды көтеруге мәжбүр болды, бұл шаруалардың көтерілісіне әкелді. Иоганн Функ пен Пауль Скаличтің интригалары түрлі діни және саяси дауларға соқты. Альберт өзінің соңғы жылдарын биліктен айырылып, 1568 жылғы 20 наурызда Тапиауда қайтыс болды. Оның ұлы Альберт Фридрих оның орнына Пруссия герцогы болды.

Albert of Prussia (Albrecht von Preussen; 17 May 149020 March 1568) was a German prince who was the 37th grand master of the Teutonic Knights and, after converting to Lutheranism, became the first ruler of the Duchy of Prussia, the secularized state that emerged from the former Monastic State of the Teutonic Knights. Albert was the first European ruler to establish Lutheranism, and thus Protestantism, as the official state religion of his lands. He proved instrumental in the political spread of Protestantism in its early stage, ruling the Prussian lands for nearly six decades (1510–1568). Albert was great grandson of the converted pagan ruler Jogaila of Poland and Lithuania, vanquisher of the Teutonic Knights at the Battle of Grunwald. He was also a member of the Brandenburg Ansbach branch of the House of Hohenzollern. He became grand master of the Teutonic Knights in their attempt to diplomatically win over the Polish Lithuanian union. His skill in political administration and leadership ultimately succeeded in reversing the decline of the Teutonic Order. But Albert was sympathetic to the demands of Martin Luther, whose teachings had become popular in his lands. So he rebelled against the Roman Catholic Church and the Holy Roman Empire by converting the Teutonic state into a Protestant and hereditary realm, the Duchy of Prussia, for which he paid homage to his uncle, Sigismund I, king of Poland. That arrangement was confirmed by the Treaty of Kraków in 1525. Albert pledged a personal oath to the king and in return was invested with the duchy for himself and his heirs. Albert's rule in Prussia was fairly prosperous. Although he had some trouble with the peasantry, the confiscation of the lands and treasures of the Catholic Church enabled him to propitiate the nobles and provide for the expenses of the newly established Prussian court. He was active in imperial politics, joining the League of Torgau in 1526, and acted in unison with the Protestants in plotting to overthrow Emperor Charles V after the issue of the Augsburg Interim in May 1548. Albert established schools in every town and founded the University of Königsberg in 1544. He promoted culture and arts, patronising the works of Erasmus Reinhold and Caspar Hennenberger. During the final years of his rule, Albert was forced to raise taxes instead of further confiscating now depleted church lands, causing peasant rebellion. The intrigues of the court favourites Johann Funck and Paul Skalić also led to various religious and political disputes. Albert spent his final years virtually deprived of power and died at Tapiau on 20 March 1568. His son, Albert Frederick, succeeded him as Duke of Prussia.

Ерте өмір

Альберт Франкониядағы Ансбах қаласында Бранденбург-Ансбах маргравы Фридрих I-нің үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы – Литваның Ұлы князі және Польша королі Казимир IV Ягеллонның қызы София, және оның әйелі Австриялық Елизавета. Оның арғы атасы – 1410 жылы Грунвальд шайқасында Тевтон орденін жеңген, Еуропаның соңғы язычник билеушісі Владыслав II Ягило болды. Ол діни қызметкер мамандығына дайындалды және Кельн соборының каноны болып тағайындалған Герман IV Гессеннің сарайында біраз уақыт өткізді. Осиандрдың тағайындалуы Альберттің билігінің соңғы жылдарында туған қиындықтардың бастауы болды. Осиандрдың иман арқылы құтқарылу туралы Лютердің ілімінен алшақтауы оны Кёнигсбергте ізбасарлары бар Филип Меланхтонмен қатысты жанжалға ұшыратты, және бұл теологиялық дау-дамайлар қалада тез арада наразылық тудырды. Герцог Осиандрды ынталы түрде қолдады, және жанжалдың аумағы тез кеңейді. Ақсүйектерді жібіткенге қолдануға шіркеу жерлері болмады, салық жүгі ауыр болды, және Альберттің билігі халыққа ұнамай бастады. Альберт көп хат жазды және сол заманғы көптеген белгілі тұлғалармен хат алмасты. Альбертинаның алғашқы кампусының қабырғасына белгісіз суретшінің тағы бір рельефі қосылды. Иығына қылышын жауып тұрған герцогті бейнелейтін бұл сурет – университеттің символы болған танымал "Альбертус" еді. Түпнұсқасын ауа райынан қорғау үшін Кёнигсберг қалалық кітапханасына көшірді, ал мүсінші Пол Кимриц қабырғаға оның көшірмесін жасады. Альберт Вольф Альберттің жаңа кампусында орналасқан Альберттің атты мүсінін де жобалады. Король қақпасында Альберттің мүсіні орналасқан. Альберт Кёнигсбергтің солтүстігіндегі Марауненхоф ауданында жиі құрметтелді. Оның басты көшесі 1906 жылы Герцог Альбрехт аллеясы деп аталды. Оның қала алаңы, Кёниг Оттокар алаңы, 1934 жылы Герцог Альбрехт алаңы деп өзгертілді, бұл оның шіркеуі Герцог Альбрехт еске алу шіркеуімен сәйкес келеді.

