Альберт I Габсбург: Германия Королі және Австрия Герцогі

Кіріспе

13/14 ғасырлар Германия королі Габсбург Альберт I (Альбрехт I) (1255 жылдың шілдесі – 1308 жылдың мамыры) – 1282 жылдан Австрия және Штирия герцогы, 1298 жылдан өліміне дейін Германия королі болды. Ол Германия королі Рудольф I мен оның бірінші әйелі Гертруда Хогенбергтің үлкен ұлы еді. Кейде ол шайқаста алған жарақатынан көзінің орны бос қалғандықтан және беті әрдайым қисық күлкімен болғандықтан "бір көзді Альберт" деп аталды.

Өмірбаян

1273 жылдан бастап Альберт Альзастағы әкесінің шваб (әрі Австриялық) иеліктерінде жер графы ретінде билік жүргізді. 1282 жылы әкесі, Габсбург әулетінен шыққан алғашқы неміс монархы, оған және кіші інісі Рудольф II-ге Богемияның соңғы королі Оттокар II-ден тартып алған Австрия және Штирия герцогтықтарын сыйлады, және 1278 жылғы Мархфельд шайқасында оларды қорғады. 1283 жылғы Рейнфельден шарты бойынша әкесі Альбертке олардың жалғыз өкіметін сеніп тапсырды, ал Рудольф II-ге Габсбургтердің Австриялық жерлерінен өтемақы төленуі тиіс еді, бірақ ол 1290 жылы қайтыс болғанға дейін орындалмады. Альберт және оның швабтық вассалдары жергілікті ақсүйектердің қарсылығын жеңіп, Австрия және Штирия герцогтықтарын сәтті басқарған көрінеді. Король Рудольф I Оттокардың ұлы, Богемия королі Вацлав II-нің наразылығына байланысты, ұлына неміс тағына мұрагерлік құқығын қамтамасыз ете алмады, сондай-ақ 1290 жылы өлтірілген Венгрия королі Ладислав IV-тің орнына Альбертті тағайындау жоспарлары да сәтсіз аяқталды. 1291 жылы Рудольф қайтыс болғаннан кейін, Альберттің билігінен және мұрагерлік монархия құру қаупінен қорқып, князь-сайлаушылар Нассау-Вейльбург графы Адольфты Рим патшасы етіп сайлады. Бірақ Альберттің Штириядағы қолдаушыларының көтерілісі оны өзінің қарсыласының жоғарылығын мойындауға және бір уақытқа Венадағы Габсбург жерлерін басқарумен шектелуге мәжбүр етті. Ол таққа деген үмітін тастамады, және ол ақыры іске асты: 1298 жылы ол кейбір князьдермен Германия королі болып сайланды, олар Адольфтың Тюрингия және Мейссен жерлерінде өзінің билік базасын құруға тырысуына алаңдады, бұл басшылықты Богемия королі Вацлав II жасады. Екі патшаның әскерлері Вормс маңындағы Гелльхайм шайқасында кездесті, онда Адольф жеңіліп, қаза тапты. Жаңа сайлауға бағынып, көптеген уәделер арқылы бірнеше ықпалды князьдердің қолдауын алды. Ол 1298 жылдың 27 шілдесінде Франкфурт императорлық қаласында сайланды және 24 тамызда Ахен соборында таж кигізілді. Альберт қатал және қатал болғанымен, өзінің мүдделеріне қатысы жоқ жағдайда әділдік сезімі күшті болды, және Германия патшаларының көбі осындай практикалық зиялылыққа ие болған жоқ. Ол қалаларды қолдады, жеке соғысқа қарсы жариялаумен қанағаттанбай, өзінің жарлықтарын орындау үшін князьдермен одақ құрды. Қарапайым адамдардың мұң-мұңдарын ешкім елемейтін дәуірде, бұл қатал монарх олардың досы болды және тіпті жек көрінген және қудаланған еврейлерді де қорғады. Швейцария кантондарындағы оның қатыгездігі мен зорлық-зомбылығы туралы әңгімелер (мысалы, Вильгельм Телл туралы) 16 ғасырға дейін пайда болған жоқ, және қазір олар аңыз ретінде қарастырылады. Альберт еуропалық істерге белсенді қатысуға ұмтылды. Ол бастапқыда Бургундия шекарасы үшін Франция Корольдігімен дауласуға бейім болды, бірақ Папа Бонифаций VIII оның сайлануын мойындаудан бас тартқандықтан, ол саясатын өзгертті және 1299 жылы король Филипп IV-пен келісім жасады, оған сәйкес оның ұлы Рудольф корольдің жартылай қарындасы Бланшқа үйленуге тиіс болды. Кейіннен ол Филиппен суық қарым-қатынасқа түсті, бірақ 1303 жылы Бонифаций оны неміс патшасы және болашақ император деп мойындады; оның орнына Альберт императорлық тәжді беру құқығын тек папаға берді және оның ұлдарының ешқайсысы папаның келісімінсіз неміс патшасы болып сайланбауына уәде берді. Альберт 1299 жылы граф Иоанн I қайтыс болған кезде, Киелі Рим империясының бос феодалы ретінде Голландия және Зеландия графтықтарын басып алуға тырысқанда сәтсіз болды, бірақ 1306 жылы король Вацлав III қайтыс болған кезде ұлы Рудольф III үшін Богемия тәжін қамтамасыз етті. Ол сондай-ақ өзінің алдыңғысы Адольфтың Тюрингияға деген талабын жаңартты және Венгрия тағына мұрагерлік үшін туындаған дауға араласты. Тюрингияға жасаған шабуыл 1307 жылы Люкка шайқасында Альберттің жеңілісімен аяқталды, және сол жылы оның ұлы Рудольфтің өлімі Шығыс Еуропадағы оның беделін әлсіретті. 1250 жылдан бері Рейнде орнатылған барлық жол ақысын жою туралы оның шешімі Рейн князьдерінің архиепископтары мен Пфальц сайлаушысын оған қарсы лига құруға итерді. Бірақ императорлық қалалардың көмегімен ол көтерілісті тез басады. Ол Швабиядағы көтерілісті басуға бағыт алғанда, 1308 жылдың 1 мамырында Реусс өзеніндегі Виндиште оның жүрегіншілігі туысы, герцог Иоанн өлтірді, кейіннен "Паррицид" немесе "Иоанн Паррицид" деп аталды.