Albert was born in Ansbach in Franconia as the third son of Frederick I, Margrave of Brandenburg Ansbach. His mother was Sophia, daughter of Casimir IV Jagiellon, Grand Duke of Lithuania and king of Poland, and his wife Elisabeth of Austria. His great grandfather was Władysław II Jagiełło, the last pagan ruler in Europe, who defeated the Teutonic Knights at the Battle of Grunwald in 1410. He was raised for a career in the Church and spent some time at the court of Hermann IV of Hesse, Elector of Cologne, who appointed him canon of the Cologne Cathedral. Osiander's appointment was the beginning of the troubles which clouded the closing years of Albert's reign. Osiander's divergence from Luther's doctrine of justification by faith involved him in a violent quarrel with Philip Melanchthon, who had adherents in Königsberg, and these theological disputes soon created an uproar in the town. The duke strenuously supported Osiander, and the area of the quarrel soon broadened. There were no longer church lands available with which to conciliate the nobles, the burden of taxation was heavy, and Albert's rule became unpopular. Albert was a voluminous letter writer, and corresponded with many of the leading personages of the time. Another relief by an unknown artist was included in the wall of the Albertina's original campus. This depiction, which showed the duke with his sword over his shoulder, was the popular "Albertus", the symbol of the university. The original was moved to Königsberg Public Library to protect it from the elements, while the sculptor Paul Kimritz created a duplicate for the wall. Albert Wolff also designed an equestrian statue of Albert located at the new campus of the Albertina. King's Gate contains a statue of Albert. Albert was oft honored in the quarter Maraunenhof in northern Königsberg. Its main street was named Herzog Albrecht Allee in 1906. Its town square, König Ottokar Platz, was renamed Herzog Albrecht Platz in 1934 to match its church, the Herzog Albrecht Gedächtniskirche.

Жұбайы және баласы

Ал Альберт 1526 жылы Дания королі Фредерик I-нің қызы Доротеяға (1 тамыз 1504 – 11 сәуір 1547) үйленді. Олардың алты баласы болды: Анна София (11 маусым 1527 – 6 ақпан 1591), Мекленбург-Гюстров герцогы Иоганн Альберт I-ге үйленді. Катарина (24 ақпан 1528 жылы туған және қайтыс болған). Фредерик Альберт (5 желтоқсан 1529 – 1 қаңтар 1530). Люция Доротея (8 сәуір 1531 – 2 ақпан 1532). Люция (3 ақпан 1537 – 5 мамыр 1539). Альберт (наурыз 1539 жылы туған және қайтыс болған). 1550 жылы ол Брауншвейг-Люнебург герцогы Эрик I-нің қызы Анна Марияға (1532 – 20 наурыз 1568) екінші рет үйленді. Олардың екі баласы болды: Елизавета (20 мамыр 1551 – 19 ақпан 1596). Альберт Фредерик (29 сәуір 1553 – 18 тамыз 1618), Пруссия герцогы.