From 1273 Albert ruled as a landgrave over his father's Swabian (Further Austrian) possessions in Alsace. In 1282 his father, the first German monarch from the House of Habsburg, invested him and his younger brother Rudolf II with the duchies of Austria and Styria, which he had seized from late King Ottokar II of Bohemia and defended in the 1278 Battle on the Marchfeld. By the 1283 Treaty of Rheinfelden his father entrusted Albert with their sole government, while Rudolf II ought to be compensated by the Further Austrian Habsburg home territories – which, however, never happened until his death in 1290. Albert and his Swabian ministeriales appear to have ruled the Austrian and Styrian duchies with conspicuous success, overcoming the resistance by local nobles. King Rudolf I was unable to secure the succession to the German throne for his son, especially due to the objections raised by Ottokar's son King Wenceslaus II of Bohemia, and the plans to install Albert as successor of the assassinated King Ladislaus IV of Hungary in 1290 also failed. Upon Rudolf's death in 1291, the Prince electors, fearing Albert's power and the implementation of a hereditary monarchy, chose Count Adolf of Nassau Weilburg as King of the Romans. An uprising among his Styrian dependents compelled Albert to recognize the sovereignty of his rival and to confine himself for a time to the government of the Habsburg lands at Vienna. He did not abandon his hopes of the throne, however, which were eventually realised: In 1298, he was chosen German king by some of the princes, who were bothered about Adolf's attempts to gain his own power bases in the lands of Thuringia and Meissen, again led by the Bohemian king Wenceslaus II. The armies of the rival kings met at the Battle of Göllheim near Worms, where Adolf was defeated and slain. Submitting to a new election but securing the support of several influential princes by making extensive promises, he was chosen at the Imperial City of Frankfurt on 27 July 1298, and crowned at Aachen Cathedral on 24 August. Although a hard, stern man, Albert had a keen sense of justice when his own interests were not involved, and few of the German kings possessed so practical an intelligence. He encouraged the cities, and not content with issuing proclamations against private war, formed alliances with the princes in order to enforce his decrees. The serfs, whose wrongs seldom attracted notice in an age indifferent to the claims of common humanity, found a friend in this severe monarch, and he protected even the despised and persecuted Jews. Stories of his cruelty and oppression in the Swiss cantons (cf. William Tell) did not appear until the 16th century, and are now regarded as legendary. Albert sought to play an important part in European affairs. He seemed at first inclined to press a quarrel with the Kingdom of France over the Burgundian frontier, but the refusal of Pope Boniface VIII to recognize his election led him to change his policy, and, in 1299, he made a treaty with King Philip IV, by which his son Rudolph was to marry Blanche, the King's half sister. He afterwards became estranged from Philip, but in 1303, Boniface recognized him as German king and future emperor; in return, Albert recognized the authority of the pope alone to bestow the Imperial crown, and promised that none of his sons should be elected German king without papal consent. Albert had failed in his attempt to seize the counties of Holland and Zeeland, as vacant fiefs of the Holy Roman Empire, on the death of Count John I in 1299, but in 1306 he secured the crown of Bohemia for his son Rudolph III on the death of King Wenceslaus III. He also renewed the claim made by his predecessor, Adolf, on Thuringia, and interfered in a quarrel over the succession to the Hungarian throne. The Thuringian attack ended in Albert's defeat at the Battle of Lucka in 1307 and, in the same year, the death of his son Rudolph weakened his position in eastern Europe. His action in abolishing all tolls established on the Rhine since 1250 led the Rhenish prince archbishops and the Elector of the Palatinate to form a league against him. Aided by the Imperial cities, however, he soon crushed the rising. He was on the way to suppress a revolt in Swabia when he was murdered on 1 May 1308, at Windisch on the Reuss, by his nephew Duke John, afterwards called "the Parricide" or "John Parricida".